Zondag 31/05/2020

Een zwarte slavin spreekt

het ongekuiste verhaal van een ontsnapte amerikaanse slavin

The Bondwoman's Narrative - Het verhaal van een slavin - is de tot dusver oudst bekende roman van een zwarte Amerikaanse slavin en misschien wel de eerste roman geschreven door een zwarte vrouw waar ook ter wereld. Een zekere Hannah Crafts schreef het deels autobiografische boek ergens in de jaren 1850. Vorig jaar kocht professor Henry Louis Gates jr. van Harvard University het manuscript op een veiling en deze week brengt Warner Books de roman uit in de Verenigde Staten. 'Er zijn weinig authentieke slavenverhalen. Alleen al daarom is deze roman - geschreven door een zwarte vrouw die bovendien een ontsnapte slavin is - bijna sensationeel te noemen.'

Brussel / Eigen berichtgeving

Eric Rinckhout

In The Bondwoman's Narrative vertelt Hannah Crafts haar deels fictieve levensverhaal als jonge slavin medio negentiende eeuw in de Amerikaanse staat North Carolina. Aan het eind van het 300 pagina's tellende manuscript vlucht ze naar New Jersey. Ze schreef haar boek, dat als een ode aan de vrijheid wordt gepresenteerd, met ganzenveer en ijzergallusinkt op een soort papier dat gemaakt is van linnen en flarden katoen.

"Het is alsof we meelezen over de schouder van een ontsnapte slaaf", zegt een extatische Henry Louis Gates jr., de ontdekker en uitgever van het manuscript. Gates is hoogleraar in Harvard en hoofd van het departement Afro-American Studies.

"Dit is de eerste keer dat ons rechtstreeks en ongekuist inzicht wordt geboden in het bewustzijn van een slaaf", aldus Gates. "Dit manuscript werd daadwerkelijk door een slavin geschreven voordat een uitgever of iemand anders haar met allerlei nobele bedoelingen of uit ideologische overwegingen zou gaan helpen." Het boek geeft ons een beeld van de slavernij door de ogen van een voormalige slaaf - een voor ons ongewoon gezichtspunt.

Gates kwam het manuscript op het spoor toen hij thuis herstelde van een heupoperatie. Hij verdreef de tijd met lezen maar ook met bladeren door veilingcatalogi. Daarin stootte hij op een manuscript met de titel The Bondwoman's Narrative, een roman geschreven door de gevluchte slavin Hannah Crafts. Hoewel er geen enkele zekerheid was over de authenticiteit van het handschrift wou hij toch een poging doen om het aan te kopen. "Waarom zou je in 1855 zeggen dat je zwart was als dat niet het geval was?", dacht Gates.

Hij verwierf het handschrift voor 8.500 dollar (9.600 euro), beduidend minder dan de geschatte veilingprijs van 10.000 dollar (11.300 euro). Er waren blijkbaar geen andere geïnteresseerde bieders, vermoedelijk omdat niemand geloofde dat een slaaf dit boek in 1855 kon hebben geschreven.

Voor Gates begon vervolgens het moeizame proces om de echtheid van het handschrift vast te stellen. Hij maakte een chronologie van de gebeurtenissen in de roman en vergeleek die met historische feiten. "Als de tekst echt was, dan moesten tekstuele en historische feiten elkaar weerspiegelen", aldus Gates.

Met de medewerking van de bibliothecarissen van de Library of Congres in Washington en de Family History Library overliep Gates, nog altijd aan zijn bed gekluisterd, lijsten van volkstellingen op zoek naar namen van personages uit de roman. "Het was belangrijk om die namen terug te vinden. Dat zou het bewijs leveren dat die mensen werkelijk hebben bestaan." Toen Gates de naam van een personage in een volkstelling aantrof, sprongen hem, naar eigen zeggen, de tranen in de ogen. "Zo opgewonden was ik."

Inmiddels hebben twee andere experts, Keith Rendell en Joe Nickell, onderzoek verricht naar de authenticiteit van het handschrift: zij controleerden de historische referenties, analyseerden het vocabularium van de auteur en onderzochten de ouderdom van het papier en de inkt. Zij concludeerden dat het manuscript dateert uit de jaren 1850 en geschreven werd door een Afro-Amerikaanse vrouw, een autodidacte.

"Er zijn weinig authentieke slavenverhalen. Alleen al daarom is deze roman - geschreven door een zwarte vrouw die bovendien een ontsnapte slavin is - bijna sensationeel te noemen", verklaarde David Brion Davis, een hoogleraar uit Yale en gespecialiseerd in de geschiedenis van de slavernij, aan The New York Times.

Gates vertelt dat Hannah Crafts - de naam van de schrijfster én van het hoofdpersonage - wegvluchtte van de plantage van John Hill Wheeler in North Carolina. Van Wheeler, die voordien ambtenaar en zelfs diplomaat was geweest voor de VS in Nicaragua, is bekend dat hij zijn ontsnapte slaven bleef achtervolgen. Dat zou de reden kunnen zijn waarom Crafts het boek toen niet gepubliceerd heeft. In de eerste versies van het manuscript liet ze trouwens de middelste letters uit de naam van haar meester weg - een mogelijk bewijs voor haar angst door hem ontdekt te worden.

Het verhaal is een spannende roman en tegelijk een bron van informatie over slavernij en de geschiedenis van de VS. Het bevat veel verhalen over de complexe, vaak seksuele verhoudingen tussen meesters en hun slaven, de nu eens getroebleerde dan weer intieme relaties tussen de vrouw van de eigenaar en de vrouwelijke slaven, en de spanningen tussen de zwarte huisbedienden en de slaven die op de velden werkten. Volgens Gates was de schrijfster relatief geprivilegieerd: ze was een mulattin die als huisbediende tewerkgesteld was.

"Hannah Crafts is zonder twijfel een snob", zegt Gates. Ergens geeft ze lucht aan haar ongenoegen dat slavernij geen onderscheid maakt tussen slaven van verschillende komaf. Maar voorlopig is er weinig meer over haar of over haar mogelijke nakomelingen bekend. Hannah Crafts kan natuurlijk altijd een pseudoniem zijn.

Specialisten zijn het er inmiddels over eens dat het boek, met zijn flinke portie melodrama, een absolute bestseller zal worden. Toch wordt het manuscript gepubliceerd zoals het was, zonder ingrijpende redactie. De fouten van Crafts, haar herwerkingen, correcties en doorhalingen blijven behouden. Gates schreef wel een uitvoerige introductie over zijn zoektocht naar de echte Hannah Crafts en de biografische elementen in het boek. Hij geeft ook een overzicht van andere slavenverhalen uit de periode.

Henry Louis Gates jr. is niet aan zijn proefstuk. In 1983 bracht hij Our Nig uit, een inmiddels klassieke tekst van Harriet E. Wilson uit 1859 en tot voor de ontdekking van Crafts de oudst bekende roman geschreven door een Afro-Amerikaanse vrouw. Gates ontdekte ook tijdens reis naar Mali in 1997 de zogeheten 'verloren bibliotheek' van Timboektoe: een corpus van 50.000 oude en langzaam verkruimelende manuscripten in het Arabisch, die verspreid zijn over vijftien privé-collecties. Gates brengt momenteel geld bijeen om die teksten digitaal te bewaren.

Hannah Crafts, The Bondwoman's Narrative. A Novel, (Henry Louis Gates, jr., Editor), uitgegeven door Warner Books (336 pagina's) ISBN: 0446530085.

De oudst bekende roman van een zwarte Amerikaanse slavin en misschien wel de eerste roman geschreven door een zwarte vrouw waar ook ter wereld

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234