Dinsdag 03/08/2021

PortretDixie Dansercoer

Een zorgzame vader, verslaafd aan de Zuidpool: waarom Dixie Dansercoer zovelen wist te inspireren

null Beeld Polar Experience / Polar Circles
Beeld Polar Experience / Polar Circles

Over de doden niets dan goeds, luidt het gezegde. En dat geldt al helemaal als die Dixie Dansercoer (58) heet. Nergens valt er een onvertogen woord over de even bescheiden als bevlogen moderne ontdekkingsreiziger. Maar waarom wekt hij zoveel bewondering op?

“Zijde gij ook zulken zot?” Poolreiziger Hogan Beernaert herinnert zich de vraag van Arlette Dansercoer, de moeder van zijn goede vriend Dixie, alsof het gisteren was. Ze stonden wat te keuvelen na een filmvoorstelling over zijn expedities. “Eigenlijk wel, ja”, antwoordde Beernaert naar waarheid. “Eigenlijk wel.”

Moeder Dansercoer vertelde Beernaert voorts dat ze er nog steeds niet bij kan dat haar zoon zulke toeren uithaalt op de uiteinden van deze aardkluit. Beernaert kan alleen maar denken, ook vandaag nog: “Hij is geen echte zot. Hij is zot van de Zuidpool en de andere Arctische gebieden. Net als ik.”

Het akelige toeval wil dat Beernaert een gelijkaardige val maakte als degene die Dansercoer maandag fataal werd. Het is een tip van Dansercoer, simpel maar doeltreffend, die Beernaert destijds het leven redde.

In april 2007 stak hij samen met een Frans team de ijskap over. “Op de vierde dag stapten we over een ijsbrug. Drie mannen gingen me voor, ik ben erdoor gezakt. Net op tijd heb ik mijn armen en skistokken uitgespreid, waardoor ik bleef hangen in de kloof. Die truc kende ik van Dixie.”

“De gids sloop daarna voorzichtig tot bij mij en sleurde me eruit. Mijn pols en benen waren zwaar geschaafd. Ik heb de rest van de tocht enorm afgezien, maar ik heb het overleefd. Ik wel.” Dansercoer zakte deze week ook door een ijsbrug en viel tientallen meters diep in een kloof. Groenlandse reddingswerkers vonden uren later wel zijn slee (zijn pulka, in het jargon), maar niet zijn lichaam.

Schittering in de ogen

Zijn expedities naar de Zuidpool waren Dansercoers raison d’être. “Als je naar hem keek in de ijswoestijn, versmolt hij ermee,” zegt Sam Deltour. Hij trok als 27-jarige geneeskundestudent met Dansercoer over Antarctica, wat hen een wereldrecord opleverde. “Dixie bewoog zich op het ijs als een dier in zijn habitat. Hij leek in die negentig dagen wel de papa ijsbeer die zich over mij, de kleine ijsbeer, ontfermde.”

Dansercoer was niet de man met de bucketlist die nooit afgevinkt raakte. Waar anderen nog niet eens van durven te dromen, daar ging hij voor. Hij slaagde er ook meestal vlot in om voor zijn aspiraties sponsors te vinden. “Hij gaf veel lezingen en ging naar etentjes of debatten van bedrijven om zijn financiering rond te krijgen”, zegt bioloog en journalist Dirk Draulans. “Maar zware concessies aan zijn geldschieters heeft hij, voor zover ik weet, nooit gedaan. Het ging hem ook niet om het grote geld.”

Dixie Dansercoer en Sam Deltour (r.), recordbrekers op de Zuidpool. Beeld Polar Experience / Polar Circles
Dixie Dansercoer en Sam Deltour (r.), recordbrekers op de Zuidpool.Beeld Polar Experience / Polar Circles

Dansercoers meest gedenkwaardige exploten waren een tocht over de Zuidpool in 1997-1998 in amper 99 dagen. In 2002 trok hij de Arctische Oceaan over, al moest hij met zijn team na vijftig dagen de reis wel afbreken. Vijf jaar later ging hij de Noordpool over en in datzelfde jaar zeilde hij naar de Zuidpool, geïnspireerd door de illustere Belgische poolreiziger Adrien de Gerlache. “Hij wou de grens tussen leven en dood verkennen en aftasten, om nog voller in het leven te staan”, zegt Sam Deltour. “Hij zocht die contrastervaring op en wou die rijkdom en schoonheid met iedereen delen.”

Er zitten nog wel meer contrasten in ’s mans karakter en leven. Zijn durf combineerde hij met een extreme voorzichtigheid. Zijn reizen bereidde hij uiterst pragmatisch én spiritueel voor. Hij zocht de stilte én kon mensen onder tafel praten. Hij kwam thuis in Huldenberg en op Antarctica.

Wellicht zijn het net die tegenstellingen en uitersten die zoveel mensen inspireerden. “In 2013 heb ik hem spontaan een mail gestuurd waarin ik schreef hoezeer ik hem bewonderde en hoe ik hoopte dat onze muziek ooit ergens in zijn plannen zou passen”, vertelt muzikant Gert Bettens van K’s Choice. Kort na de mail belde Dansercoer Bettens op en bleek de bewondering geheel wederzijds.

Bettens componeerde daarop met zijn broer Sam de muziek (te horen op het album Waving at the Sun) voor de documentaire over de expeditie van Deltour en Dansercoer op de Zuidpool. “Dixie was, volgens mij, iemand die zich tot in het extreme aangetrokken voelde tot plaatsen en momenten die hem een invulling gaven, door superlatieven van iets onuitsprekelijks in de natuur. Ik denk dat iemand als Dixie meer nog dan naar een plaats waar niemand ooit eerder kwam, zocht naar een soort zingeving in de eindeloze witte leegte.”

Beroepsavonturier en broer

Het was Alain Hubert, poolonderzoeker en bergbeklimmer, die Dansercoer introduceerde op de Zuidpool. Voor de wereld was Dansercoer een beroepsavonturier, voor Hubert ‘een broer’. De twee ontmoetten elkaar voor het eerst in Tibet. Dansercoer had toen een wedstrijd gewonnen voor het Sabena-personeel – hij was jarenlang steward – en mocht het basecamp in de Himalaya bezoeken. Sabena was ook een van de sponsors van Huberts toenmalige expeditie. Hij raakte meteen op hem gesteld. Hubert: “Weinigen hebben zijn mentale kracht en esprit.”

Na zijn eerste Noordpool-expeditie zoekt Hubert medio jaren negentig trawanten voor een trip over Antarctica. Hij belt Dansercoer op, vraagt of hij zes maanden vakantie kan nemen, en de zaak is beklonken.

Hubert, een Franstalig burgerlijk ingenieur, ging de afgelopen jaren from hero to zero, maar werd onlangs volledig gerehabiliteerd. In januari kwam er immers een einde aan het zeven jaar durende conflict – met vijftien rechtszaken – tussen hem en de overheid over de Prinses Elisabethbasis, het Belgische poolstation op Antarctica. Toch blijft hij wat gecontesteerd in het wereldje van de poolreizen. “Alain tiert en brult snel en duldt geen gorilla’s naast zich”, vat Draulans zijn persoonlijkheid samen. “Maar Dixie was geen tweede gorilla. Hij begreep Alain.”

Meer dan twintig jaar maakten ze samen tochten. “In deze ‘sector’ lopen er nogal wat ego’s rond”, zegt Hubert zelf. “Langer dan enkele expedities houden die het niet met elkaar uit. Je kunt jezelf op het ijs ook niet verstoppen. Maar Dixie en ik waren volledig complementair. Zelfs onze eigenaardigheden vulden elkaar aan. Hij was extreem open, altijd positief en enthousiast. Ik heb meer ervaring, maar ben veel... turbulenter dan hij. Toch kan ik eigenlijk niet goed uitleggen waarom wij zo’n goed team vormden. Dat mysterie zal ik blijven koesteren. Ik wist ook dat hij altijd klaar zou zijn om er samen op uit te trekken. Je kon op hem rekenen. Mijn hele verdere leven zal ik af en toe beelden in mijn hoofd zien van ons twee. In een tent in de leegte.”

Op de slee door holle wegen

Dansercoer wordt geroemd omdat hij zijn reizen tot in de absurdste details voorbereidde. “Zomer en winter trainde hij met een vreemdsoortige slee met tractorbanden”, zegt Charlotte Ghekiere, die vroeger wel eens op zijn kinderen paste. “Wij, zijn buren in Huldenberg, snapten daar niks van. Wat deed die rare man met een slee tjokvol spullen in onze straat?”

Op die lange tochten door de heuvels van de Druivenstreek wou hij zijn lichaam laten wennen aan de zwaarte van zijn volgeladen slee. Soms ging hij ook de koelkast in. Letterlijk. “Hij mocht bij enkele Belgische voedselproducenten ‘oefenen’ in hun diepvriezers”, vertelt Stefan Maes, die jarenlang nauw met Dansercoer samengewerkt heeft. “Dan schoven ze enkele paletten met diepvrieseten opzij en mocht Dixie er bij -25 graden enkele uren zijn tent opzetten en weer afbreken en zijn materiaal uittesten. Net zo lang tot hij alle bewegingen perfect beheerste. Hij kon zich ook erg opwinden wanneer zijn reisgezellen hun expedities niet tot in de puntjes hadden uitgewerkt. No loose ends, zo was hij, en dat eiste hij ook van anderen.”

Op weg met kite en slee. Beeld Polar Experience / Polar Circles
Op weg met kite en slee.Beeld Polar Experience / Polar Circles

Die voorbereiding behelsde ook een zoektocht naar het perfecte materiaal. Hij bedacht nieuwe kites (windvliegers die met een harnas aan je middel vastzitten, waardoor je op ski’s vooruit wordt getrokken op het ijs) die de extreme weersomstandigheden aankunnen. “Echt baanbrekend werk was dat”, zegt Maes. “Meerdere bedrijven produceren die kites nu.” In het ‘sneeuwkiten’ kwamen zijn windsurfverleden en zijn liefde voor de Zuidpool samen.

In zijn jonge jaren werd Dansercoer, geboren in Nieuwpoort, nog Belgisch kampioen windsurfen. Hij nam ook deel aan de Iron Man-triatlon, won het wereldkampioenschap ‘mountainbiken in de bergen’ en trainde met de olympische atleten op Lanzarote.

Toch ging hij nooit, bezweren al zijn kompanen, naast zijn schoenen lopen. “Rond veel poolreizigers hangt een waas van mysterie en machismo”, zegt Beernaert. “Dixie bleef altijd bescheiden en rustig.” Zijn peperdure en geavanceerde materiaal bleef ook niet achter slot en grendel liggen. “Ik heb maar een klein huis en een kleine auto”, vertelt Beernaert nog. “Dus zei Dixie: ‘Leen mijn tenten, slaapzakken en satelliettelefoons.’ Andere grote poolreizigers voelen zich daar veel te goed voor. Hij niet. Hij gaf me raad hoe ik sponsors kon vinden en ik mocht zijn naam altijd vermelden om de financiering van mijn tochten rond te krijgen.”

Geen hongergevoel op het ijs

Het eten op zijn tochten was even uitgekiend als zijn uitrusting. Op de Noord- en Zuidpool hield hij zich aan een strak schema van 900 gram gevriesdroogde maaltijden per dag. Zijn jeugdvriend Frank Fol bereidde die. De gerenommeerde groente­kok begon voor hem te koken wanneer Dansercoer hem opbiechtte dat hij op het ijs geen motivatie vindt om te eten. “De eentonigheid deed zijn honger­gevoel elke dag wat meer teniet, terwijl het net omgekeerd moest zijn”, zegt Fol. “De koude vergt immens veel van een lichaam, zeker bij zware inspanningen. Ik stelde daarom verschillende voedselpakketten samen met vis, vlees, fruit­snacks, soepen en energie­repen.”

Twee jaar lang zochten Fol en Dansercoer naar een ‘eetbare verpakking’ voor al dat eten. Ze hadden die uiteindelijk gevonden, maar de verpakking bleek niet bestand tegen de stevige schokken van de slee op het ijs. Als het over duurzaamheid ging, sloot Dansercoer geen compromissen. Milieubewustzijn was zijn ding, lang voor het goed stond op Instagram.

null Beeld Polar Experience / Polar Circles
Beeld Polar Experience / Polar Circles

Op het ijs mocht er geen flintertje afval achterblijven. Geen plastic zakjes met restjes eten, geen wikkels van energie­repen, geen defect materiaal. “Bij -30 graden zaten ze eens lange tijd in de sneeuw te zoeken naar de kleine nageltjes van een kapotte slee”, herinnert Stefan Maes zich.

Het landschap moest er na hun doortocht even ongerept bij liggen. “Op zo’n reis plas je in een harde, plastic fles in je tent omdat het buiten veel te koud is”, zegt mede­gids Hogan Beernaert. “Dixie wou absoluut niet dat je daarna je tent open­ritste en je fles met urine gewoon uitgoot. Dan kreeg je oranje plassen op het ijs, en daar gruwde hij van. We moesten altijd een putje maken en daarin onze urine uitgieten. Zo bleef de witte vlakte onaangetast.” Met lede ogen zag hij hoe de pool­streken steeds meer ‘luxe­toeristen’ aantrokken en de natuur daaronder leed. De helikopters met puissant rijke en ladder­zatte Russen die kort landden op het ijs, puur voor de kick en de selfie, hij was er hoegenaamd geen fan van.

Wetenschapper of inspirator?

Maar wat was hij nu? Een modern avonturier of een wetenschapper? Bij elke tocht hoorde immers een stevig onderbouwd onderzoek. Zo deed hij voor de KU Leuven op Antarctica metingen naar de typische valwinden. “Voor mij is hij altijd meer een ‘sensibiliseerder’ dan een wetenschapper geweest”, zegt Draulans.

De wetenschapsjournalist van Knack meent dat Dansercoer een dubbele impact had: hij kon zijn toehoorders laten geloven dat ze te allen tijde boven zichzelf konden uitstijgen. ‘Explore, expand, exceed’ was zijn credo in zijn TED Talk in 2002. “Hij vond ook vlot zijn weg naar de media en talloze podia. Dat is ook een gave”, zegt Draulans. En hij wees zijn reisgezellen en toehoorders steevast op de kracht van de natuur en de gevaren van de klimaat­opwarming.

Draulans zat samen met Dansercoer in de jury van een jongerenproject van de ESA, het Europees Ruimte­vaart­agentschap. Samen met de laureaten verbleven ze een week in Bordeaux waar ze paraboolvluchten, waarbij je even gewichtloos bent, maakten. “Hij vertelde zo normaal over zijn buitengewone reizen dat hij al die jongeren mee­had. Hij kon hen echt doen geloven dat ze konden bereiken wat ze maar wilden. Wil je naar de maan? Ga ervoor. Wil je naar de Zuidpool? Dat kan ook. Hij raakte hen omdat hij altijd volstrekt zichzelf bleef.”

null Beeld Polar Experience / Polar Circles
Beeld Polar Experience / Polar Circles

Het is een karaktertrek die velen opmerkten bij Dansercoer. Dat hij ‘puur’ of – met een even versleten woord – ‘authentiek’ was. Gewoon echt. “Op een extreem chique gala­diner van het WWF – de hele Brusselse beau monde tekende present – kwam hij opdagen in zijn sport­tenue”, lacht Draulans. “Met al zijn charme en humor kwam hij daar ook mee weg. Ik had me die avond toch iets meer aan de vestimentaire geplogenheden gehouden.”

Dat hij jongeren aanspoorde hemelhoge ambities te koesteren, had ook een doel: hij speurde naar een opvolger. Een nieuwe poolreiziger die de traditie van de Belgische poolreizigers Adrien en Gaston de Gerlache kon voortzetten. Stefan Maes: “Er zijn veel succesvolle expedities geweest met enthousiaste, jongere poolreizigers, maar niemand kan echt zijn nalatenschap opnemen. Een voor een hebben die jongeren voor een ander leven dan pool­explorator gekozen.” Ook zijn vier kinderen lijken (voorlopig) geen plannen in die richting te koesteren.

Zorgzame vader

Want de moderne ontdekkingsreiziger was bovenal vader van twee jongens en twee meisjes. In een interview met deze krant vertelde Dansercoer zelf dat hij zijn levensstijl nooit aan zijn kinderen heeft opgedrongen. “Ik wil geen variant van de schreeuwende vader langs het voetbalveld zijn.”

Wat hij wel was, is een aanwezige vader. “Ook vanaf de Zuidpool was hij een beetje bij ons, aangezien hij altijd van alles achterliet”, vertelde zoon Thijs (toen 23) in datzelfde interview. “Zo ben ik erg dankbaar voor de speurtochten die hij voor ons in elkaar stak. Elke week was er een nieuw raadsel te kraken, of een schat te vinden.”

De kinderen – drie uit zijn eerste en een uit zijn tweede huwelijk – kregen niet meteen een doorsnee opvoeding. “Hun gezins­leven lag voor mij, een achttienjarig meisje van het platteland, volledig buiten mijn comfort­zone”, vertelt hun vroegere babysit Charlotte Ghekiere. “De kinderen sliepen buiten in een tent in de tuin, er was geen tv, en alleen maar boeken over Antactica.”

In het wit

Het is – tot slot – een vraag die je bijna niet durft te stellen. Zou dit het einde zijn dat hij zelf zou hebben verkozen? Daar in het eindeloze wit op Groenland? “Hij zou hier geen vrede mee hebben”, meent Hubert. De precieze omstandigheden van zijn dood zullen wellicht ook nooit opgehelderd raken. Fol: “Het maalt door mijn hoofd: hoe is het afgelopen voor hem? Heeft hij zijn dood tegemoet­gezien tijdens zijn val? Of was hij snel buiten bewustzijn?”

“Hij had zich wel zeker op deze dood voorbereid. Alles was met Julie, zijn vrouw, besproken. Alles op papier gezet. Maar het blijft keihard. Het is ook zeer bizar dat er geen begrafenis kan plaatsvinden omdat zijn lichaam niet geborgen is.”

Her en der wordt geopperd dat hij misschien het slachtoffer werd van de klimaat­opwarming. Het zou zijn dood nog symbolischer maken, net omdat hij zo vaak waarschuwde voor de smeltende ijskappen. “Het ijs is steeds fragieler in Groenland”, zegt Draulans. “Het warmt er veel sneller op dan in de rest van de wereld. Gletsjers kunnen ook van binnenuit smelten.”

Zijn reisgezellen twijfelen echter sterk aan die mogelijke verklaring. Beernaert: “Hij kende al de ijs­kleuren en ijs­diktes compleet vanbuiten. Het blijft zeer verwonderlijk dat dit is kunnen gebeuren.” Dansercoer was ook niet verslaafd aan het gevaar, trok er niet op uit voor de ultieme kick. Deltour: “Hij zei altijd: ik ben klaar om te sterven. Nooit heb ik bij hem schrik voor de dood gevoeld. Maar daarmee bedoelde hij totaal niet dat hij uitgeleefd was. Verre van. Hij zou dit jaar grootvader worden, hij wou nog zoveel beleven en delen met zijn vrouw, kinderen en toekomstige kleinkinderen.”

“Voor mij en voor zoveel anderen is hij een held. Hij zal altijd een bron van inspiratie blijven. Helden gaan naar gebieden waar niemand hen is voorgegaan en brengen schatten uit die onbekende werelden mee. Dat deed Dixie, hij gaf zijn ervaringen gul door. Een droom mocht bij hem geen droom blijven.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234