Dinsdag 10/12/2019

Een zachte stem die troost brengt

Verhalen voor het sterven gaan is een boek met 50 verhalen over de dood. Bedoeld om te lezen of voor te lezen, ook aan mensen bij wie de dood wenkt. Drie schrijvers vertellen over hun bijdrage en hoe zij kijken naar de dood.

Als slapen voor altijd wordt, krijg je verhalen voor het sterven gaan. Voorlezen (of lezen) tijdens de laatste uren van het leven kan veel geven: gezelschap, steun, troost, aanwezigheid. Huisarts en docent medische ethiek Marc Cosyns vroeg aan vijftig auteurs om een verhaal te schrijven over doodgaan, en bundelde ze in een boek. Marc Cosyns: "Ik kan niet verdragen dat iemand alleen zou moeten sterven. Dit boek is er gekomen vanuit het Netwerk Palliatieve Zorg, waarbij vrijwilligers de laatste levensfasen van mensen begeleiden. Verhalen voorlezen is natuurlijk maar één facet van de stervensbegeleiding, maar het kan nog heel mooie en zinvolle gesprekken en momenten opleveren."

Cartooniste Inge Heremans (alias Ilah)

'Iedereen moet sterven. Dat is een troostende gedachte'

"Wat zou ik willen horen tijdens de laatste uren van mijn leven: dat had ik in mijn achterhoofd bij het maken van mijn bedrage. Het feit dat iedereen sterft, kan troostend zijn. Sterven doe je nu eenmaal alleen, ook als er op dat moment toch mensen bij je zijn, maar dat iedereen hetzelfde lot moet ondergaan kan ervoor zorgen dat je je minder alleen voelt.

"Ik ben veel met de dood bezig. Als je 43 bent, heb je ook al wel wat begrafenissen achter de rug. Ik ben er bang voor, ja. Niet zozeer voor mezelf, want zelf ben je toch weg. Maar wel voor iedereen die je achterlaat. Mijn kinderen in de eerste plaats.

"Toch wil ik de dood niet als iets angstaanjagends zien. Het hoort nu eenmaal bij het leven, en we moeten daarmee leren omgaan. Daarom vind ik het ook belangrijk om bijvoorbeeld een laatste groet te brengen, ook voor mijn kinderen. Als je er zelf normaal over doet, hoeft dat voor hen geen traumatische ervaring te zijn. Op begrafenissen of begroetingen moet er ook ruimte zijn voor lachen, vind ik. Als iemand herdacht wordt voor wie hij is geweest, moet je ook vertellen wat grappig was, en wat mooi was. Dat maakt de dood minder vreemd, minder veraf."

Actrice Pascale Platel

'Het leven is geen lachertje. Goed dat je kunt denken: ooit is het gedaan'

"Toen Marc Cosyns me vroeg voor dit project, was de dood volop aanwezig in mijn leven. Ik was bezig met mijn voorstelling Gezien de omstandigheden, waarin ik een masseuse speelde op de palliatieve afdeling van een ziekenhuis. En enkele maanden daarvoor was mijn vader overleden. Sterven is zo ingrijpend, en tegelijk is de handeling op zich heel banaal. Het is voorbij voordat je het weet. We willen altijd weten hoe dat is, sterven, maar iedere dood is heel persoonlijk, net zoals ieders leven.

"Ik heb een brief van de ziel aan het lichaam geschreven voor dit boek. En dat klopt met wat er met mijn vader is gebeurd. Hij was oud en versleten, en er is dat lichaam dat je kwijtraakt, maar er is ook iets dat altijd blijft, wat wij dan de ziel noemen.

"Vroeger was ik bang voor de dood. Dat is weg. Het leven is geen lachertje, vind ik. En dus is het goed dat je af en toe kunt denken: ooit is het gedaan. Dat troost. En dat maakt alles relatiever. Het is ook goed dat je nu zelf kunt beslissen over je dood. Dat je voor euthanasie kunt kiezen als het nodig is. Of zelfs voor zelfmoord. Begrijp me niet verkeerd, ik hou van het leven, maar het feit dat je niet hoéft te blijven, dat je een keuze hebt, dat is geruststellend. Niet kiezen voor de dood is dan tegelijk ook heel bewust kiezen voor het leven, en dat is schoon.

Schrijver Maarten Inghels

'Mensen hebben het nodig om over de dood te praten'

Hij is veel bezig met de dood. In zijn werk tenminste. Er is De handel in emotionele goederen, een roman over een man die de bezittingen van de doden opruimt. Als je sterft, komt hij je spullen ophalen. Er is het project 'De eenzame uitvaart', waarbij dichters gedichten schrijven voor de uitvaart van mensen die begraven worden zonder familie of zonder vrienden.

Maar pas nu, voor Verhalen voor het sterven gaan, schreef Maarten Inghels voor de eerste keer iets over een persoonlijke aanraking met de dood.

"Ik heb drie gedichten geschreven over het aftakelingsproces van mijn grootvader. In de dood zitten veel verhalen. Het leven van de mens houdt op, maar tegelijk komen daarmee verhalen naar boven die daarvoor in de luwte zijn gebleven. Ik schuw de humor ook niet als ik erover schrijf. Je moet ook kunnen lachen met de dood.

"Liefde blijft het belangrijkste, maar mensen hebben het nodig om over de dood te praten. Zeker in deze tijden, waarin iedereen toch op zoek is naar zingeving, schuwen mensen het thema niet.

"De dood is bij elke mens aanwezig. Zelf ben ik niet bang om te sterven. Ik ben eerder bang voor het onverwachte van de dood. Dat het me nu zou overkomen dat ik sterf, terwijl ik nog zo jong ben. Het zou nog wat te vroeg zijn."

Verhalen voor het sterven gaan is verschenen bij uitgeverij Vrijdag. Met bijdragen van o.a. Nic Balthazar, Jean Paul Van Bendegem, Marc Eyskens, Ilah, Griet Op de Beeck, Wim Opbrouck, Pascale Platel, Joke Van Leeuwen en Paul Verhaeghe.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234