Woensdag 18/09/2019

Vuurwapens

Eén wapen, negen moorden: illegale wapens uit de VS zorgen voor ongekend geweld in Jamaica

De begrafenis van Pauline Burke-Frazer in May Pen, Jamaica. Vuurwapens spelen zo’n belangrijke rol bij de moorden op Jamaica dat de autoriteiten een lijst hebben gemaakt van de 30 dodelijkste wapens. (Tyler Hicks/The New York Times) Beeld NYT

Vuurwapens uit de Verenigde Staten overspoelen Jamaica, met vele moordpartijen tot gevolg. Maar de gebrekkige Amerikaanse wapenregistratie maakt het extra moeilijk smokkelbendes op te sporen en de instroom van illegale wapens aan banden te leggen.

Ongeveer vier jaar geleden glipte Briana vanuit de Verenigde Staten illegaal Jamaica binnen, en werd daar een van de meest gezochte moordenaars van het land. Ze sloeg vooral toe in de plattelandsregio Clarendon, waar haar kogels negen mensen doodden, op één avond zelfs twee tegelijk bij een aanval op een café.

Bij gebrek aan echt harde aanwijzingen noemde de politie haar Briana. Rechercheurs kenden alleen haar land van herkomst - de VS - waar ze voor het laatst was gesignaleerd in 1991. Sindsdien was elk spoor doodgelopen. Briana was een spook, maar wel een spook dat gold als een van de beruchtste moordenaars op een eiland waar moorden aan de orde van de dag zijn. En zij was er maar een van de duizenden.

Briana, serienummer 245PN70462, was een Browningpistool met een kaliber van 9 millimeter.

Het geweld op Jamaica heeft zulke vormen aangenomen dat de regering eerder dit jaar de noodtoestand uitriep op plaatsen waar het meest werd gemoord. Ook militairen werden de straat op gestuurd.

Wapens als Briana zijn kenmerkend voor de crisis. Wereldwijd wordt 32 procent van de moorden gepleegd met vuurwapens, volgens het onderzoeksinstituut Igarapé. Op Jamaica ligt dat cijfer boven de 80 procent. En de meeste van die wapens komen uit de Verenigde Staten.

Ook in andere landen in de regio stromen Amerikaanse wapens binnen en dragen daar bij aan een niet eerder bereikt geweldsniveau. De autoriteiten blijken vaak niet in staat de herkomst van de wapens te achterhalen en smokkelbendes uit te schakelen. De gebrekkige wapenregistratie in de VS maakt het voor de onderzoekers extra moeilijk.

In de VS gaat het wapendebat bijna uitsluitend over de constitutionele rechten van burgers om zich te bewapenen en over initiatieven om de verkoop aan banden te leggen. Maar hier op Jamaica is er helemaal geen debat. Veiligheidsfunctionarissen, politici en zelfs gangsters op straat zijn het eens: het is de overvloed aan wapens uit de VS die dit land zo dodelijk maakt.

Vingerafdrukken

Vuurwapens spelen zo’n belangrijke rol bij de moorden op Jamaica dat de autoriteiten een lijst hebben gemaakt van de 30 dodelijkste wapens. Die lijst is gebaseerd op ballistisch onderzoek. Om ze bij te kunnen houden, gaven onderzoekers die wapens namen als Ghost of Ambrogio. Over sommige wapens, zoals Briana, bestaat zo weinig informatie dat de Amerikaanse overheidsdienst ATF (Bureau of Alcohol, Tobacco, Firearms and Explosives) over weinig meer beschikt dan een stukje papier met de naam en wat andere gegevens van de man die het wapen ooit in de VS kocht. Dat blijkt uit vertrouwelijke documenten die The New York Times heeft ingezien.

De Browning waar het hier om gaat, werd in 1991 gekocht om vervolgens bijna 24 jaar lang te verdwijnen, totdat hij opdook op Jamaica, met dodelijk effect. Drie jaar lang liet de Browning ballistische vingerafdrukken achter bij tal van schietpartijen. Totdat het wapen vorig jaar na een zoveelste vuurgevecht in handen kwam van de politie, wat het einde betekende van Briana’s bloedige loopbaan.

De autoriteiten herleidden het serienummer tot de oorspronkelijke eigenaar. Maar dat verklaarde nog niet hoe het wapen tientallen jaren later op Jamaica kon opduiken. Of hoe de komst van meer Briana’s kan worden voorkomen.

Om Briana’s spoor te volgen sprak The New York Times met tientallen experts in de VS en Jamaica, en kreeg inzage in tal van vertrouwelijke documenten. Jamaica kent zelf een nogal strenge wapenwetgeving; in een land van bijna 3 miljoen inwoners zijn er minder dan 45.000 legale vuurwapens. Maar illegale wapens zijn er in overvloed. Op Jamaica gaat het bij moorden zelden om grote bedragen bij afrekeningen in het criminele circuit. De drugshandel is al lang over zijn hoogtepunt heen, de georganiseerde misdaad is versplinterd geraakt en de meeste capo’s van weleer zijn vermoord of zitten in de gevangenis. Op Jamaica worden de wapens vooral gebruikt bij op het oog onbenullige vetes, burenruzies en bendeoorlogen.

Boer uit North Carolina

In de herfst van 1991 liep een boer genaamd Johnnie Ray Dunn een wapenwinkel binnen in North Carolina en kocht een 9-mm Browning. Daar begon, en eindigde, het papieren spoor dat Briana achterliet.

President Ronald Reagan had vijf jaar eerder een wet ondertekend die een omvangrijk nationaal registratiesysteem voor vuurwapens verbood. De National Rifle Association (NRA) had zich daar sterk voor gemaakt. Die invloedrijke lobbyorganisatie beweerde dat zo’n register Amerikaanse regeringen in staat zou stellen wapeneigenaren in de gaten te houden. Een schending, volgens de NRA, van het recht van elke burger om wapens te dragen.

Dus toen de Browning van meneer Dunn op Jamaica opdook, en uiteindelijk in verband werd gebracht met een reeks moorden tussen 2015 en 2018, kon niemand uitleggen hoe het pistool daar was beland.

Dunn overleed in 2011 en hij geldt niet als verdachte bij het onderzoek naar de reis van Briana naar Jamaica. Vaststaat slechts dat het wapen in bezit kwam van de gangster Samuda Daley, bijgenaamd Hawk Eye vanwege zijn blindheid aan één oog. Die blindheid was niet het gevolg van geweld, maar van een mislukte operatie. Wel groeide Daley op te midden van geweld.

Hij was nog een kind toen zijn moeder werd doodgestoken door een oom. Al in de eerste klas van de middelbare school hield hij het onderwijs voor gezien en ging hij werken in een suikerfabriek. Hij sloot zich aan bij de gang Gaza, een bende van jongens met wie hij was opgegroeid in Clarendon. Ze waren volgens familieleden niet bijzonder gewelddadig, maar kregen het aan de stok met de rivaliserende bende King Street.

Op 19 september 2015, bijna 24 jaar nadat Johnny Ray Dunn het wapen had aangeschaft, werd de Jamaicaan Okeeve Martin doodgeschoten met een onbekende 9-mm Browning. Het ging hier niet om geld of macht in een bepaalde buurt. Eerder leek het een wraakactie; de vriendin van de leider van Gaza, Joy Commock, was kort tevoren bij vergissing neergeschoten. Ze overleefde het, maar volgens geruchten zat Martin erachter. Dat bezegelde zijn lot.

Doorzeefd

De Browning liet een jaar niets van zich horen totdat op 6 september 2016 de zeventienjarige Shane Sewell doorzeefd met kogels uit hetzelfde wapen werd aangetroffen in een greppel. Volgens onderzoekers werd hij gedood bij een conflict om een ander wapen. Op Jamaica verhuren eigenaren vaak hun pistool of revolver aan iemand die er bijvoorbeeld een overval of een moord mee wil plegen. Na afloop dient het te worden teruggeven en de huur betaald. Wie een wapen zoekmaakt of steelt, kent de dodelijke gevolgen.

In de zomer van 2017 sloeg de Browning weer toe. Visser Kurt Mitchell, waarschijnlijk lid van de King Street-bende, werd op een feest doodgeschoten. Het betrof waarschijnlijk een wraakactie voor de eerdere liquidatie van een lid van de Gaza-gang. Onderzoekers stelden vast dat het wapen vaak was gebruikt door leden van die bende om mensen af te persen. Vooral Samuda Daley, alias Hawk Eye, werd daarmee in verband gebracht. Daley was verwikkeld geraakt in een vete met een andere gangster, Christopher Lynch, en sommige van de schietpartijen in 2017 hielden verband met die rivaliteit. Daley had op een zondag in 2017 geprobeerd Lynch, een vroegere vriend, te doden toen hij hem op straat zag. Het schot miste, maar de kogel ketste af op een muur en raakte een veertienjarig meisje in de maag. Gelukkig overleefde ze het.

Maanden later nam de vader van Lynch deel aan een wake. Om even na halfelf ’s avonds stormde Daley binnen en begon te schieten. Lynch stierf, drie andere aanwezigen raakten gewond. Weer kwamen de kogels uit dezelfde Browning.

Joviane Hall werkte als dj in een bar in Clarendon toen in de late avond van 16 oktober 2017 mannen met pistolen binnenstormden. Eerst beroofden ze alle aanwezigen, toen openden ze het vuur. Hall raakte gewond en overleed op weg naar het ziekenhuis. Weer herkenden rechercheurs het gebruikte wapen: de Browning.

Clovis Cook Sr. rouwt om de moord op zijn zoon, Clovis Jr. Hij werd in 2017 neergeschoten met het wapen ‘Briana’. (Tyler Hicks/The New York Times) Beeld NYT

Het was de eerste in een reeks moorden. Twee dagen later schoot een overvaller op twee jonge mannen voor de Three Sisters Bar. Clovis Cooke jr. en Otis Gordon werden dodelijk getroffen. De schutter loste 21 schoten voordat hij in een auto wegscheurde. Weer troffen onderzoekers sporen aan uit het inmiddels beruchte wapen.

Elke moord laat een wond achter die nooit zal helen. Clovis Cooke sr., herstellend van een staaroperatie, huilde terwijl hij sprak over zijn dode zoon van 33, die altijd hielp de rekeningen te betalen en zich in en om het huis nuttig maakte. Zijn vader: “Ik denk steeds aan hem. Elke dag schieten ze hier mensen dood en dus houden we nooit op met rouwen.”

Dezelfde beklemmende leegte hing nog geen twee maanden later in het huisje waar Jody Ann Harvey net was doodgeschoten. Gewapende mannen renden haar huis in en schoten op Harvey en haar dochter die lagen te slapen. Harvey beschermde het meisje met haar lichaam en werd negen maal getroffen. Haar dochter overleefde het.

Dodelijke parcours

Het dodelijke parcours van de Browning eindigde, in zekere zin, zoals het begon. Joy Commock vond de dood op 21 januari 2018. Ze was eerder onder vuur genomen, kennelijk omdat de schutter haar aanzag voor iemand anders. Ze overleefde het, maar die schietpartij zette de reeks wraakacties in beweging waarbij de Browning uit de VS zo’n belangrijke rol speelde.

Commock was thuis met haar dochter toen ze een vreemd geluid hoorde. Ze rende naar buiten en zag dat iemand bij haar huis brand had gesticht. Ze knielde om de vlammen te doven en werd doodgeschoten door iemand die zich in het duister verborgen hield.

Begin vorig jaar was de politie nog niets opgeschoten in de zoektocht naar de Browning. Maar zolang ‘Hawk Eye’ Daley nog leefde, durfde geen enkele getuige zich te melden. Tegen 11 uur ’s avonds op 28 april was een politieman na zijn dienst in een bar in Clarendon toen twee overvallers binnenstormden. Een van hen was Daley. De agent riep wie hij was en sommeerde de mannen zich over te geven. Daley wilde schieten, maar de agent was sneller en schoot hem dood.

En zo kon Briana op Jamaica geen verder onheil aanrichten. Nu durfden getuigen wél te zeggen wat Daley nog meer op zijn kerfstok had en konden Amerikaanse experts de Browning eindelijk onderzoeken. Het spoor leidde helemaal naar North Carolina, en naar een tijd waarin ‘Hawk Eye’ Daley zelfs nog niet was geboren.

© THE NEW YORK TIMES 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234