Donderdag 21/11/2019

'Een vrouw die mij een beetje bewondert, ik hou daar wel van'

Zou het toeval zijn? Eén dag nadat Radio 1 vorige week zijn jongste logo had voorgesteld, werd het brein achter die zender 65 jaar. Over dat leven bij BRT en VRT, maar ook over zijn vrienden en zijn vrouwen, heeft Paul Jacobs een boek geschreven. 'Misschien is het een ijdele poging om de dood wat uit te stellen.'

Hij heeft een slecht geheugen, zegt hij. En omdat hij bang is dat hij op het einde zal vergeten wat hij allemaal gedaan heeft, omringt hij zich met souvenirs. Met foto's van zijn vrienden en vriendinnen, van huizen en gebeurtenissen. Zijn nieuwe boek, een autobiografie, is ook een van die souvenirs. "'Het is gezien. Het is niet onopgemerkt gebleven', zo eindigt De avonden van Gerard Reve. Dat geldt nu ook voor mij. Het is vastgelegd, mijn leven."

Niet dat zijn leven al gedaan is, maar ondertussen is er meer voorbij dan er nog moet komen, zegt hij. "'Iemand van 35 moet al moeite doen om zich iets te herinneren van Het vermoeden, terwijl dat in de tweede helft van de jaren tachtig wel het programma op de radio was waar iedereen over sprak. Daarom is dit boek er ook gekomen, om dat wat tegen te gaan. Dat toch niet alles verloren gaat."

Paul Jacobs houdt van schoonheid. Dat zie je aan zijn erg smaakvol ingerichte huis in Mortsel. Dat lees je in zijn boek, als hij over vrouwen schrijft. Waar hij ook van houdt, is Engeland, omdat dat landschap aan geborgenheid doet denken, en het gras er altijd ruikt naar vers gemaaid. Veel liefde ook voor Frankrijk, waar hij een huis heeft, in het zuiden. Maar vooral is hij verliefd op schrijven en op literatuur.

"Lezen is mijn biotoop, en ik heb altijd bij het clubje van de 'gepubliceerden' willen horen. Ik heb vijf romans, drie verhalenbundels, vier tv-spelen en twee interviewboeken gepubliceerd. (glimlacht) Je kunt je natuurlijk afvragen wie er in hemelsnaam zit te wachten op een autobiografie van iemand die in een vorige eeuw radioprogramma's heeft gemaakt. Maar ik doe er geen kwaad mee, denk ik. En ik heb me er goed mee geamuseerd."

Het vreemdste aan Paul Jacobs is dit: hij luistert zelden naar de radio. Kijkt veel liever tv. En dat terwijl iedereen die tussen 1983 en 2005 af en toe afstemde op BRT of later Radio 1, zijn programma's kent. Om er maar enkele te noemen: Het vermoeden (met eeuwige radiovrouw Betty Mellaerts), De taalstrijd (Mark Uytterhoeven, Guy Mortier), en De rechtvaardige rechters (Marc Reynebeau, Patrick De Witte, Alain Grootaers, Jan Verheyen).

"De radio is voor mij te veel de waan van de dag. Daar hou ik me op mijn leeftijd liefst zo weinig mogelijk mee bezig. Elke dag is er wel iets waarover je verontwaardigd zou moeten zijn, en daar heb ik geen zin meer in. Mensen begrijpen dat soms niet goed, en vragen dan of ik de actualiteit niet wil volgen. Dan zeg ik: 'Ik wacht wel tot het geschiedenis geworden is.'

"Radio is tenslotte ook een heel beperkt medium. Er is alleen maar klank. Bij film of tv krijg je muziek, beelden, intriges én acteerprestaties. Een veel straffere kunstuiting dan radio, vind ik.

"Als je me dus vraagt wat ik vind van de huidige commotie over Radio 1, dan moet ik je teleurstellen. Sinds ik in 2005 bij de VRT ben weggegaan, ben ik een Klarafan geworden. Ik luister niet meer naar Radio 1, en kan er dus geen zinnig woord over zeggen. Alleen dit misschien: ik denk dat een leuk, humoristisch programma geen kwaad zou kunnen voor de luistercijfers. En hun politiek qua muziekkeuze begrijp ik niet zo goed. Blijkbaar is het de bedoeling om de luisteraars van Studio Brussel zonder breuk naar hen te laten overgaan. Maar als ik toch nog eens naar Radio 1 luister, dan val ik dikwijls in een foute plaat, en dan houd ik het na een halve minuut ook voor bekeken."

Warme mensen

Paul Jacobs bedacht programma's voor de radio alsof het niets was. Is dat wat radio maken dan betekent, goede ideeën hebben? "Wat je vooral nodig hebt, zijn warme persoonlijkheden. Dat trekt mensen aan. Net zoals je een column in de krant blijft volgen, omdat die man of vrouw een beetje bij je leven is gaan horen. Of zoals je alle boeken van je lievelingsschrijver koopt, of alle films van Woody Allen gaat bekijken. Je doet dat omdat het mensen zijn aan wie je je spiegelt, die je zelfs vertrouwt.

"'Bij mij ben je veilig': dat gevoel moet een radiopersoonlijkheid uitstralen. Betty Mellaerts had dat. Vandaag heeft Jan Hautekiet dat, Pat Donnez, Koen Fillet. Ruth Joos moet dat ook gehad hebben, als ik de berichten volg, maar ik heb haar programma nooit gehoord. Zulke mensen moet een omroep koesteren. Geef ze middelen, betaal ze goed, en wees niet bang om een persoonlijkheidscultus rond hen te creëren. Investeer in die mensen. Ze zijn een zeldzaamheid."

Op het einde van zijn werktijd, in 2005 dus, was het op met programma's te bedenken, zegt Paul Jacobs. "Ik weet nog dat ik op mijn bureautje zat te zoeken naar een nieuw programma, iets met geschiedenis. Maar ik zag het niet, en er bekroop me een lichte vorm van paniek. Men verwachtte dat ik zoals gewoonlijk wel weer iets leuks uit mijn mouw zou schudden, maar het kwam niet. En dus ging ik weg, vijf jaar voor mijn officiële pensioen. Het was goed dat het gedaan was. Als ik nog langer was gebleven, hadden we de afgang van een bekende producer meegemaakt. Dat is me gelukkig bespaard gebleven."

Hij heeft een doos op zolder staan. Met interviews die hij ooit heeft afgenomen. En foto's die daarbij horen. "Er zijn er al wel enkelen die dood zijn. Johan Anthierens bijvoorbeeld. Dan zie je een foto van ons terwijl we ergens op café zitten te lachen, en de helft van dat duo is al weg. (stilte) Ik ben vijfenzestig, statistisch gezien heb ik nog zo'n zestien jaar te gaan. Dat is nog altijd ver genoeg om je daar weinig zorgen over te maken, maar ik zit wel in de winter van mijn leven. Welke lessen je daaruit moet trekken? Zo weinig mogelijk nog tegen je zin doen. En veel groenten eten. (lacht)"

Lome minnares

Ergens in zijn boek schrijft Paul Jacobs dat het leven onverschillig is. Zoals een lome minnares. Of je nu gelukkig bent of niet, daar ligt het leven echt niet wakker van. Niet wachten dus, zorg zelf dat er iets gebeurt, dat is altijd zijn motto geweest.

"De kans is klein dat er ooit iemand aan je deur komt bellen die zegt dat hij van je houdt, of je vraagt of je alsjeblieft een programma voor de radio wilt maken. Toen ik 26 was, schreef ik een brief naar uitgeverij In den Toren en ik vroeg: 'Wilt u geen mooi, dik boek hebben met quizvragen en spelletjes?' Men zei ja. Dat werd Kwisboek voor volwassenen. Enkele jaren later vroeg ik of hij nog een tweede of een derde wilde. Ondertussen heb ik 36 boeken van mezelf in mijn boekenkast staan. Niet dat die allemaal zoveel betekenen, maar ze zijn er wel. Het heeft me wat geld opgebracht, ik heb het graag gedaan, en ze komen me er zelfs over interviewen. (lacht)"

Op je vijfenzestigste blik je al eens terug op wat voorbij is. En krijg je steevast vragen zoals deze: zou je dingen anders doen als je geweten had wat je nu weet? "Ik weet niet of dat kan. Je bent wie je bent, en je moet nu eenmaal door een aantal dingen heen. Bijvoorbeeld: jarenlang bracht ik mijn vrijdag- en zaterdagavonden door in Antwerpse kroegen. Jenever drinken, zwetsen, proberen te versieren. Achteraf zou je kunnen zeggen dat het tijdverlies geweest is. Dat je het nu allemaal zou overslaan en direct naar je laatste grote liefde zou gaan. Maar zo werkt het niet. Je moet door die evolutie heen, je kunt er dat stuk niet uit nemen."

Aanbidder

Vrouwen zijn altijd prominent aanwezig geweest in zijn leven. En dus zijn ze dat ook in het boek. Maar de waarheid die de schrijver opschreef, is bij het lezen soms niet langer waar. Omdat de tussentijd er anders over heeft beslist. Dat is misschien de charme van de letters die gedrukt zijn op papier. Die kun je niet ontelbaar keren herladen naar wat actueel is, zoals dat wel kan op een scherm.

Lees je in Ik moest hier toevallig zijn dat Paul Jacobs weer gelukkig is met een vrouw, dan tref je hem in zijn huis met writer's block en met verdriet. Het is uit met zijn vriendin, zegt hij. "Soms wordt het beangstigend. Vroeger groeide de liefde aan de bomen, en dat is nu niet meer zo. Tenzij heel hoog. Het leven wordt eenzamer. Ik begrijp ook niet hoe mensen er zich bij kunnen neerleggen dat ze voor de rest van hun leven alleen zullen blijven."

Zijn eerste ervaringen met vrouwen waren er in de jaren zestig en zeventig. Een tijd waarin het aan de man was om toenadering te zoeken, niet omgekeerd. "Ik ben nogal verlegen. Ik heb het mezelf echt moeten aanleren om meisjes aan te spreken. Ik deed het, maar het was met doodsverachting. Later is dat wel verbeterd.

"De gelijkwaardigheid tussen man en vrouw is natuurlijk vanzelfsprekend. Maar tegelijk moet ik er aan wennen. Een vrouw die mij een beetje bewondert, ik hou daar wel van. Ik zou wel graag degene blijven die het initiatief neemt. Over elke centimeter moeten vechten lijkt me ook maar contraproductief voor een relatie. Trouwens, een vrouw die slim genoeg is, gunt me dat idee dan wel. Wat ze ervoor in de plaats krijgt? Mijn aanbidding. Mijn geld, mijn huis in Frankrijk, mijn kracht. En ongebreidelde seks, natuurlijk. (lacht)"

Tegelijk heeft hij zich nooit echt willen settelen, zo leest zijn boek. Kinderen en een gezin, die boot heeft hij altijd afgehouden. "Ik denk omdat ik er altijd bang voor was dat kiezen verliezen is. Als ik nu de vrouw van mijn leven vind, dan kies ik volop voor haar. Maar ja, dat zeg ik altijd. En als die vrouw dan wil gaan skiën bijvoorbeeld, dan zou ik misschien toch weer een slag om de arm houden."

Wat hij zoekt in de liefde? "Een zielsgenoot. Iemand die lacht waar ik mee lach, die begrijpt wat ik bedoel. En omgekeerd natuurlijk. Anderzijds kan te veel begrip de erotische spanning in de weg staan. Dat je te veel maatjes wordt, en niet meer naar benen kijkt."

Etienne Vermeersch

Ooit had hij een gesprek met Etienne Vermeersch. Die zei: "We zijn zo gewend dat alles een doel heeft, dat we het voor de hand liggende niet durven te zien. Maar er is geen doel. Geen zin." Een beangstigende gedachte? Nee, zegt Paul Jacobs. Een bevrijdende.

"Als het leven geen zin heeft, is dan het enige probleem van de mens of hij zelfmoord moet plegen of niet, vroeg Albert Camus zich af. Maar hij zegt: nee, we moeten naar Sisyfus kijken. Elke dag rolt hij het rotsblok dat naar beneden komt weer naar boven, en zo gaat hij maar door. We moeten ervan uitgaan dat Sisyfus daarmee gelukkig is, vindt Camus. Dat vind ik een heroïsche, dappere beslissing. Want dapper is het: 's morgens uit je bed komen, carrière maken, al die idiote dingen die allemaal voorbij gaan en zinloos blijken te zijn, maar die je toch blijft doen. Je kunt ook niet anders. De mens heeft nu eenmaal die drive om zich te onderscheiden en te presteren.

"Misschien is dit boek dus gewoon een ijdele poging om de dood wat uit te stellen. Omdat iemand het over dertig jaar misschien nog eens leest. (glimlacht) Maar onsterfelijk zal het mij niet maken, met de kwaliteit van papier tegenwoordig."

Paul Jacobs, Ik moest hier toevallig zijn, uitgeverij Houtekiet, 336 p., 19,95 euro

BIO

Debuteerde op zijn 22ste als tekstschrijver en reporter bij het BRT 1-radioprogramma Dagboek, van producer Jan Geysen.

Werd in 1981 producer bij Radio 1.

Maakte legendarische programma's als Het vermoeden, De taalstrijd en het interviewprogramma Vriend & vijand.

Badacht voor de VRT-televisie De I.Q.-quiz, De tekstbaronnen en De rechtvaardige rechters.

Schreef romans: o.a. De rode badkuip (2008), Een ijskoud gerecht (2009) en Dood van een egoïst (2013) en verhalenbundels: o.a. Op de goede afloop (1993) en De man die leugens kon ruiken (2001).

Schreef drie scenario's voor de dramareeks Made in Vlaanderen.

Schreef de komedie Komt u hier dikwijls voor Theater Arca in Gent.

Kreeg de persprijs van de Radio- en tv-pers voor Het vermoeden, De taalstrijd en Vriend & vijand.

Kreeg in 1993 de Sabamprijs voor zijn volledige radiowerk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234