Dinsdag 04/08/2020

Een vos verliest soms wel zijn streken

Spannende tijden in theaterland: de hippe waaghalzen van FC Bergman vergrijpen zich aan de acht eeuwen oude Reynaert de Vos. Samen met enkele kanjers van spelers, en met muzikante Liesa Van der Aa. 'Reynaert zelf staat niet centraal. Dat vonden we niet meer zo interessant.'

Het is nogal een club. Dirk Roofthooft, Josse De Pauw, Viviane De Muynck, Gregory Frateur, Toneelhuis, Muziektheater Transparant, het Berlijnse ensemble Kaleidoskop, Liesa Van der Aa, en de zes van FC Bergman. Terwijl ze laatst staan in de vorige zin, zijn zij het die de kop trekken van Van den Vos, een theaterbewerking van het dertiende-eeuwse dierenverhaal Van den Vos Reynaerde (zie kader).

Zulke kleppers bij elkaar, dat zorgt voor aandacht. "Ik ben bang voor de mediahype", zegt Marie Vinck. "Met zo'n cast kan het bijna niet anders dan een fantastisch project worden, en dus is het tegelijk gedoemd om te mislukken. Grote verwachtingen zijn nooit goed."

Maar niet alleen de media zijn aan het likkebaarden. Een middeleeuwse tekst (nog altijd op het leerplan) onder handen genomen door de spektakelmakers van FC Bergman, dat is de droom van elke leerkracht Nederlands. "Ik zal hen dan maar waarschuwen", zegt Marie Vinck. "Bij ons is niet Reynaert maar Isengrim de wolf het hoofdpersonage."

Het wordt een radicale bewerking, dus. Schiet er nog iets over van het oorspronkelijke verhaal?

Marie Vinck: "Het verhaal van de vos blijft een van de lagen die we in de voorstelling hebben gestoken: de gruwelijke crimineel die gevat moet worden, onvindbaar is, en uiteindelijk zelf met een soort van verdedigingsrede op de proppen komt. Maar daar staat een meer existentiële laag tegenover, en die gaat bij ons altijd over de vraag wat het is om een mens te zijn. Ook deze mens, de wolf, kan niet om met de verantwoordelijkheid over dat ene leven dat hem gegeven is, en al zijn angsten kanaliseert hij in de vos die moet hangen."

Vijf jaar geleden had Liesa het idee om voor FC Bergman een opera over Reynaert te schrijven. Maar dat is het uiteindelijk niet geworden.

Liesa Van der Aa: "Er zitten nog wel opera-elementen in, maar ik zou het eerder muziektheater noemen. Of beter nog: een voorstelling met muziek, video, film en theater. Zij noemen dat graag een 'gesamtkunstwerk' (totaalkunstwerk waarin alle kunsten vertegenwoordigd zijn, red.) maar ik vind dat een vreselijk woord. Zo jaren tachtig (lacht). De muziek die ik gecomponeerd heb, is een soort van livesoundtrack, een begeleiding bij wat er op de scène gebeurt."

Wat spreekt jullie zo aan in het verhaal?

Vinck: "We houden sowieso heel erg van klassiekers.Als je weet dat het publiek dit verhaal als culturele bagage op zak heeft, kun je er helemaal mee aan de haal gaan. Tegelijk is Reynaert heel inspirerend omdat het over goed en kwaad gaat, heel archetypisch. Maar het is een omgekeerd moralistisch verhaal: de slechte vos is slimmer dan de rest en wordt zelfs de grote overwinnaar."

Van der Aa: "Toen we samen aan het praten waren over de tekst, zei Josse De Pauw op een gegeven moment: 'Die vos kan er niet aan doen. Hij is wie hij is. Hij is niet bewust slecht, hij kan niet vechten tegen zijn natuur.' Ik werkte toen ook mee aan De man zonder eigenschappen van Guy Cassiers, en dat verhaal viel precies samen met dat van Reynaert. In beide gevallen gaat het om een intelligent iemand die op een heel verlichtemanier in het leven staat. Dat vond ik interessant. Ik ben zelf nogal rusteloos, en kijk op naar dat soort mensen. Zij lijken zo vrij."

Vinck: "Die vos is bevrijd van alle menselijke angsten en twijfels. Daarom vonden wij het niet meer zo interessant om het daar over te hebben. Je kunt daar naar opkijken, maar je identificeert je er niet mee. Wij willen het verhaal vertellen van de kleine mens die wij allemaal zijn, die hoop heeft en angst en twijfels."

Als je met zo'n grote groep mensen iets maakt, moet je compromissen sluiten. Kunnen jullie dat?

Van der Aa: "Aan het begin van het project zei mijn vriend: 'Jij gaat dat nooit kunnen, jij kunt niet samenwerken.' Wel, ik vind dat ik dat heel goed gedaan heb (lacht). Het is FC Bergman dat deze voorstelling maakt, ik heb de touwtjes dus kunnen loslaten. Ik ben geen toneelmaker. Ik speel trouwens zelf ook geen muziek, ik heb louter gecomponeerd."

Vinck: "Datzelfde geldt voor ons: wij zijn geen muzikanten. We hadden dus geen woorden om te beschrijven welke muziek we wilden horen. Niet gemakkelijk om er dan over te praten en op één lijn te komen."

Van der Aa: "Ik heb veel geleerd van hen. Door mee te werken aan deze voorstelling wil ik nu verder onderzoeken hoe je muziek op een scène zet. Niet als speelster, maar als muzikante."

Vinck: "Ik blijf het trouwens ongelooflijk vinden hoe kanjers als Dirk Roofthooft en Viviane De Muynck zich overgeven aan hoe wij het zien. Ik verzeker je dat het heel vreemd voelt als je jezelf hoort zeggen: 'Dirk, speel toch wat minder zus' en 'Viviane, speel toch wat meer zo'. Dat geldt trouwens ook voor Josse, die heel duidelijk heeft gezegd dat hij voor ons wilde schrijven wat wij nodig hebben. Nogmaals: ongelooflijk."

FC Bergman heeft van Toneelhuis vijf jaar tijd gekregen om twee voorstellingen te maken. Dat is een gigantisch aanbod voor zulke jonge makers. Was dat een pragmatische keuze voor jullie?

Vinck: "Wij hebben grote dromen, en tot dan probeerden we die te verwezenlijken zonder geld of omkadering. We hadden enkel onze energie. Maar die raakte stilaan op, omdat onze plannen te groot waren voor wat we zelf konden realiseren. Als Toneelhuis dan met zo'n aanbod komt, dan kun je dat niet weigeren. We worden onvoorstelbaar goed ondersteund. Ons decor wordt nu gewoon voor ons gebouwd! Vroeger waren wij twee weken voor de première zélf nog aan het timmeren en nagelen."

Mis je dat timmeren toch stiekem niet?

Vinck: "(lacht) Eerlijk: nee. Het zorgt ervoor dat ik nu nog kan lachen en niet totaal op ben bij de première van het stuk. Maar blijkbaar blijven mensen zich afvragen of het wel opportuun is dat jonge makers onder de vleugels zitten van zo'n gevestigd instituut. Je kunt je afvragen of je je creativiteit niet verliest als je zo veel aangereikt krijgt, maar dat is totaal niet het geval.

"Los daarvan raakten we het ook wel een beetje beu dat onze voorstellingen niet op hun kwaliteit werden beoordeeld, maar op het charmante ervan. We wilden af van het idee van de jonge honden die met zo weinig middelen iets gigantisch uit de grond proberen te stampen en hoe schattig dat wel is. We willen beoordeeld worden op wat we doen met eender welk budget. Op het resultaat dus. Aan de andere kant: daar krijg je nu die grote verwachtingen voor in de plaats, en dat is ook wel eng."

Van der Aa: "Reacties zullen er zijn, dat klopt. En terecht. We hebben het lef om op een podium te staan en te zeggen: 'Ik besta, kom maar kijken.' Dan moet je aanvaarden dat daar meningen over zijn. Als we daar niet tegen kunnen, dan moeten we iets anders gaan doen."

Marie Vinck

Marie Vinck (30) maakt deel uit van het gezelschap FC Bergman. Enkele typische kenmerken van hun werk zijn radicale bewerkingen van klassiekers, visuele bravoure, brutale acteerstijl, locatietheater en existentiële vragen die opgeworpen worden. Hun recentste voorstellingen zijn Terminator Trilogie en De gehoornden, naar Le Cocu Magnifique.

Liesa Van der Aa

Liesa Van der Aa (26) is zangeres en muzikante. Soms acteert ze ook. Ze studeerde af aan de kleinkunstrichting van het Herman Teirlinck Instituut. In 2012 bracht ze haar soloalbum Troops uit. Van der Aa werkte mee aan De man zonder eigenschappen van Guy Cassiers. In 2012 was ze genomineerd voor de prijs van beste muzikant bij de MIA's.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234