Donderdag 09/04/2020

Federale formatie

Een volmachtkabinet: hoe werkt dat?

Sophie Wilmès en Jan Jambon.Beeld Photo News

Wat is er precies beslist?

Huidig premier Wilmès treedt aan als formateur en zal zo snel mogelijk naar de Kamer gaan om het vertrouwen te vragen voor een regeringsopdracht van beperkte duur voor haar huidige minderheidsregering. Dat wordt dus – tijdelijk – een volwaardige regering.

Vanuit de huidige oppositie treden geen extra partijen toe tot de regering, maar behalve MR, Open Vld en CD&V hebben ook PS, sp.a, Groen, Ecolo, Défi, cdH en N-VA zich geëngageerd om goedkeuring te verlenen. Daarbij zal de regering ook een volmachtwet voorleggen, om met bijzondere machten snel beleid te kunnen voeren.

Een volmachtregering, wat is dat nu weer?

Bij een volmachtregering vraagt het kabinet het parlement om zichzelf even buitenspel te zetten, en om de regering dus, welja, een ‘volmacht’ of ‘bijzondere macht’ te geven om besluiten te treffen, zonder dat daarvoor eerst altijd de goedkeuring nodig is van een parlementaire meerderheid.

Concreet zal premier Wilmès weldra naar het parlement trekken om het vertrouwen te vragen en om een wet goed te keuren die haar regering bijzondere macht geeft op het welomschreven vlak van de aanpak van Covid-19.

Let wel, het parlement heft zichzelf niet op. Het blijft controle uitoefenen op de regering en kan ook zelf wetgevende initiatieven blijven nemen.

Kan dat zomaar?

Neen, niet zomaar. De bijzondere machten mogen alleen van stal worden gehaald als er een acute crisis is. Het is wel helder dat dat nu het geval is.

De grondwet zegt niets over volmachtregeringen, maar in de praktijk zijn er wel richtlijnen ontstaan. Zo moet de periode van volmachtregering vooraf worden bepaald – in dit geval: drie maanden, te verlengen met nog een keer drie maanden. Ook dienen koninklijke besluiten nadien nog officieel te worden bekrachtigd.

Maar straks mag premier Wilmés dus alles doen wat ze wil?

Niet alles. De beperkingen van de grondwet blijven gelden. Over bevoegdheden van de deelstaten mag de federale regering nog altijd niets beslissen. De regering kan dus niet bijvoorbeeld op eigen houtje gaan beslissen dat de scholen of de kinderopvang toch helemaal dicht gaan, of dat de bussen moeten stoppen met rijden. Dat blijft deelstaatmaterie.

Het is ook een goede gewoonte dat de koninklijke besluiten niet door een minister worden uitgevaardigd, maar pas na overleg op de ministerraad. Dat dat overleg in dit geval, met een minderheidskabinet, wordt uitgebreid met vertegenwoordigers van de oppositie lijkt dan ook een goede zaak.

Heb ik hier niet al eens eerder van gehoord?

België heeft een flinke traditie van volmachtregeringen, maar nu is het wel even geleden. De laatste regering die er echt volop op inzette, was de roomsrode coalitie Dehaene-II. In 1996 nam premier Dehaene (CVP) zijn toevlucht tot de volmachten om de begroting te saneren, zodat België aan de EU-maastrichtnorm zou kunnen voldoen om in de eurozone te stappen. Dat was toen controversieel: was dit wel een acute crisis? Ook de regering zelf twijfelde en weigerde haar besluitvorming volmachtbesluiten te noemen. De Raad van State bevestigde evenwel dat dat wel degelijk het geval was.

In het collectieve geheugen worden de volmachten geassocieerd met de crisisregeringen van Wilfried Martens in de jaren 80. De roomsblauwe regering Martens-Gol (ook Martens VI) regeerde in de periode 1986-87 met volmachten om haar besparingsplan, het Sint-Annaplan, door te voeren.

Is het niet gek om zo een pandemie te bestrijden?

Eigenlijk niet. De huidige regeling is geïnspireerd op de aanpak van de Mexicaanse griep in 2009. Ook toen kreeg de regering volmachten om het virus te bestrijden. Het enige – grote – verschil is dat toen preventief werd gehandeld en de pandemie uitbleef. Nu zal het beleid zich moeten richten op beheersing van de gevolgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234