Zaterdag 10/12/2022

Een vlag van vodden in Wiels

Koop een blauwe stofjas, een witte T-shirt en een rode jurk. Naai ze aan elkaar. Voilà, de Franse vlag, getekend Saâdane Afif. Welkom op Expats / Clandestines, de openingstentoonstelling van Wiels.

door Ward Daenen

Het nieuwe kunstencentrum in Vorst kan de hooggespannen verwachtingen niet helemaal inlossen. Al kan daar snel verandering in komen.

Het gebouw waar Wiels onderdak heeft gevonden, de voormalige brouwerij Wielemans Ceuppens, draagt een zelden gezien potentieel in zich - de buitengevel en een aantal binnenruimtes ogen ronduit indrukwekkend - maar heeft nog een jaar restauratie voor de boeg. Tussen het kloppen en boren door een tentoonstelling opbouwen ligt niet voor de hand.

Een thema voor een opening kiezen is evenmin vanzelfsprekend. Met Expats / Clandestines doet Wiels een poging zich te positioneren in de stad. Brussel is namelijk een stad van expats, denk aan EU-ambtenaren, en verstekelingen, en meer algemeen een plaats met een extreme culturele mix. Niet alleen van Frans en Nederlands.

Toch is het eerder een tentoonstelling door expats, dan over expats. De zeven deelnemende kunstenaars hebben gemeen dat ze overal en nergens thuis zijn. André Cadere (1934-1978) was bijvoorbeeld een Roemeen die in Polen geboren werd en in Parijs terechtkwam. Hij doorkruiste Europa en New York met een kleurrijke pelgrimsstaf. Hij liep ermee door de stad en dook ermee op tijdens vernissages waar hij al of niet, maar meestal niet, welkom was. Daar zette hij het ding in een zorgvuldig uitgekozen hoek. Als een opzettelijk storend element.

Bij Wiels staat zo'n Barre de bois ronde tegen een betonnen pilaar. De staf is herkenbaar uit duizend, met zijn houten kralen. Maar wat is de staf zonder pelgrim, die haast dertig jaar dood is? Is de geest uit de fles?

De geest van Cadere is in andere kunstenaars geslopen. Bijvoorbeeld in het werk van de naar Mexico uitgeweken Belg Francis Alÿs. In een zwarte kubus spelen twee filmpjes. In het ene loopt Cadere anno 1973 met wandelstok over een Parijse boulevard. In het andere duwt en schopt Alÿs een blok ijs door Mexico City. Tot het blok een plas water wordt en een zin verschijnt: "Soms leidt het maken van iets tot niets." De titel van die gefilmde performance uit 1997 luidt The Paradox of Praxis.

Alÿs toont nog drie andere werken in Vorst, waaronder Ambulantes, een diareeks van creatief ineengeflanste karretjes, waarmee cactussen, tapijten en andere zaken worden vervoerd. Ze worden geduwd, getrokken, en, als wieltjes ontbreken, gedragen.

Armoede sluit creativiteit niet uit. En met arme materialen kun je alle ideeën van de wereld oproepen. Dat lijkt de rode draad door Expats / Clandestines. De Mexicaanse kunstenaar Gabriel Kuri verheft een kassaticket tot schilderij. Of hij degradeert een schilderij tot kassaticket, zo kun je het ook zien. Het ticket is een van zijn even simpele als indrukwekkende Speculations, die in een trio kruisvormige modules staan opgesteld. Verder figureren onder meer een rots aan de muur en een stilleven met yoghurtpotje.

De Chinese kunstenaar Chen Zhen - die na de rellen op het Tian'anmenplein naar Parijs vluchtte, terugkeerde en stierf in 2000 - is een ontdekking. Hij maakte spirituele ruimtes met stoelpoten, tafels, een varkensren.

Het thema van de tentoonstelling is erg breed opgevat. Als toeschouwer ervaar je weinig houvast. Je hebt de indruk dat de zeven kunstenaars het in hun twintig tentoongestelde werken over ongeveer alles hebben. Over migratie, globalisering, rusteloosheid enzovoort. Zeggen dat we allemaal expats zijn, is een wat magere gedachte.

Bij de Franse Algerijn Saâdane Afif draait het om de zoektocht naar identiteit, en de openlijke mislukking ervan. Hij maakte een Franse vlag van vodden. De blauwe vod is de jas van een NMBS-arbeider. Op die Franse vlag staat dus de 'B' van België.

Zou de nieuwe president ze boven zijn bureau willen hangen? Voorlopig hangt de vlag goed in Vorst.

Expats / Clandestines tot 4 augustus, Van Volxemlaan 354, Brussel. www.wiels.org. Daarnaast kortfilms van onder meer Ann Veronica Janssens.

Het thema is nogal breed opgevat: de zeven kunstenaars hebben het over ongeveer alles

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234