Dinsdag 19/10/2021

Een Vlaams museum in Noord-Frankrijk

Terwijl in België de politieke kloof tusen Nederlands- en Franstaligen onoverbrugbaar lijkt, opent volgende zaterdag in Frankrijk een Musée de Flandre. Het Noord-Franse Cassel, net over de grens, heeft in een sierlijk Vlaams renaissancepand een museum ingericht waarin het zijn eigen, Vlaamse wortels onderzoekt en tegelijk een overzicht biedt van oude en hedendaagse Vlaamse kunst - Teniers en Snyders naast Fabre, Panamarenko en De Cordier.

Hazebrouck, Steenvoorde, Hondeghem, Steenbecque. Je moet geen taalkundige zijn om in de namen van deze Noord-Franse stadjes hun Vlaamse oorsprong te herkennen. Ook namen als Dunkerque, Zuydcoote en Bray-Dunes geven duidelijk aan dat een deel van het huidige Franse Département du Nord lange tijd geleden tot Vlaanderen behoorde. In het schilderachtige stadje Cassel - ooit ‘Kassel’ geheten en op de spreekwoordelijke steenworp van Poperinge gelegen - heeft het Département du Nord nu een Musée de Flandre ingericht.

Het museum gaat niet in op taalkwesties maar geeft in de eerste plaats een beeld van de geschiedenis van Cassel en omstreken, en heeft daarvoor onderdak gekregen in het prachtige Hôtel de la Noble-Cour, een zestiende-eeuws pand, opgetrokken in soepele Vlaams-Italiaanse renaissancestijl. Het gebouw, dat eeuwenlang de zetel was van de kasselrij (of burggraafschap) Cassel, staat op de fraaie Grand’Place. Aan het stedelijk karakter van die Grote Markt merk je dat Cassel in de middeleeuwen en renaissance een belangrijk centrum moet zijn geweest. De binnenplaats van het museum biedt mooie vergezichten over de glooiende omgeving. Cassel ligt immers op de 176 meter hoge Kasselberg.

Het Hôtel de la Noble-Cour bood tot aan de Franse Revolutie onderdak aan de burggraaf, die zich over financiële en administratieve kwesties boog, en huisvestte ook de lokale rechtbank. Van die functies getuigen nog een aantal mooie zalen in het complex.

In 1997 werd het gesloten voor ingrijpende restauratie- en renovatiewerken, goed voor zo’n 12 miljoen euro. Het is ook in 1997 dat het idee rijpte om er een Musée de Flandre van te maken. Een tijdlang werd er getwijfeld over welk ‘Flandre’ men het wilde hebben: la Flandre Intérieure - de onmiddellijke omgeving van Cassel - of het ruimere Flandre française? Uiteindelijk werd beslist om een beeld te geven van de culturele identiteit en de artistieke rijkdom van Vlaanderen en om daarbij ook nadrukkelijk over de huidge rijksgrens te kijken én oude en hedendaagse kunst in dialoog te laten gaan met elkaar.

De permanente opstelling begint met de turbulente geschiedenis van Cassel en omstreken. De afdeling ‘Soumission et Colère’ (Onderwerping en Woede) gaat dieper in op de opstand van de Vlaamse steden tegen de Franse koning. De Guldensporenslag is ons bekend, maar ook in Kassel zelf leverde in 1328 een Vlaams leger strijd tegen de koning van Frankrijk. Later wordt Cassel, net als de rest van Vlaanderen, ingelijfd bij het Bourgondische rijk. Een indrukwekkend negentiende-eeuws doek van schilder Francis Tattegrain brengt de overgave van de Casselois aan Filips de Goede in beeld. In 1566 is Kassel dan weer een van de steden waar de beeldenstorm uitbreekt en in 1677 wordt de stad veroverd door Lodewijk XIV, waarna de hele streek definitief wordt ingelijfd bij Frankrijk. Uiteraard wordt ook stilgestaan bij de Eerste Wereldoorlog, die vlak bij Cassel woedde. De in Valenciennes geboren kunstenaar Manuel Ruiz Vida (40) schilderde er een reeks silhouetten van dreigende soldatengraven bij.

In drie andere secties worden elementen van de Vlaamse kunst en identiteit verkend. Zo komt het Vlaamse landschap uitvoerig aan bod en worden werken van Roelant Savery en Joos De Momper uitgespeeld tegen een gloednieuw schilderij van Thierry De Cordier, Verdure folle. De Cordier werkte in opdracht van het museum zijn visie op het landschap uit: in het midden van een reeks bomen gaapt een zwarte, zuigende leegte.

Het museum is bijzonder trots op een anonieme Vlaamse primitief uit Dendermonde, een werk dat geflankeerd wordt door portretten van navolgers of medewerkers van Gerard David, Joos van Cleve en Jan Gossaert.

In een rariteitenkabinet wordt, naast schelpen, mineralen en curiosa, hedendaagse Vlaamse kunst getoond: de Meikever van Panamarenko (een bruikleen van het S.M.A.K. in Gent) en een van de opgezette uilen van Jan Fabre (een aankoop van het museum). Wat verderop staat een merkwaardig kaartenhuis van Patrick van Caeckenbergh.

Uiteraard wordt ook aandacht besteed aan satire en carnaval in de Vlaamse kunst. Herbergtaferelen van Teniers worden aangevuld met een humoristisch werk van Leo Copers en een opmerkelijk Schijtmanneke, een vermoedelijk achttiende-eeuws polychroom beeld in aardewerk van een mannetje dat zijn gevoeg zit te doen met een gelukzalige blik in zijn ogen. De reuzen van Cassel ontbreken niet - ook in dat opzicht is het een Vlaamse stad - en in dezelfde zaal wordt een schilderij van een Antwerpse carnavalsstoet op de Meir (met reus Antigoon) geconfronteerd met het carnaval in Cassel zelf.

Het museum zet eveneens een ambitieus programma van tijdelijke tentoonstellingen op: nu loopt de expositie Sensualité et volupté over het vrouwelijk lichaam in de Vlaamse kunst van de zestiende en zeventiende eeuw. Veertig schilderijen met bruiklenen uit Gent, Brussel, Berlijn en Wenen. In de expo staat het weinig geïdealiseerde beeld van de vrouw centraal.

Volgend jaar gaat Cassel samenwerken met het In Flanders Fields-museum (Ieper) voor een tentoonstelling over ‘achter het front’ en komt er een expositie over Rubens en de baroksculptuur. In 2012 is het de beurt aan de Antwerpse maniëristen. Dat jaar wordt ook de band van schrijfster Marguerite Yourcenar en de Vlaamse schilderkunst belicht.

Cassel mikt in elk geval op een ruim publiek: Fransen, Engelsen en, natuurlijk, Belgen. Het museum zal dan ook in vier talen communiceren.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234