Woensdag 25/11/2020

Een Victoriaanse paradox

Er zijn in Engeland al veel prachtige en interessante epoquefilms of zogenaamde kostuumdrama's gemaakt, waarin de protagonisten veelal moeten opboksen tegen de (al dan niet schijnheilige) fatsoensnormen, sociale rituelen, morele conventies en seksuele repressie van hun tijd en omgeving. Om die context te definiëren wordt dan nogal vaak het adjectief 'Victoriaans' gebruikt, naar de koningin die tussen 1837 en 1901 over het Britse imperium heerste. Nu heeft regisseur John Madden zo'n typische genrefilm over die Queen Victoria gemaakt.

Wat aan dit verhaal meteen opvalt, is dat de koningin in kwestie (althans in de periode van haar leven die in deze film gereconstrueerd wordt) blijkbaar zelf in de clinch lag met de normen en conventies die sindsdien haar naam dragen. Zowaar een Victoriaanse paradox.

De film begint in de winter van 1864, op het moment dat koningin Victoria (vertolkt door Judi Dench) drie jaar weduwe is van haar geliefde echtgenoot, Albert van Saksen-Coburg. Ze heeft zich, zwaar aangeslagen door dat overlijden, uit het openbare leven teruggetrokken. Voor de publieke opinie is zij 'the widow of Windsor' geworden.

Maar het politieke tij begint te keren en aangezien de koningin onzichtbaar blijft, gaan er in het parlement en elders steeds meer stemmen op die het nut van de monarchie in vraag stellen. Het is op dat moment dat Sir Henry Ponsonby (rol van Geoffrey Palmer), de privé-secretaris van de koningin, het initiatief neemt om vanuit het Schotse vakantieverblijf Balmoral dienstbode John Brown (rol van Billy Connolly) te laten overkomen. Deze grote, stoere Highlander hield zich daar met de verzorging van de paarden bezig en bleek indertijd een loyale vertrouwensman te zijn van de prins-gemaal. De bedoeling van Sir Henry Ponsonby is dubbel. Enerzijds hoopt hij dat de aanwezigheid van John Brown bij de vreugdeloze koningin herinneringen aan gelukkiger dagen zal losmaken en anderzijds verwacht hij dat deze ruiter haar ook zal weten te inspireren tot wat beweging in de open lucht. Uiteindelijk zal Sir Henry (veel) meer krijgen dan hij gevraagd had.

De aankomst van de even toegewijde als onbeschaamde John Brown zet het paleis van Windsor in rep en roer. In tegenstelling tot de doodsbange Engelse hovelingen heeft deze fiere Schot de gewoonte om rechttoe rechtaan zijn mening te zeggen en hij blijkt niet van plan om daar verandering in te brengen. Zo maakt hij er geen probleem van om de koningin, die men alleen mag toespreken nadat zij zelf als eerste het woord genomen heeft, aan te spreken met 'woman'.

In eerste instantie verlopen de contacten tussen queen en servant behoorlijk stroef en gespannen, maar het duurt niet lang of koningin Victoria fleurt zienderogen op en blijkt stilaan weer zin in het leven te krijgen. Ze begint opnieuw paard te rijden en na verloop van tijd kan er zelfs een glimlach af. De metamorfose is begonnen.

Maar de band die, ondanks de gigantische kloof in status en klasse, tussen koningin Victoria en John Brown gegroeid is, zint niet iedereen. Brown blijkt zich niets aan te trekken van de strikt gecodeerde hiërarchie van de hofhouding en naarmate zijn invloed toeneemt, stijgen ook de wrevel en ergernis. Zelfs de vele kinderen van Victoria kunnen nog moeilijk om Brown heen en dat zet vooral bij de prins van Wales (rol van David Westhead) kwaad bloed. Vooral als hij op een bepaald moment van John Brown te horen krijgt: "Ga nu maar. Je hebt je moeder al genoeg vermoeid" en de moeder in kwestie blijkt dezelfde mening te zijn toegedaan.

En dan beginnen de roddels, onder meer in de toenmalige schandaalpers, waarin gesuggereerd wordt dat er wel wat meer aan de hand is tussen de koningin en haar dienaar. Op een bepaald moment wordt zelfs gefluisterd dat ze stiekem getrouwd zijn; vandaar de filmtitel: Mrs. Brown. Er ontstaat zelfs een gevaarlijke schandaalsfeer, temeer daar de koningin nog steeds afwezig blijft uit het politieke leven. De monarchie begint zowaar te wankelen en daarom vindt eerste minister Benjamin Disraeli (rol van Antony Sher) het tijd om, weliswaar heel voorzichtig en diplomatisch, tussenbeide te komen...

Mrs. Brown bevat heel wat verschillende elementen en invalshoeken, die samen voor een boeiend verhaal zorgen. Er is enerzijds het emotionele niveau van wat misschien nog het best als de onmogelijkste van alle onmogelijke liefdesgeschiedenissen kan worden genoemd (de film zelf kiest geen partij in het welles-nietesdebat over de vraag of er tussen beide protagonisten nu al dan niet iets geweest is). Daarnaast is er het niveau van de politieke thriller, want er wordt op dat terrein behoorlijk wat gemanipuleerd en geïntrigeerd. En ten slotte is er het aspect van wat we maar de historisch-sociologische documentaire zullen noemen. Mrs. Brown biedt de kijker inderdaad een fascinerende blik in de koninklijke huishouding, waar het woord 'volgeling' erg letterlijk dient te worden genomen (niemand waagt het de koningin één stap voor te blijven), waar zwemmen uiteraard volledig aangekleed gebeurt, waar de oorverdovend stille maaltijden zijn afgelopen zodra de koningin haar vork neerlegt...

Als kostuumdrama is Mrs. Brown het zoveelste voorbeeld van de Britse knowhow op dit vlak en ook de acteerprestaties zijn van een homogeen hoog peil. Aan haar vertolking van Queen Victoria hield Dame Judi Dench (zelf zowat een monument van de Britse theater- en filmwereld) zelfs een Oscar-nominatie voor Beste Actrice over (al moest ze maandagavond wel de eer laten aan Helen Hunt).

Naar verluidt zou men vele jaren geleden ook al met het idee gespeeld hebben om deze episode uit het lange leven van de legendarische koningin te verfilmen (met Elizabeth Taylor en Sean Connery in de hoofdrollen!), maar het project werd afgeblazen toen duidelijk werd dat de royal family niet zo gelukkig zou zijn met een dergelijke 'schandaalfilm'. Ook nu bleek de productie nogal wat problemen te hebben om de nodige kastelen en andere aristocratische locaties te vinden, omdat veel eigenaars blijkbaar bezorgd waren over mogelijk koninklijk ongenoegen. En dat voor een verhaal over een stuurse koningin die uiteindelijk weer leert glimlachen...

TITEL: Mrs. Brown. REGIE: John Madden. SCENARIO: Jeremy Brock, naar een idee van George Rosie. FOTOGRAFIE: Richard Greatrex. MUZIEK: Stephen Warbeck. PRODUCTIE: Sarah Curtis. VERTOLKING: Judi Dench, Billy Connolly, Geoffrey Palmer, Antony Sher, Richard Pasco, David Westhead, Gerard Butler, e.a.

VK, 1997, kleur, 103 min. Gedistribueerd door KFD.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234