Dinsdag 02/06/2020
Drukte in het containerpark. Het lijkt wel zo dat van zodra de maatregelen nog maar een beetje versoepeld worden, we meteen allemaal samen naar buiten schieten.

InterviewAlain Van Hiel

Eén versoepeling en we schieten naar buiten. Zijn wij echt zulke kuddedieren?

Drukte in het containerpark. Het lijkt wel zo dat van zodra de maatregelen nog maar een beetje versoepeld worden, we meteen allemaal samen naar buiten schieten.Beeld Wannes Nimmegeers

Hoe kunnen we de lockdown terugschroeven zonder dat we elkaar massaal in de armen vliegen? Daar moeten we volgens professor Alain Van Hiel (UGent) nu goed over nadenken. Want alle zaken die we nu het meest missen, zijn in wezen sociaal. ‘Mensen zijn sociale beestjes, daar moet je een sociaal psycholoog niet van overtuigen’

Anderhalf uur, zo lang was de wachtrij voor inwoners die in een Gents containerpark hun afval van de voorbije weken kwamen droppen. Het lijkt wel zo dat van zodra de maatregelen nog maar een beetje versoepeld worden, we meteen allemaal samen naar buiten schieten. Nu experts zich het hoofd breken over hoe ze de lockdown kunnen terugdraaien als de cijfers het toelaten, dringt de vraag zich ook op. Zijn wij echt zulke kuddedieren?

“Ik zou het eerder bekijken als gefrustreerde wezens die hun normale bezigheden al lang hebben moeten opzijschuiven”, zegt Alain Van Hiel, professor Sociale Psychologie aan de Universiteit Gent. “Ik heb het al vergeleken met vissen die gevangen worden. Als er dan ergens een gat in het net zit, wil iedereen erdoor.”

“Maar je mag ook het praktische aspect niet vergeten. Bij de mensen heeft de rommel van de voorbije weken zich opgehoopt. Stel dat het containerpark in normale omstandigheden drie weken gesloten zou zijn, dan was het waarschijnlijk ook een drukke dag geweest. De echte lakmoesproef van het burgerlijk gezond verstand zit volgens mij niet in de dag waarop de containerparken opengaan, maar de dagen erna. Je moet nu gaan kijken of er wachtrijen staan.”

Maar toch het lijkt wel een patroon. De lockdown is ook niet ingegaan zonder dat er vooraf lockdownfeestjes waren. Toen wisten we toch al dat we beter binnen konden blijven?

“Zichzelf beperkingen opleggen, of bepaalde zaken onderdrukken, daar zijn mensen nu eenmaal niet zo goed in. Freud wist dat al. Er is heel veel aandacht gegaan naar die lockdownfeestjes. Of naar dagjestoeristen die nog snel een terrasje wouden doen in Zeeuws-Vlaanderen. Maar daarin speelt ook de dynamiek van de media een rol. We vergeten weleens dat de meesten de regels braaf naleven, omdat ze ook de noodzaak daarvan inzien. Die lockdownfeestjes en die terrasjes waren op dat moment ook nog toegelaten.”

Heeft de overheid dan wel op een goede manier gecommuniceerd over de maatregelen? Het crisiscentrum heeft nu al voor de achtste keer nieuwe richtlijnen gegeven over wat er mag en niet. 

“Natuurlijk is dat onfortuinlijk, maar ergens is dat ook normaal als je zoveel beslissingen in een keer moet nemen. Het getuigt dan van gezond verstand om de maatregelen aan te passen en te verduidelijken.”

“Maar dat toont ook aan dat we goed moeten nadenken over hoe we de lockdown kunnen terugschroeven. Alle dingen waar we nu het meest naar uitkijken, zijn ook sociaal van aard. Denk maar aan zomerfestivals, of samen naar het café of restaurant gaan, een terrasje doen. We moeten daar echt een goed plan voor hebben.”

Aanschuiven voor het containerpark in Hasselt. Beeld Mine Dalemans

Zoals het er nu naar uitziet, lijken sociale en culturele gelegenheden de laatste om weer open te gaan. Eerst de scholen, op het einde de horeca. 

“Ik weet ook niet of we dat dan wel in die volgorde moeten doen. Mensen zijn nu eenmaal sociale beestjes, daar moet je een sociaal psycholoog niet van overtuigen. Het is niet eenvoudig om dat te blijven onderdrukken."

“Maar uiteraard moeten we dan wel heel goed plannen hoe we de stromen die dan op gang komen kunnen kanaliseren. Ik heb al nagedacht over pretparken. Daar heb je de ingang van het park en van de attracties redelijk goed onder controle. Misschien is het dan toch beheersbaar om mensen terug toe te laten, als ze ook de afstandsregels kunnen respecteren.”

Kunnen we met nudging ervoor zorgen dat mensen de regels gaan volgen?

“Hier en daar zal dat misschien wel mogelijk zijn, maar dat is heel specifiek per sector. In de horeca kan je de tafels spreiden en dan een drankje aanbieden voor wie met zijn gezin een tafel inneemt. Misschien is dat een mogelijkheid om mensen zo veel mogelijk samen te houden per gezinsgroep.” 

“In Denemarken hebben supermarkten het hamsteren op een gelijkaardige manier proberen aanpakken, al was dat niet echt nudging. Daar kan je een handgel kopen voor 5 euro en de tweede kost 134 euro. Dat zijn zaken, waarmee je het gedrag van mensen wel kan sturen.”

Alain Van Hiel: ‘Er gaat na deze crisis niets veranderd aan wie wij zijn als mensen.’Beeld rv

Gaan we ten slotte met zijn allen lessen geleerd hebben uit deze crisis?

“Ik hoor dat vaak, ja, maar ik vrees dat ik wat dat betreft nogal een dissonante stem ben. Er gaat na deze crisis niets veranderd aan wie wij zijn als mensen. Als we ons al even kunnen weren om elkaar geen kusjes te geven, of geen handen te schudden, is dat voor sommigen al een zware opdracht. Ik sluit niet uit dat enkele concrete zaken wel even blijven hangen. Mogelijk gaan we de kinderen niet meer naar de grootouders brengen als ze ziek zijn door de griep.”

“Maar ik denk dan ook aan wat er na de aanslagen in Brussel is gebeurd. In de dagen nadien durfden sommige mensen het openbaar vervoer niet meer nemen. Nu heeft niemand daar nog schrik voor. Volgens mij is dat nu eenmaal de menselijke conditie: meestal is ons geheugen erg kort.”

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234