Woensdag 02/12/2020

Een vent van een ezel

Hoe onderzoek je in theater de relatie tussen mens en dier? Door de hoofdrol aan een ezel te geven.

Eigenlijk heet hij Sam, maar deze week wordt hij Balthazar genoemd. Zelf heeft hij daar niet om gevraagd. Hij is namelijk een ezel. Hij kan niets vragen. En toch - of net daarom - krijgt hij de hoofdrol toebedeeld in Balthazar 1. Geen sidekick dus, maar aaibare protagonist.

"Een ezel lijkt goed op een mens, en dat hadden we nodig", legt de Duitse dramaturg Maximilian Haas uit. Samen met de Belgische regisseur David Weber-Krebs creëert hij het driedelige project Balthazar, dat door middel van theater de relatie tussen mens en dier onderzoekt. "Bij een theaterstuk zijn de toeschouwers het meestal gewoon om zich te identificeren met de menselijke protagonist: ze delen in zijn gedachten en gevoelens. Als je die relatie met een dier wilt bekomen, heb je een dier nodig dat fysiek erg lijkt op de mens. Een ezel kan op het podium staan, in het publiek kijken, rustig bewegen, hij heeft een gezicht, en je kunt hem op dezelfde hoogte in de ogen kijken. Met een mug of met een olifant zou dat allemaal moeilijker geweest zijn."

Voor Balthazar 1, dat deze week in Brussel loopt, staat Sam dus op de scène. Hij komt uit de kinderboerderij die naast het Kaaitheater ligt, en hij is dus wel gewoon aan mensen rondom hem. Het dier ziet er opvallend rustig uit. Maar hoe weet je of hij kalm is? Aan mensen kun je vragen of ze zich wel goed voelen. Bij een ezel is dat moeilijk.

David Weber-Krebs: "Dat is net wat we willen laten zien. De performers (studenten van het RITS) hebben de taal om zich uit te drukken, de ezel niet. Om met hem te communiceren moeten we hem leren begrijpen en respecteren. Ik heb de studenten zelfs gevraagd om niet tegen hem te praten, omdat taal een instrument van dominantie is ten opzichte van hem."

Maximilian Haas: "Het dier heeft zelf niet beslist om hieraan deel te nemen. Maar we weten niet wat hij gaat doen. We kunnen enkele mogelijke strategieën ontwikkelen voor dit stuk, maar wat er precies gaat gebeuren op de scène, dat weten we niet."

"Tegelijk wil onze voorstelling de toeschouwer confronteren met zijn narcistische verlangen om betekenis te geven aan dieren", zegt Weber-Krebs. "Op een gegeven moment staat er een speaker op het podium, waar muziek uit komt. Als de ezel met zijn oren beweegt, dan denken wij dat hij luistert naar de klanken zoals wij dat doen. Tot je ziet dat hij zijn hoofd draait op een muzikaal moment dat wij niet logisch vinden."

Dier als iPhone

Weber-Krebs en Haas zochten inspiratie voor hun totaalproject bij de film Au hasard Balthazar (1966) van Robert Bresson. En ook bij de Franse filosofen Gilles Deleuze en Jacques Derrida, en de Amerikaanse feministische sociologe Donna Haraway. Maar voor daarover iets gezegd kan worden, gaat in de verte een sirene af. Balthazar. Hij balkt. "Hij is gelukkig", zegt Maximilian Haas.

Toch even checken bij Karin. Zij runt mee de kinderboerderij waar Sam zijn thuis heeft. Bij elke repetitie is ze aanwezig, en ook bij elke voorstelling. "Hij heeft al in verschillende producties meegedaan", glimlacht ze, "dus hij is het podium al gewoon. En bovendien weet hij dat ik altijd in de buurt ben." En als hij tijdens een voorstelling zijn behoefte doet? "Dan ruimen we het op. Ah ja, we kunnen hem niet vragen om te wachten."

Haas besluit: "We leven in een tijd waarin we niet meer weten wat een object en een subject is. Zoals we vroeger met de dieren communiceerden, zo doen we dat nu met onze iPhone. De technologie houdt ons nu gezelschap. We delen ons leven ermee. Wij proberen in Balthazar 1 op gelijke hoogte met een dier te werken. Dan moet je voor een stuk een dier worden. Of tenminste je menselijke manier van theater maken wijzigen."

Balthazar 1 maakt deel uit van Burning Ice (zie kader) en speelt op donderdag en vrijdag om 19u in de Delaunoystraat 58 (Brussel), waar ook het RITS en de Bottelarij gehuisvest zijn.

Burning Ice

Burning Ice is het jaarlijkse meerdaagse festival dat het Brusselse Kaaitheater organiseert. Elk jaar staat een thema centraal dat op een of andere manier gerelateerd is aan ecologie. Onder de slagzin 'When Animals Look Back' staat dit jaar de relatie tussen mens en dier centraal. Of we ze nu kweken, te vriend houden, opeten of proberen te redden: altijd primeert het idee dat wij mensen er als soort bovenuit steken, is het idee erachter.

'When Animals Look Back', nog tot en met vrijdag in het Kaaitheater.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234