Donderdag 02/04/2020

Een van de laatste dictators

Volgens sommigen luiden de toegevingen van Viktor Janoekovitsj (63) zijn einde in. Anderen denken dat hij ook deze gebeurtenissen weer naar zijn hand zal weten te zetten om later terug te slaan.

Ooit, toen hij nog een jonge volwassene was, pleegde Viktor Janoekovitsj enkele misdrijven waar geweld mee gemoeid was. Maar wat hij precies uitspookte, is niet meer te achterhalen: de strafdossiers rond de zaken zijn meer dan tien jaar geleden op mysterieuze wijze verdwenen. Volgens de officiële biografie zou Janoekovitsj zelfs nooit in de cel hebben gezeten. Een en ander werd in de zomer van vorig jaar, toen Vjatsjeslav Ovtsjarenko plots werd gebombardeerd tot voorzitter van het Oekraïense Grondwettelijk Hof, een klein beetje duidelijker.

De benoeming van Ovtsjarenko, een onbekende rechter met amper kennis van de grondwet, was bepaald een verrassing. Maar wat niemand was ontgaan was dat Ovtsjarenko net als Janoekovitsj afkomstig was uit Enakievo. Hij had er jarenlang als jurist in de auto-industrie gewerkt voordat hij, ook toen al tot ieders verrassing, in 2002 plots rechter werd van de plaatselijke rechtbank. Moet het nog gezegd dat de veroordeling van Janoekovitsj voor geweldsdelicten indertijd door de rechtbank van Enakievo gebeurde en dat iedereen vermoedt dat Ovtsjarenko iets te maken had met de verdwenen strafdossiers?

Het verhaal over de promotie van rechter Ovtsjarenko zegt in een notendop alles over de manier waarop Viktor Janoekovitsj de afgelopen jaren de macht in handen kon houden en met ijzeren vuist kon regeren over Oekraïne. Degenen die hem welwillend waren, kregen hoge posten met een riant loon. De anderen werden - in het beste geval - opzijgeschoven of belandden in de gevangenis. Janoekovitsj bouwde de afgelopen jaren een kring op van vertrouwelingen die zowat allemaal uit zijn provincie Donetsk komen, waar het hart van de Oekraïense industrie is gevestigd.

Dromen van rijkdom

Hijzelf werd er geboren als zoon van een metaalarbeider en verpleegster. Russisch-sprekend waren ze en erg Russischgezind, zoals de hele regio nog steeds is, in tegenstelling tot het westelijke deel van Oekraïne, dat zich meer op Europa richt. Een van de redenen dat Janoekovitsj niet geliefd is in het westen is trouwens het feit dat zijn Oekraïens erg slecht is en hij, telkens als de conversatie te moeilijk wordt, naar het Russisch teruggrijpt. Al zou hij zijn taalkennis de afgelopen jaren wat hebben bijgespijkerd.

Zijn jeugd bracht hij door in armoede en ooit zei hij aan journalisten dat zijn grootste droom rijk worden was. Janoekovitsj studeerde, klom op tot gouverneur van Donetsk en werd in 2002 premier, onder de toenmalige president Leonid Koetsjma, die de volgende jaren zijn beschermheer zou zijn.

Na de fraude van de presidentsverkiezingen van 2004, toen hij tot winnaar werd uitgeroepen, en de Oranje Revolutie die daarop volgde, moest een vernederde Janoekovitsj een stap opzijzetten en de macht laten aan Joelia Timosjenko en Viktor Joesjtsjenko. De volgende jaren wachtte hij af, terwijl zijn rivalen kibbelden in plaats van het land te leiden, en in 2010 zag hij zijn kans om triomfantelijk terug te keren. Hij won de presidentsverkiezingen, eerlijk deze keer, zo zeiden internationale waarnemers.

De 'Man van Moskou', zoals hij werd genoemd vanwege zijn goede betrekkingen met Vladimir Poetin, was opnieuw de machtigste man in Oekraïne. Van zijn grootste rivale, Joelia Timosjenko, van wie hij met een overschot van nog geen 4 procent de presidentsverkiezing had gewonnen, maakte hij zich af door haar te beschuldigen van machtsmisbruik en haar in de gevangenis te laten gooien. De EU, die hem tot voor kort nog zag als de man waarmee te spreken viel en zelfs in de toekomst een Oekraïens lidmaatschap zag, liet begaan.

Janoekovitsj regeert als een der laatste dictators over zijn land. Enkel zijn ambtsgenoot Aleksandr Loekasjenko van Wit-Rusland steekt hem misschien naar de kroon. De kring van vertrouwelingen van Janoekovitsj, ook wel 'de familie' genoemd, bestaat vooral uit een reeks oligarchen die rijk konden worden door na de onafhankelijkheid van Rusland Oekraïne te plunderen en die zich tijdens zijn presidentschap nog meer konden verrijken. Zijn zoon Aleksander is een tandarts van opleiding en misschien geen oligarch maar wel enkele honderden miljoenen dollars waard dankzij de bank en de bouwmaatschappijen die hij bezit.

Een van Janoekovitsj seniors grootste aanhangers is Rinat Achmetov, de rijkste man van Oekraïne die tot voor kort nog in het parlement zat en nog steeds vijftig parlementsleden 'op zak' zou hebben. Een andere oligarch is gasmagnaat Dmytro Firtash, die dan weer de controle zou hebben over zo'n dertig parlementsleden. Voorlopig zouden deze oligarchen Janoekovitsj nog steunen, ondanks de kritiek die ze in de afgelopen weken hebben geuit tegen het gebruik van geweld. De vraag is wat deze mannen, die de achillespees vormen van Janoekovitsj' beleid, de komende tijd zullen doen en op welke manier de sancties invloed zouden hebben op hun steun voor de president.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234