Dinsdag 10/12/2019

Een treinrit als toneelstuk

Stel je voor: je zit op een boemeltrein die tergend traag door de Vlaamse agglomeratie tuft, met haar lintbebouwing, shoppingmalls en parkeerterreinen. Wat zegt dat voorbijglijdende landschap over de mensen die er wonen en werken? Rond die vraag maakt Atelier Bildraum betoverend zintuiglijk theater met een kritische inslag.

Het is een wat ongewone compagnie: Atelier Bildraum bestaat uit een fotografe en een architect, twee professionals die zich gewoonlijk ver van het podium houden. Maar alleen bezig zijn met 'producten' - netjes ingekaderde beelden aan de muur, bewegingloze gebouwen - vonden Charlotte Bouckaert en Steve Salembier niet spannend. Liever zeggen ze ook iets over de manier waarop die beelden en ruimtes ontstaan, tonen ze tegelijkertijd de illusie van het resultaat en de manier waarop die illusie wordt 'gemaakt'.

In een museum is dat onmogelijk, in een theaterzaal kun je dat spel wel spelen. Op Theater Aan Zee 2014 fascineerden ze het Oostendse publiek met hun eerste creatie Bildraum: een sferische theatertrip waarbij Salembier maquettes manipuleerde en Bouckaert van die miniatuurruimtes foto's nam, die direct op een scherm werden geprojecteerd. Het resultaat: een bevreemdende ervaring tussen film en performance. In de verwondering bij het publiek schuilt de extra, zegt Charlotte Bouckaert: "Je laat zien dat het maken van een beeld mensenwerk is, en toch blijft de magie van de ervaring intact."

Techniekers van de verbeelding

Bouckaert noch Salembier heeft een acteeropleiding, maar dat stoort niet, want zijzelf spelen geen hoofdrol in hun creaties. Ze noemen zich 'techniekers van de verbeelding': discreet bewegen ze zich tussen maquettes, scherm en camera in, als poppenspelers die zich onzichtbaar proberen te maken achter hun marionet. In de nieuwe voorstelling In between violet and greendomineert een oldskool 'theatermachine' de scène: een grote loopband waarop Salembier zijn maquettes plaatst, terwijl Bouckaert de camera bedient die de voorbijrollende miniaturen filmt. Het resultaat wordt geprojecteerd op een groot scherm: het is een landschap dat met bijna ouderwetse traagheid voorbijglijdt en het oog alle tijd gunt om subtiele veranderingen te registreren.

Salembier: "Het is iets dat we verleerd zijn: lang naar iets kijken. Onze waarneming werd in het verleden beïnvloed door het ontstaan van trein en auto, maar vandaag komen de beelden nog sneller op ons af. We zien in één jaar meer beelden dan mijn grootvader zag in twintig jaar tijd." Van nostalgie willen de twee echter niet weten, In between violet and greengaat niet over een 'vroeger' dat beter was. Bouckaert: "De retoriek van het verlies vinden we niet interessant - het gaat ons om de poëzie van een landschap dat traag transformeert. De schoonheid van het schouwspel op zich is belangrijker dan ons oordeel erover."

Toch. Wat de camera van In between violet and greenregistreert geeft volop aanleiding tot kritische gedachten over de Vlaamse urbanisatie, of breder: over de impact van de mens op het landschap. Het ongerepte, ademende aardopppervlak dat we bij het begin zien wordt aanvankelijk enkel bedekt met groene vegetatie, maar al gauw slaat de mens daarin zijn tentjes op. De tentjes worden caravans, de caravans worden villa's met nog hoogstens één zorgvuldig geconserveerde boom op een binnenplaats van beton. Steeds weer schuiven hoopjes grind voorbij: de westerse mens is een boer beton met een baksteen in zijn maag. Dat resulteert in een eindeloze, uniforme lintbebouwing van woningen en bedrijven.

Het landschap verraadt daarmee ook een maatschappijmodel: het fordistische productie- en consumptiemodel, waarbij alle gebouwen op elkaar lijken, op het kleurtje van de brievenbus na. Bouckaert: "Als je door Europa spoort, zijn er nog streken met een karakteristieke geografie, maar in ruimtegebruik wordt ons landschap steeds meer generisch. En hoe het landschap eruitziet zegt iets over de mensen die er wonen. En over hoe die mensen naar de wereld kijken, hoe ze willen leven."

Paradox

Het landschap als spiegel van menselijke verlangens, dat is wat In between violet and green toont, en wie op die verlangens inzoomt - zoals ook de camera dat doet - merkt dat het plaatje behoorlijk paradoxaal is. Opvallend veel omheiningen komen voorbij: de horizon van dit urbane landschap wordt niet langer gevormd door het samenkomen van aarde en lucht, maar door hekwerk. Ieder bakent zijn eigen perceeltje tuin af, om er vervolgens te dromen van een weidse jungle. Salembier: "Het is grappig, want hoe individualistischer de mensen bezig zijn met het afbakenen van hun territorium, hoe sterker ze verlangen naar een oceanische onbegrensdheid, naar de bergen, naar woestijnen en ecologische fietstochten."

Die paradox kun je vreselijk vinden, of prachtig - daarover willen Bouckaert en Salembier zich niet uitspreken. Bouckaert: "Een treinrit tussen Gent en Brussel vinden wij een toneelstuk op zich, maar vanuit ecologisch standpunt kun je het ook een catastrofe noemen. Hetzelfde geldt voor de sociologische insteek: je kunt de mentaliteit van de mens die zijn hokjes bouwt verafschuwen, maar je kunt het ook zien als een symbool van vrijheid: de Belg bouwt zijn huis, doet zijn goesting en trekt zich niets aan van wat zijn buurman daarvan denkt."

Die ambiguïteit tussen schoonheid en afkeer doordringt ook de muziek. De compositie van Thomas Smetryns (die naast muzikanten Jakob Ampe en Benjamin Dousselaere ook zelf op scène staat) wisselt bucolische natuurgeluiden af met industriële klanken en een heuse ballad, waarbij Jakob Ampe - met zijn karakteristieke stem - de onbegrensde vrijheid van Koning Auto bezingt: 'Drive your dreams'.

Maar stort dat onbegrensde driven ons uiteindelijk niet allemaal de afgrond in? Van de rolband, als tastbare veruitwendiging van de tijd, stort uiteindelijk enkel nog puin op de grond. Is dat onze toekomst? Het slotbeeld, met de suggestie van een terugkeer naar de Tuin van Eeden, doet melancholisch aan, al speelt Bouckaert die interpretatie onmiddellijk terug: "Jij hebt dat zo ervaren, maar wij hebben geen harde statements te maken over de toekomst. Wij hebben geen waarheden te verkondigen. De waarheid ligt in de zaal, bij de verbeelding van het publiek."

In between violet and green, op 24 & 25 maart in Theater Malpertuis in Tielt, (www.malpertuis.be), daarna op tournee. Tickets en info: www.lod.be.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234