Vrijdag 03/12/2021

'Een totale afgang voor Deleuze en de regering'

Omstreeks 10 uur gistervoormiddag mochten de stalen rolpoorten van de gewapende bunker 136x op de terreinen van Belgoprocess in Dessel voor de tweede keer dit jaar even open. Gast was de tweede van drie geplande transportcontainers met daarin 1,6 ton hoogradioactief Belgisch kernafval uit de opwerkingsfabriek Cogéma in het Franse La Hague. Een betwiste erfenis.

Mol / Dessel

Van onze verslaggever

Peter Goris

'Twintig jaar elektriciteit. 200.000 jaar radioactiviteit. Merci Electrabel." 4.30 uur. Treinstation van het Kempense Mol. Het spandoek met de bekende Greenpeace-slogan wappert voor de hekken van een afgesloten stationsterrein, de ontvangstruimte van de tweede lading hoogradioactief kernafval. Donderdagmiddag 14.55 uur vertrok een speciale trein met een zwaarbeveiligde container vanuit het Noord-Franse treinstation Valognes richting België, om met ruim een uur vertraging om 2.35 uur gisterennacht in Moeskroen over de Frans-Belgische grens aan te komen. Van daaruit ging het transport over het nachtelijke spoor via Kortrijk, Waregem, Gent-Sint-Pieters, Dendermonde, Londerzeel, Mechelen, Lier, Herentals en Geel richting Mol, daarbij begeleid door nucleaire technici om eventuele straling nauwlettend in het oog te houden en een konvooi van vijfentwintig manschappen van de spoorwegpolitie in een extra treinwagon. Nog eens een twintigtal rijkswachters volgt in Pontiacs de trein langs de weg, om overgangen en mogelijke protesten waar nodig te blokkeren.

Om 4.56 uur, negen minuten achter op schema, rijdt het bewuste treinstel het station van Mol binnen. Met een speciaal gebouwde portaalkraan wordt de inmiddels stevig dampende (de transportcontainer warmt tijdens het vervoer op tot 80 à 100 graden Celsius, pg) container overgeladen op een klaarstaande oplegger, een procedure die bijna vier uur in beslag neemt. Om 8.50 uur waaien de afsluithekken open en rijdt de oplegger geflankeerd door gemotoriseerde rijkswachters, combi's, pantservoertuigen, waterkanon, rijkswachthelikopter, televisiecamera's en hollende persfotografen aan een slakkengangetje richting Dessel; een twaalf kilometer lange tocht langs landwegen, woonwijken en drukke gewestbanen. Iets voor tien uur rijdt de oplegger de terreinen van Belgoprocess, de eindbestemming, binnen.

In tegenstelling tot het eerste, bij momenten hectische transport begin april verloopt de hele operatie uiterst rustig. De pers is opvallend minder massaal aanwezig, en afgezien van een handvol Greenpeace-activisten, plaatselijke Agalev'ers, Jong-socialisten en de wat eenzame Molse uittredende burgervader Sus Luyten en Kempense diehardprotestpoliticus Jef Sleeckx is vlammend protest afwezig. De in totaal ongeveer tweehonderd opgeroepen rijkswachters moeten hun optreden noodgedwongen beperken tot geeuwen. De onverwacht snelle beslissing om het transport drie weken vroeger dan verwacht door te voeren - tussen beslissing en vertrek lagen bovendien amper twee dagen - heeft de oppositie blijkbaar feilloos in snelheid geklopt. Of wennen zelfs kerntransporten?

De achtergrond is nochtans niet min. Ongeveer 670 ton bestraalde splijtstofelementen met verrijkt uranium of plutonium uit Belgische kerncentrales werden de afgelopen decennia vanuit België naar de Compagnie générale des matières nucléaires (Cogéma) in het Franse La Hague gestuurd voor opwerking tot herbruikbaar plutonium en uranium. Een restfractie van ongeveer 24 ton onbruikbaar en hoogradioactief kernafval moet terug naar afzender Electrabel, die het via dochter Synatom en mits betaling van een voorlopige provisie van honderd miljoen per transport aan de Belgische staat 'schenkt'. In La Hague wordt het afval daarvoor versmolten met glaskorrels tot verglaasd afval, dat in zogenaamde canisters wordt gegoten: 1,3 meter hoge en 43 centimeter brede containers met een vijf millimeter dikke stalen wand. Vijftien transporten van telkens 28 canisters, samen extra verpakt in een honderd ton zware maxicontainer, moeten de totale hoogradioactieve afvalberg vanuit La Hague in het Kempense Dessel bij Belgoprocess zien te krijgen. Na vijftig jaar afkoeling in de 2,2 miljard frank kostende 136x-bunker zouden ze definitief moeten worden geborgen in het grotendeels nog te ontwerpen Hades-complex van het Studiecentrum voor Kernenergie in Mol, een horizontaal pijpenstelsel, 230 meter diep in de Molse kleilagen.

De kritiek op de hele kwestie was bij het eerste transport dusdanig groot dat de regering besliste een tweede en derde transport - het laatste gepland voor februari volgend jaar - pas door te laten gaan na bijkomende kwaliteitsgaranties van het afval. Dat is een eis die staatssecretaris voor Energie Deleuze meermaals hardmaakte en op het eerste zicht nog verstevigde met een 'compromisvoorstel', waarin de Belgische regering de transporten enkel zou toelaten als het bewuste kernafval eigendom zou blijven van Electrabel-dochter Synatom tot er absolute zekerheid zou zijn over zowel veiligheid van berging als financiering.

Staatssecretaris Deleuze haalde zijn slag amper thuis. De ministerraad gaf vorige week vrijdag groen licht voor zowel vervoer als volledige tenlasteneming van het tweede transport. De beslissing voorzag enkel in de vraag om bijkomende afvalmonsters, die zouden worden geanalyseerd voor november volgend jaar of dus lang nadat het derde transport al in België zou zijn. "Dit is jammer genoeg een totale afgang voor Deleuze", zucht Jan Vande Putte van Greenpeace. "Van de eisen van Deleuze blijft niets over. Zijn compromisvoorstel was eigenlijk ook niet haalbaar."

"Wat de Belgische regering betreft", gaat Vande Putte verder, "die zou eindelijk eens ernstig rekening moeten beginnen houden met potentiële extra problemen. Want met elk goedgekeurd transport zet de regering zich in een almaar zwakkere positie. Door het afval nu zonder enige bijkomende voorwaarde - zowel wat kwaliteit als financiering betreft - te aanvaarden, zal de bewijslast bij mogelijke verborgen gebreken op hun schouders terechtkomen, en de kost op die van de belastingbetaler. De nucleaire sector is de enige winnaar, aangezien ze netjes de touwtjes in handen houdt."

Onverwacht snelle beslissing klopt oppositie feilloos in snelheid

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234