Zondag 20/10/2019

Een tijger in de banlieu

Met Dheepan bewijst Jacques Audiard alweer dat hij een van de interessantste Franse regisseurs is. Zijn drama, een intense mix van misdaad en romantiek, volgt een Tamil-tijger en zijn schijngezin in Parijs. 'De politieke geste schuilt in de casting.'

Sinds De rouille et d'os is Jacques Audiard ook bij ons bekend buiten de club van fijnproevers van de Franse auteursfilm. Dat even viriele als sensuele melodrama met Matthias Schoenaerts en Marion Cotillard maakte sier in Cannes, net als Un héros très discret en zijn meesterwerk Un prophète. Maar ofwel werd Audiard door de jury over het hoofd gezien, ofwel moest hij zich tevreden stellen met een prijs voor het scenario of de prix du jury, de hoogste prijs na de Gouden Palm.

"C'était inouï." Het was ongehoord, zo blikt Audiard op de Cannes-triomf van een Gouden Palm van Dheepan terug. Audiard, een modieuze foulard rond de nek geknoopt, witte panama in de hand, ontvangt ons in de knusse salon annex bar van Cinéma du Panthéon, de Parijse bioscoop in het Quartier Latin die gerund wordt door Why Not Productions, het bedrijf dat tot nog toe al de films van Audiard produceerde. De loftachtige ruimte werd ingericht door actrice Catherine Deneuve en Christian Sapet, een notoire antiekhandelaar. Het elegante interieur straalt liefde uit voor de sixties, met vintage spiegels, lampen in Murano-glas, bruine lederen zetels en canapés in rood fluweel. Aan de muur hangen uitvergrote foto's van filmprojectoren en cinemapaleizen. De chique boekenrekken zijn gevuld met oude filmtijdschriften en -boeken. En onder het glas van een lage tafel, ligt hij uitgestald: de Gouden Palm die Audiard voor Dheepan kreeg van de jury met als voorzitters Joel en Ethan Coen.

"Nee, ik heb nauwelijks met hen gesproken", zegt Audiard (63) terwijl hij rustig aan zijn pijp trekt. "Het zijn mensen die ik erg bewonder. En ik ben een beetje verlegen. Maar door de Gouden Palm ben ik van mijn montageprobleem verlost. Dheepan is snel afgewerkt om hem tijdig klaar te hebben voor Cannes. De montage en mixage kunnen nog wat gefinetuned worden. Ik zou dat na Cannes doen maar de Gouden Palm is als een certificaat dat je hem niet meer mag aanraken. Ik heb het geprobeerd maar het is me niet gelukt."

Kindsoldaat

Dheepan vertelt het verhaal van drie immigranten uit de Tamil-gemeenschap van Sri Lanka, dat eiland aan de voet van India dat vanaf de jaren 80 tot 2009 opgeschrikt is door een bloedige burgeroorlog tussen Tamils, een etnische minderheid van hindoes, en Singalezen, de oorspronkelijke boeddhistische inwoners.

Het hoofdpersonage Dheepan is een van hen. Dheepan is een ex-lid van de Liberation Tigers of Tamil Eelam (LTTE), een militante terreurbeweging die strijdt voor een onafhankelijk thuisland. Nu wil hij naar Europa vluchten. Om meer kans te maken op politiek asiel gaat hij een schijnfamilie vormen met de jonge vrouw Yalini en het negenjarige meisje Illayaal. Terwijl ze wachten op hun visa vindt Dheepan werk als conciërge in een woonblok in een Parijs banlieu waar ze geconfronteerd worden met het geweld van een drugsbende.

Audiard ging eerst in India op zoek naar de geschikte acteurs. In Chennai vond hij debutante Kalieaswari Srinivasan, prachtig in de rol van Yalini. De revelatie is echter Jesuthasan Antonythasan in de titelrol. Audiard ontdekte hem in de Sri Lankese diaspora in Parijs. En wat bleek? Anthonythasan is zelf een ex-Tamil-tijger, al kwam Audiard daar pas later achter.

"Anthony is een charmant maar ook een heel gereserveerd iemand. Ik had al screentests met hem gedaan. We waren heel concreet aan een scène aan het werken. Ik stelde ik hem een vraag over een dialoog, hoe je die als Tamil juist zou uitspreken. En toen heeft hij me simpelweg geantwoord: 'Weet je, het personage van Dheepan, dat is mijn leven.' Vervolgens heeft hij me alles verteld over zijn verleden als kindsoldaat en heeft hij me Gorilla gegeven, het boek over zijn leven dat hij onder de pseudoniem Shobasakthi geschreven heeft. Ik geef toe dat het mij een beetje getroebleerd heeft, al die overeenkomsten tussen Dheepan en Anthony. Maar het is meer een zaak voor hem geweest dan voor mij, denk ik."

Geen politieke commentaar

Blijft de vraag wat Audiard zo aansprak in dit project over het lot van Tamil-vluchtelingen. Gewoonlijk schrijft Audiard zijn films samen met zijn vaste scenarist Thomas Bidegain. Exclusief is die samenwerking niet want momenteel pent Bidegain met Michaël R. Roskam aan The Faithful, een film noir over een gangsterbende in Brussel. Maar Bidegain werkt ook graag samen met de jonge scenarist Noé Debré en hij kwam met het idee voor Dheepan.

"De Tamils hebben helemaal niets te maken met de Franse maatschappij. Er is geen enkele band met de francofonie. Dat beviel me zo aan dat idee. Het conflict, ergens een genocide, heeft hier ook nauwelijks weerklank gekregen in de pers, laat staan dat je films kunt opnoemen waarin de Tamils een hoofdrol spelen."

Maar van Calais, over Griekenland en Italië, tot Macedonië: Europa wordt momenteel overspoeld door immigranten. En terwijl politiek Europa verdeeld en kil reageert, komt Audiard met een film sur l'autre, de vreemdeling die velen liever buiten dan binnen willen. Toch zul je Audiard niet horen zeggen dat Dheepan een film is met een sociopolitieke commentaar. "De actualiteit heeft ons ingehaald. Het idee om de film te maken, dateert van de periode rond Un prophète, in 2009 dus. Heel het immigrantenvraagstuk, de immigratiestroom die op gang gekomen is door het conflict in het Midden-Oosten, bestond toen nog niet. Dheepan evoceert het allemaal, maar voor mij ging het om simpele dingen: de mensen die je spulletjes verkopen terwijl je op een caféterras zit en die je nauwelijks een blik gunt, wie zijn dat en waar komen ze vandaan? Dat interesseerde me.

"Ik weet niet of ik zo een heldere mening heb over immigratie of dat ik goed geïnformeerd ben over het onderwerp. Ik stel alleen vast dat we geterroriseerd zijn door Europa, door de crisis, alsof we niet het wettelijke apparaat en de middelen hebben om het probleem aan te pakken."

Nieuwe iconen

Cinema is voor Audiard een kwestie van iconen creëren. Van Tahar Rahim, een toen onbekende acteur van Arabische afkomst, maakt hij een ster door hem in Un prophète te casten en als held op te voeren, ver van de clichérollen waarin je een acteur van Arabische afkomst gewoonlijk in sociorealistische films ziet. "Met Anthony wil ik net hetzelfde doen. Zijn leven is interessant. Ik wil dat hij herkend wordt, dat men zich voor zijn leven interesseert. Zo verander je dingen."

En dan komt het er uit: "Ik heb het heel moeilijk met het Franse castingsysteem. Er lopen in Frankrijk grote acteurs rond met ontzettend veel talent, ik heb graag met hen gewerkt, maar het lukt me niet meer. Zelfs niet vanuit een fotogeniek standpunt. Ik wil iets anders dan die Franco-Franse-voorstelling zien. Ik kan niet meer tegen dat soort inteelt. Het is niet opwindend, zet niet aan tot dromen. Ik wil een andere manier van lachen en kijken zien. Ik wil andere blikken, handen en huidtexturen zien. Denkt u echt dat de omroepen uitkijken naar een Franse film met Tamil-acteurs, waarin Tamil gesproken wordt? Daar schuilt de politieke geste van Dheepan in."

In Cannes was er nog al wat commotie over het gewelddadige einde en de epiloog van Dheepan. Oorspronkelijk speelde Audiard met het idee om zijn Tamil-verhaal te vervlechten tot een soort remake van Straw Dogs, een controversiële wraakfilm van Sam Peckinpah uit 1971. Een echo daarvan tref je nu aan in dat slot.

"De klik om de film te maken, is er voor mij gekomen op het moment dat we dat gegeven van een schijngezin zijn gaan ontwikkelen. Van het idee om een variant op Straw Dogs was ik toen al afgestapt. Dheepan gaat meer en meer die situatie van dat schijngezin voor werkelijk nemen. Ik zie hem als een mythologisch personage, als een moderne Odysseus en helemaal niet als iemand die opnieuw ingehaald wordt door zijn gewelddadig verleden. In Sri Lanka vocht hij voor zijn ideeën en politieke overtuiging. In Frankrijk gaat hij vechten voor zijn liefde, voor iets wat hij niet meer wil verliezen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234