Zondag 25/09/2022

Bellen met...Maarten Rabaey

‘Een stuk toast dat langzaam aan het verbranden is’: voor Boris Johnson begint het spitsroeden lopen nu nog maar

Buitenlandjournalist Maarten Rabaey en de Britse premier Boris Johnson. Beeld Rv
Buitenlandjournalist Maarten Rabaey en de Britse premier Boris Johnson.Beeld Rv

De Britse premier Boris Johnson overleefde een vertrouwensstemming, maar zijn leiderschap is ondermijnd nadat vier op tien van zijn Conservatieve parlementsleden hem de wacht aanzegden. Wat nu?

Maarten Rabaey

Wat betekent de uitslag van deze vertrouwensstemming?

“De Britse premier won de vertrouwensstemming slechts met 211 op 359 stemmen van zijn eigen parlementaire fractie. Door het grote aantal van 148 tegenstemmen – meer dan vier op tien – is dit een pyrrusoverwinning. In het Verenigd Koninkrijk is de algemene teneur nu dat Johnsons leiderschapspositie zo ernstig is verzwakt dat zijn premierschap nog steeds in gevaar is. De BBC haalde een anoniem parlementslid aan dat sprak van een ‘stuk toast dat langzaam aan het verbranden is’. De pro-conservatieve krant The Daily Telegraph noemde het een ‘holle overwinning’.

“En dan zijn er de keiharde historische cijfers die Johnson in het achterhoofd moet houden: geen enkele premier die zoveel tegenkanting had binnen zijn fractie bleef nog lang aan de macht. Johnsons resultaat was slechter dan een gelijkaardige stemming van voorganger Theresa May in 2018. Zes maanden later moest ze opstappen. Zijn score is ook minder goed dan een vertrouwensstemming die ex-premier John Major won in 1995, maar waarna hij de daaropvolgende verkiezingen verloor. Vijf jaar eerder gooide Major de legendarische premier Margaret Thatcher via een vertrouwensstemming ook uit het zadel.

“Met andere woorden: voor Boris Johnson begint het spitsroeden lopen nu nog maar. Hij is aangeschoten door een partij waarvan meerdere groepen in open oorlog zijn met hem én met zichzelf.”

Wie zijn de rebellen en waarom zijn ze boos?

“De stemming maandagavond was geheim, maar meerdere parlementsleden zeggen de premier ook openlijk de wacht aan. Onder hen ook vroegere kopstukken zoals ex-gezondheidsminister Jeremy Hunt, en invloedrijke parlementsleden zoals Tobias Ellwood, het hoofd van de parlementaire commissie Defensie. Ook het hoofd van de Schotse Conservatieve partij, Douglas Ross, en ex-partijleider William Hague keerden zich tegen Johnson.

“Het slechte nieuws voor Johnson is dat hun redenen uiteenlopend zijn. Deze crisis gaat allang niet meer alleen om ‘Partygate’ – de feestjes in Downing Street waarbij hij en zijn kabinetsmedewerkers de Covid-regels overtraden – of de leugens die hij daarover vertelde in het Lagerhuis. Er is nu ook grote wrevel over zijn gebrek aan leiderschap tijdens de dramatische koopkrachtcrisis die het VK treft, die daar niet enkel een gevolg van is van de globale schokgolven van de pandemie en de Oekraïne-oorlog, maar ook van het brexitakkoord dat Johnson onderhandelde.

 Boris Johnson. Beeld AFP
Boris Johnson.Beeld AFP

“Pro-Europese parlementsleden zoals Ellwood vinden dat het VK nu maar opnieuw de Europese interne markt moet vervoegen. Sommige brexiteers vinden dan weer dat hij te veel toegaf aan de EU en willen de feitelijke douanegrens die er nu is tussen Schotland en Noord-Ierland afschaffen. Om beide uitersten te verzoenen is er stevig leiderschap nodig, en of Johnson de juiste man is om dat te doen was ook een reden voor sommigen om hem de wacht aan te zeggen.”

Wat staat er nu te gebeuren?

“Premier Johnson plant voor vandaag, dinsdag, alvast een uitzonderlijke ministerraad in. De eerste vraag daar is of zijn kabinetsleden hem blijven steunen of er ook daar openlijke barsten komen in het front. Ministers werden vooraf wel impliciet gewaarschuwd dat de premier ook hun loyaliteit zal testen. Mogelijk voert Johnson immers een herschikking door van de regering, in een poging de ontevreden fractieleden te sussen en mogelijke dissidenten in zijn kabinet uit te rangeren.”

Volstaat een koerswijziging om op lange termijn te overleven?

“Normaal kan er een jaar lang geen nieuwe vertrouwensstemming volgen, maar binnen de tory’s gaan er nu al stemmen op om deze interne regels te wijzigen.

“Later deze maand zijn er ook twee tussentijdse verkiezingen voor vrijgekomen conservatieve parlementszetels. Als zij verloren gaan zal dat Johnson worden aangerekend. De ongeschreven deadline om zijn vel te redden is begin oktober, wanneer de jaarlijkse partijconferentie zal plaatsvinden. Daar moet hij ook het vertrouwen krijgen van de leden. Met een partij die nu een open oorlog voert om zijn positie wordt vastklampen aan zijn premierschap een formidabele uitdaging. De kans dat hij door medestanders gedwongen wordt de eer aan zichzelf te houden valt ook niet uit te sluiten.”

Heeft Johnson nog een parlementaire meerderheid?

“Na de slechte vertrouwensstemming is het volgens de oppositie duidelijk dat Johnson een minderheidspremier geworden is. Labour, de Liberaal-Democraten en de Schotse SNP overwegen nu om in het Lagerhuis een algemene vertrouwensstemming op de agenda zetten in de hoop zijn parlementaire meerderheid te breken.

“De vraag is dan hoeveel Conservatieven die maandag tegen Johnson stemden het riskeren om ook deze motie van wantrouwen te steunen, want dan openen ze mogelijk de weg naar nieuwe algemene verkiezingen die voor hun partij een afstraffing zouden kunnen worden. Of organiseert Johnson vroeg of laat zelf vervroegde verkiezingen om de kiezer zijn mandaat voor te leggen? Met een premier die zijn succes en nederlagen te danken heeft aan gewaagde sprongen in het onbekende zou het zomaar kunnen.

“Ook bij de bevolking is ‘BoJo’, zoals hij in de volksmond wel eens wordt genoemd, stilaan kop van Jut. Ik was afgelopen weekeinde in het Verenigd Koninkrijk. We verbleven in Norfolk, in een kiesdistrict dat bij de laatste verkiezingen overwegend Conservatief stemde en ook voor Brexit had gekozen. Daar hoor je toch sneren naar zijn Covid-feestjes terwijl mensen de begrafenis van bekenden niet konden bijwonen omwille van de pandemie-regels. Je hoort ook openlijk klagen over de fors gedaalde koopkracht, de hoge brandstofprijzen en de barslechte staat van de gezondheidszorg.

“Niemand is vergeten dat Boris tijdens de Brexit-campagne met een bus rondreed waarop stond dat hij de nationale zorgverzekering NHS 350 miljoen pond per week zou sturen die zogezegd naar de EU vloeide. Nu duurt het nog langer om een doktersafspraak te krijgen, als er al een dokterspraktijk te vinden is in je buurt want er is een schrijnend tekort aan artsen op het platteland. Deze kiezers zouden de Conservatieven nu wel eens voor lange tijd kunnen verlaten.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234