Zondag 04/12/2022

Een stem met karakter

Nieuwe vertalingen van Anna Achmatova door Hans Boland

Jo Govaerts

Anna Achmatova's poëzie wordt altijd geprezen voor haar treffende, aan de wereld van alledag ontleende beelden en een taalgebruik dat binnen traditionele versvormen toch erg ongekunsteld overkomt. Zolang je geen Russisch kent moet je dat allemaal maar aannemen van de kenners. Want wat in het Russisch kan, is daarom nog niet in gelijke mate mogelijk in een andere taal.

Zowel Hans Boland (In andermans handen, Meulenhoff, 1981) als Miriam Van hee (En de nacht belooft geen dageraad, Masereelfonds, 1981) raakt dat vertaalprobleem aan in de inleiding op hun respectieve bloemlezingen uit Achmatova's werk. Interessant is dat ze vervolgens wel elk een tegengestelde keuze maken. Miriam Van hee gooit rijm en versvorm volledig overboord, behoudt vooral de eenvoud van de taal en de scherpe observatie. Daardoor gaat Achmatova in het Nederlands bijna als Van hees eigen werk klinken. Hans Boland wil dichter aansluiten bij de oorspronkelijke versvormen. Die keuze trekt hij zelfs nog consequenter door in zijn nieuwste bloemlezing uit Achmatova's werk, Maar mijn liefde voor jou maakt me machteloos.

De lezer kan bij zulke uiteenlopende interpretaties alleen maar winnen en zou na wat zoeken een aantal gedichten zelf kunnen vergelijken. Een voorbeeld is het volgende gedicht, vertaald door Hans Boland:

Genegenheid kent ook een onbesproken grens, Die niet door hartstocht of verliefdheid wordt geschonden Met zaligheid die haast te veel wordt voor een mens Of griezelig-doodstil versmolten monden. En dan is vriendschap net zo zinloos als geluk, Al is dat nog zo puur en duurt het jaren: Je kunt je zo, bevrijd van alle druk, Die stage martelgang - genot - besparen. Wie tot die grens wil gaan is niet bij zijn verstand, Wie hem bereikt zal zijn geluk verschoppen. Begrijp je nu waarom onder jouw hand Mijn hart niet heftiger begint te kloppen?

Bij Miriam Van hee klinkt hetzelfde gedicht zo:

In de innigheid tussen de mensen is een verborgen grens, Die liefde noch passie overschrijden kunnen, - Hoezeer ook in angstwekkende stilte de lippen ineenvloeien En het hart aan liefde zich te buiten gaat. Ook vriendschap is hier onmachtig, en De jaren van diep en vurig geluk, Wanneer de ziel vrij is en vreemd aan De langzame uitputting tot wellust. Het is waanzinnig naar die grens te streven, en zij Die haar hebben bereikt, worden door weemoed overvallen Begrijp je nu waarom onder jouw tasten Mijn hart niet harder slaat.

In vele gevallen zou je de vertalingen evenwaardig kunnen noemen. Bij Boland moet je je wat meer inspannen om de taal te volgen, omdat die soms wat gekunsteld is, maar dan wel mèt rijm. Toch is daar soms een hoge prijs voor betaald. In het gedicht 'Zijn komst werd overal verwacht' is de ik-persoon, lopend over gloeiende stenen, diep overtuigd dat iemand haar vriend zal worden. In het origineel kan de ik-persoon niet geloven dat die persoon haar vriend zou kunnen worden, waarbij de gloeiende stenen de spanning lijkt te onderstrepen van ongeloof dat door allerlei tekenen tot herziening wordt gedwongen. Door het vasthouden aan vorm wordt de logische gedachtengang van een gedicht soms prijsgegeven, waardoor op zijn beurt de zin van een bepaalde beeldkeuze verloren gaat.

Gelukkig is dat niet voor alle gedichten zo, en is er ook een aantal waar zowel vorm als inhoud vertaalbaar zijn gebleken. In ieder geval krijg je er het Russische origineel bij, zodat je altijd zelf eens kunt proberen om het beter te doen. Er is nog een radicale keuze die Boland maakt in deze nieuwe bloemlezing. Alle opgenomen gedichten zijn namelijk liefdesgedichten. Toch zit daar heel wat variatie in, van tomeloze romantiek over mijmerende melancholie tot bitse vrijheid-blijheid. Ook los van elke politieke context laten haar gedichten een stem met karakter doorklinken die hedendaagse lezers kan boeien. Als je maar blijft geloven dat het origineel nog altijd beter is.

Anna Achmatova (gekozen en vertaald door Hans Boland), Maar mijn liefde voor jou maakt me machteloos. De mooiste liefdesgedichten, Bert Bakker, Amsterdam, 80 p., 295 frank.

Tekening van Anna Achmatova door Modigliani, rond 1911. (Foto RV)

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234