Vrijdag 22/11/2019

Carrière maken

Een stap terugzetten in de carrière hoeft absoluut geen ramp te zijn

Kris verplichtte zichzelf om het rustiger aan te doen. "Ik wou uit de ratrace stappen en echt leven." Beeld Illias Teirlinck

Een op de drie bedienden komt in aanmerking voor demotie. Een stap terugzetten in de carrière blijft een huizenhoog taboe bij werkgevers en werknemers. Een nieuwe leerstoel aan de VUB wil het thema bespreekbaar maken, want het hoeft absoluut geen ramp te zijn. Integendeel.

"Hoe meer je verdient, hoe armer je wordt. Want je betaalt alles terug met je eigen tijd." Kris (47) schopte het als jonge dertiger tot fabrieksbaas in de autosector, maar verplichtte zichzelf op zijn 38ste om het rustiger aan te doen. Een burn-out was het niet, wel deze vraag: wat laat ik achter? "Ik wou de ladder weer afdalen. Ik kon andere fabrieken gaan leiden, maar ik wou uit de ratrace stappen en echt leven", zegt hij.

Zijn omgeving reageerde aanvankelijk verbaasd, want - zo gaat het cliché - stilstaan is achteruitgaan. Het is de grijsgedraaide boutade waar een heel stuk van onze maatschappij op loopt. Promotie zit er zo hard ingebakken dat wie van hogerhand een trapje lager moet, dat dikwijls aanvoelt als een kaakslag. Wie de bewuste keuze neemt om de voet van het gaspedaal te halen, of meer nog, een stap terug te zetten, wordt meewarig bekeken.

"Werknemers zien het als gezichtsverlies, en bedrijven zullen er evenmin expliciet mee naar buiten komen omdat het niet zo goed in hun verhaal over stabiele werkgelegenheid past", zegt communicatiewetenschapper Tanja Verheyen. Zij is verbonden aan de leerstoel carrièrewendingen aan de Vrije Universiteit Brussel, waar onderzoek gebeurt naar demotie. "We moeten dat taboe doorbreken. Mensen moeten beginnen na te denken over hoe ze in een organisatie niet enkel naar boven kunnen, maar ook opzij of naar beneden."

Loopbaan werkbaar houden

Demotie kan een belangrijk hulpmiddel zijn voor werkgevers en werknemers om onze lange en zware loopbaan werkbaar te houden. Zo hoeven bedrijven de werknemers die boven hun gewicht boksen niet meteen aan de deur te zetten, maar kunnen hen op een plaats zetten waar ze beter passen. Of werknemers die de pensioenleeftijd voelen naderen, kunnen dan weer kiezen om het de laatste jaren iets rustiger aan te doen.

Of mensen kunnen, zoals Kris, gewoon voor zichzelf kiezen. "Als general manager was ik met het bedrijf bezig, niet met mezelf. En nog minder met familie en vrienden." Kris werkt vandaag in een bedrijf dat actief is in de hernieuwbare energie, een jongensdroom noemt hij het zelf. "Maar voor ik het wist, stuurde ik weer een team van 100 mensen aan. Toen heb ik in overleg met het bedrijf weer een stap teruggezet."

Daarna heeft hij de boot nog eens drie keer afgehouden. Een beslissing die hem niet altijd in dank werd afgenomen. "Ik heb hele goede evaluaties gehad, maar er waren er evengoed waar ze me zeiden: 'Wij willen vooruit en jij niet.' Ik heb wel degelijk ambitie, maar in iets dat mij 100 procent ligt."

Hoewel demotie in een sfeer van taboe hangt, is het een praktijk die bij veel bedrijven ingeburgerd is. Maar het blijft wel onder de radar. Volgens een studie aan de VUB rond demotie bij bedienden loopt een derde van hen risico op demotie. "Het gebeurt veel vaker dan we denken", zegt Verheyen, die mee aan de studie heeft gewerkt. "Dat heeft er voor een stuk mee te maken dat banken massaal mensen hebben gedemoveerd na de bankencrisis. Maar je ziet ook dat wie na een burn-out weer gaat werken, niet op hetzelfde niveau begint."

Om demotie bespreekbaar te maken werkt de leerstoel samen met een aantal bedrijven, waaronder de Zweedse bedrijven Ericsson en Atlas Copco, maar ook uitzendbureau Adecco. Daar proberen ze werknemers bewust te maken om op tijd een signaal te geven wanneer het niet meer zo vlot loopt. "Mensen hebben vandaag het idee dat een carrière in een richting moet gaan: naar boven", zegt Dirk Stienaers, hr-directeur van Adecco. "Maar op de lange termijn kijk je beter verder dan enkel je salaris of positie binnen het bedrijf. Want het slechtste wat je kunt doen is eindeloos doorbijten."

Lager loon?

Wie een stap terugzet en minder verantwoordelijkheden heeft, zou in principe minder moeten verdienen. Maar zo eenvoudig ligt dat niet. Want werkgevers mogen het loon niet eenzijdig verlagen. In overleg met de werknemer kan dat wel. "Maar dat ligt erg gevoelig, dus doen we het zo min mogelijk", zegt Stienaers. "We passen wel de extralegale voordelen aan, zoals een auto, omdat die dikwijls zichtbaar zijn."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234