Donderdag 21/11/2019

Een sprankje hoop in de strijd tussen de seksen

Penthesilea is een weerbarstig stuk. Het lijkt wel een Griekse tragedie maar dan zonder noodlot, terwijl de muziek bijna constant in emotionele overdrive zit. Gelukkig biedt Berlinde De Bruyckere met een beklijvend scènebeeld het evenwicht dat het stuk nodig heeft.

Het toneelstuk Penthesilea van de Duitse Romantische dichter Heinrich von Kleist verhaalt een episode uit de Trojaanse oorlog, waarin Achilles wordt gedood door Penthesilea, de koningin van de Amazones. Het stuk wordt door velen als onspeelbaar beschouwd, al werd het aan het einde van de vorige eeuw door enkele Duitse theatermakers succesvol bewerkt en opgevoerd.

Nu is in de Munt een opera te zien over hetzelfde thema. De Franse componist Pascal Dusapin heeft samen met librettiste Beate Häckl het originele stuk ingrijpend bewerkt. Soms is de tekst statisch, soms gulpt hij in grote verzengolven vooruit. Het aantal personages werd gereduceerd en de klemtoon werd verlegd van het conflict tussen het individu en de maatschappelijke orde naar dat tussen twee werelden, de vrouwelijke en de mannelijke, die elkaar niet kunnen vinden zonder dat het tot tragedies leidt.

Regisseur Pierre Audi: "Het is geen lineair verhaal zoals de oude Griekse tragedies. Dat maakt het geschikter als materiaal voor een soort opera." Is dat zo? Tot nu toe had zich nog maar één componist aan het onderwerp gewaagd (de Zwitser Othmar Schoeck in 1927). Ook Dusapin heeft lang getwijfeld. Het resultaat dat hij nu voorlegt is krachtig en hyperexpressief maar voor een groot deel ook eendimensionaal. Slechts op enkele momenten breken zachtheid en troost door het geweld en de hysterie - het mooist in de slotscène met een merkwaardige, lamentoachtige mijmering van Penthesilea. Wellicht heeft Berlinde De Bruyckere het over die passage als zij zegt: "Er is weinig hoop in de tekst. Het meest van al voel ik die in de muziek. Dusapin weet het wrede verhaal op een poëtische manier om te buigen. Niet dat de muziek de wreedheid verzacht, maar ze maakt ze wel draaglijk."

Dierenhuiden

Verzachten doet De Bruyckere zelf in veel grotere mate. "Ook in mijn werk zit een dualiteit van wreedheid en een soort zachtheid waardoor de wreedheid draaglijk wordt. Voor dit stuk heb ik hoop gevonden in de behandeling van dierenhuiden. Die huiden komen in een atelier bij het slachthuis van Anderlecht aan in een bak, als slachtafval, maar worden dan opgetild terwijl mensen ernaar kijken en er weer een waarde aan geven. Daarna worden ze met zorg op elkaar gelegd, nadat ze be-strooid zijn met zout om te bewaren. Die zorgzaamheid kon ik koppelen aan mensen die oorlogsslachtoffers verzorgen."

Huiden zijn op verschillende wijzen aanwezig in het decor: aan haken komen ze uit de hoogte neerdalen, in een video zien we hun behandeling in Anderlecht. De conische staanders waarop zij worden opgespannen begeleiden een veldslagscène, ze liggen op rolwagens en rekken opgestapeld. Het beeld is ongemeen beklijvend: het maakt de dunne grens tussen leven en dood, pijn en troost, wreedheid en zorg tastbaar.

De ongemakkelijke relatie tussen enerzijds een fragmentarische tekst, een hooggespannen muziek, een personenregie die pendelt tussen plechtig schrijden en beestachtig rondkruipen, en anderzijds het wonderlijk stille, medelevende decor, is wat deze voorstelling tegelijk bijzonder en onevenwichtig maakt.

De opera is ook erg veeleisend voor de zangers. Mezzosopraan Natascha Petrinsky is in alle opzichten overweldigend in de alles overheersende maar ook alles eisende rol van Penthesilea; Georg Nigl houdt tegenover haar uitstekend stand als Achilles. Hun respectieve alter ego's zijn Prothoe (een niet echt toereikende Marisol Montalvo) en Odysseus (Werner Van Mechelen, solide als steeds).

Of Dusapins poging om Kleists stuk een nieuw leven te geven een toekomst heeft, zal moeten blijken uit volgende ensceneringen. Deze is een goede start.

Tot 18 april in de Munt. www.demunt.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234