Zaterdag 27/02/2021

Een spoedcursus country

Novelle. Ook countryhaters worden door Christophe Vekeman uitgenodigd om zijn ongewone biografie van Johnny Paycheck te savoureren. Met veel tremolo brengt hij een lofzang op een vaak verguisd genre. In de novelle Gezellig is anders begeeft Vekeman zich dan weer in de schemerzone tussen waan en werkelijkheid.

Country. Het is een muziekgenre waar je ofwel met een grote boog omheen loopt, ofwel genadeloos voor bezwijkt.

Ik beken. Onbetwistbaar behoor ik tot de eerste categorie. Hank Williams, Willie Nelson of Jimmie Rodgers: ze komen nooit ofte nimmer op mijn draaitafel terecht. En in mijn Spotify-voorkeurslijsten of iTunes zul je ze ook tevergeefs zoeken. Als zich toevallig een flard country radiogewijs in mijn oor nestelt, kan dat langdurige maagoprispingen veroorzaken. Al besef ik intussen hoezeer country een huis met vele kamers is en de aftakking 'americana' wel degelijk juweeltjes bevat.

Welke vorm van zelfkastijding bracht me er dan toch toe om Johnny Paycheck ter hand te nemen, waarin Christophe Vekeman een gloedvolle aubade brengt aan de country, vaak weggezet als musical trash en ietwat simpele deuntjes voor losers? Noem het nieuwsgierigheid, omdat Vekeman vaak de leespleziermeter tilt kan doen slaan, Hotel Rozenstok indachtig.

Bovendien ben ik misschien wel de ideale, weerspannige lezer voor Johnny Paycheck. Want Vekeman schrijft in dit boek met het vuur van een religieuze zeloot die ongelovige geesten tot de moederkerk wil bekeren. Volgens Vekeman is country immers 'op zijn best veel minder sentiment dan zuivere tragiek', (...) 'veel minder verstrooiing dan keiharde noodzaak. Geen kitsch, kortom, maar kunst.'

Dat ik nog nooit eerder van Johnny Paycheck had gehoord, valt me moeilijk aan te wrijven. Het heerschap (1938-2003) bekleedt in de countryannalen slechts een mineure plaats. De meeste van zijn nummers - 'It Won't Be Long (and I'll Be Hating You)' of 'He's in a Hurry (to Get Home to My Wife)' - vergaarden roem door andere interpretaties.

Daarbovenop hielp Paycheck zichzelf deskundig naar de filistijnen. Zijn weerbarstige persoonlijkheid verdroeg geen greintje autoriteit. Hij ging regelmatig op de vuist, nog aangewakkerd door zijn drugs- en alcoholgebruik. Kleurrijk én met veel mededogen voor de excessen van deze zelfdestructieve knakkerd, vertrouwt Vekeman Paychecks leven aan het papier toe. Iémand moest het tenslotte doen.

Vekeman gebruikt Paycheck als breekijzer om ons een spoedcursus country te serveren. Hij loodst ons door het tranendal van menige mislukte artiest of dist de successen op van allerhande coryfeeën. Hij strooit met weetjes zoals een roetpiet met snoepgoed, in alinea's die slechts na vele omzwervingen hun bestemming bereiken.

Regelmatig gedraagt Vekeman zich als een zichzelf overschreeuwende fan, paraat om in de kroeg zijn toehoorders te overbluffen. Dat gaat weleens irriteren. Net op tijd trekt hij aan de handrem om zichzelf ironisch op de korrel te nemen. Merk trouwens op dat er in dit boek ook gevoelige doorkijkjes naar zijn eigen jeugd en bestaan schuilen.

Waarom zijn countrymuzikanten zo gek op haakjes in hun muziektitels? En waarom mag je het genre niet deklasseren als Amerikaanse 'patriottische propaganda'? Valt er nooit een onvertogen, seksueel geladen woord in de songteksten? Het zijn vragen waar ik nooit eerder de hersenen over pijnigde.

Toch is het bevredigend er nu het antwoord op te kennen. Het is de gave van Vekeman dat hij je - ondanks alle reserves bij het genre - moeiteloos voortjakkert door zijn grillige geschrift. Johnny Paycheck is een knotsgek boek van een schrijver die buiten de lijntjes durft te kleuren en met veel animo zijn passie uitvent.

Gezelligheidsfestival

Naast het met hartenbloed geschreven Johnny Paycheck verscheen bijna simultaan ook een novelle van de hyperproductieve Vekeman. Gezellig is anders schreef hij in opdracht van de Te Gek?!-campagne. Thematisch mocht Vekeman vrijuit de dunne lijn tussen normaliteit en waanzin bewandelen.

Dat blijkt een kolfje naar zijn hand. In het 118 pagina's tellende verhaal sleurt hij ons mee in het hoofd van een doordravende cameraman. Deze 36-jarige Ralph verliest zijn baan en wordt bevangen door een geestelijke crisis zonder weerga, waardoor hij zich ettelijke dagen compleet van de wereld afzondert. Ook zijn minnares Sonja scheept hij af.

Maar plots rijst er een inzicht: Ralph gaat de hem voortdurend bestokende kwaadaardigheid in de wereld draconisch bestrijden. Hij wil uitsluitend nog gezelligheid bewerkstelligen. 'Alle mensen waren gek, alle mensen waren noodlijdend in geestelijk opzicht, noodlijdend en hulpbehoevend, en wat hielp was gezelligheid.' Een troostende gedachte, vindt hij.

Helaas is Ralph niet meteen de fijnbesnaardste ziel. Zijn pogingen om de medemens in beweging te brengen, veroorzaken chaos, weerstand én misverstand. Een Gezelligheidsfestival, kun je dat zomaar iemand door de strot rammen?

Ook in Gezellig is anders kronkelen de zinnen van Vekeman zich als een liaan rondom een boomstam. Hij put zich uit in licht hysterische vergelijkingen die niettemin regelmatig het gewenste effect sorteren. Wat te denken van een blik 'als een geesteszieke tijgerwelp die door Satan zelve was gezegend vlak voordat hij haar luid schaterend op deze zeer weerloze wereld losliet'?

Vekeman blijft de Reviaanse cadans trouw. Zijn exclamatieve stijl vol overdrijving en archaïsche kunstgrepen bespeelt rücksichtslos de lachspieren.

Gezellig is anders laat zich lezen als een vintage Vekeman, maar is net daarom ook een tikje voorspelbaar in zijn onvoorspelbaarheid. Ralph zit opgezadeld met een zichzelf voortdurend betrappend bewustzijn. Toch blijkt hij niet in staat zijn roekeloze gedrag in te tomen. Pas na een pagina of tachtig gaat het verhaal in overdrive. Dan snijdt deze rit naar de afgrond de lezer meermaals écht de adem af.

Wees gewaarschuwd: er blijft een geniepig luchtje hangen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234