Dinsdag 25/02/2020

Een soap met een bittere nasmaak

'Brandbakkes' is geslaagde seizoensopener in Het Toneelhuis

Antwerpen / Van onze medewerker

Peter Anthonissen

Net als twee jaar geleden valt de eerste nieuwe Toneelhuis-productie van het seizoen regisseur Tom Van Dyck te beurt. Met Brandbakkes ensceneert hij werk van een Duitse generatiegenoot, Marius von Mayenburg. Ondanks de gewelddadige thematiek is zijn voorstelling licht van toon. Een soap met een bittere nasmaak.

Na de dood van enfant terrible Werner Schwab in 1994 werd het stil rond de Duitstalige toneelschrijfkunst. Oudere auteurs als Peter Handke en Botho Strauss leken leeg geschreven, opvolgers van Schwab dienden zich niet onmiddellijk aan. In het kielzog van regisseur Thomas Ostermeier, coartistiek leider van de Schaubühne in Berlijn, treedt de nu 28-jarige Marius von Mayenburg op de voorgrond. Zijn Feuergesicht (1998) staat onder Schwabs invloed. Hoofdpersonage Kurt vindt in geweld de enig mogelijke manier om te ontsnappen aan de wereld. Een oplossing brengt zijn keuze uiteraard niet. Anders dan Schwab heeft Mayenburg zijn figuren vrij realistisch geportretteerd. Ze drukken zich uit in een lichtjes gekuiste, maar zeer herkenbare taal.

Regisseur Tom Van Dyck heeft deze aspecten extra beklemtoond. In Brandbakkes (een titel die te gekunsteld, te 'Schwabiaans' klinkt voor de voorstelling) zet hij een doordeweeks gezin op het toneel. Gewoner kan haast niet. Ook het decor heeft niets opzienbarends. Scenografe Saskia Louwaard heeft de huisinrichting tot het minimum herleid: een bed, een tafel met stoelen, twee deuren, een lavabo, een toilet. Enkel de videobeelden die op de deuren worden geprojecteerd, doorbreken het realisme. Net hier bevindt zich de sleutel tot het verhaal, want de beelden tonen zoon Kurt in zijn huislaboratorium. Op het eerste gezicht deed hij me denken aan de Bart Peeters uit mijn jeugd, als presentator van het populair-wetenschappelijke BRT-programma Elektron. Dat stadium echter blijkt Kurt al lang voorbij. In het geniep fabriceert hij explosieven, van molotovcocktails tot brandbommen. Hij teistert er de ganse stad mee. Pas op het einde treft hij zijn eigenlijke vijanden, die in eigen huis.

Kurts ouders zijn de vleesgeworden kleinburgerlijke zelfgenoegzaamheid. De buitenwereld interesseert hen niet. Vader bijvoorbeeld leest in de krant enkel sensatieberichten. Door zich, ondanks zijn innerlijke revolte, aan deze cocon vast te klampen, is Kurt in hetzelfde bedje ziek. Zijn oudere zus Olga heeft, alle verhoudingen in acht genomen, de meest open blik, zelfs al is die enkel op de man als seksobject gericht.

Ondanks de thematiek is Van Dycks voorstelling licht van toon. Dat klopt met het stuk. Tot aan de ontknoping bepalen de ouders de sfeer binnen het gezin. Zij zijn vastbesloten fluitend door het leven te gaan, en negeren wat zich in werkelijkheid binnen en buiten de muren van hun woning afspeelt. Kurts levensbedreigende bezigheden reduceren ze tot 'spelen met vuur'. Hun huis lijkt op een 'zottenkot', maar ook dat vinden ze niets om zich zorgen over te maken. Van Dyck houdt het geheel lang jolig, zonder dat het gratuit wordt. Het gevatte, droog-komische spel van Lucas Van den Eynde (de vader), Els Dottermans (de moeder) en Marc Van Eeghem (Olga's vriend Paul) draagt hiertoe bij.

In een gesprek met deze krant begin dit jaar (DM 26/2) noemde Tom Van Dyck zich "een soort gedragsecoloog". Dat is goed merkbaar in deze productie. Elke scène brengt een gedragsexperiment in beeld, waarbij een of meerdere personages reageren op de uitspraken of de handelingen van een ander. De snelle opeenvolging van huiselijke tafereeltjes en de herkenbaarheid van de situaties maken van Brandbakkes een soap, maar dan een die er plezier in vindt om met de kleine kantjes van de mens te lachen. Een beetje zoals de gelijknamige Amerikaanse reeks Soap uit de jaren zeventig.

De gewelddadige wending die de voorstelling aan het slot neemt, overvalt de ouders net zozeer als de toeschouwers. Kurt en Olga, overtuigend vertolkt door Jan Bijvoet en Alice Reijs, zijn vanaf dan de baas. De verandering van toon is bruusk, maar verdedigbaar. Meer moeite heeft Van Dyck met het ensceneren van de geweldscènes zelf. Voor de moord op de ouders grijpt hij naar videobeelden. Dat is weinig consequent, want de video staat tot op dat moment precies voor wat zich buiten het gezichtsveld van vader en moeder afspeelt. Kurt drukt hen met de neus op de feiten. Logischerwijze had deze scène zich dus óp het toneel moeten afspelen. Omdat Van Dyck er de voorkeur aan geeft geweld niet fysiek uit te beelden, blijft ook het slot onduidelijk. Toch is deze productie voor Het Toneelhuis een geslaagde seizoensopener. Na het teleurstellende Kathalzen herbevestigt Brandbakkes het talent van Tom Van Dyck als regisseur.

WAT: Brandbakkes WIE: Het Toneelhuis WAAR EN WANNEER: van dinsdag 24 tot zaterdag 28 oktober, telkens om 20.00 uur, in de Bourla, Komedieplaats 18, 2000 Antwerpen (tel. 03 / 224.88.44). Op tournee tot 21 december. ONS OORDEEL: "Na het teleurstellende Kathalzen herbevestigt Brandbakkes het talent van Tom Van Dyck als regisseur."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234