Zaterdag 18/09/2021

Een sieraad in de tuin

De bloemen van het Zeeuws knoopje lijken op een traditioneel juweel uit Zeeland in de vorm van een knoop en meestal uitgevoerd in zilver. Ook de plant is een echt sieraad voor de tuin.

Het Zeeuws knoopje is een van die ouderwetse bloemen die de laatste jaren naar recht en rede opnieuw in de belangstelling is gekomen. Het is nog niet echt wat je een trendy plant kan noemen zoals hosta's of helleborus, maar dat is wellicht slechts een kwestie van tijd, want het Zeeuws knoopje heeft alles om de moderne tuinier te verleiden.

Het Zeeuws knoopje behoort tot de familie van de schermbloemigen - Umbelliferae of Apiaceae in het botanisch jargon - een van de belangrijkste plantenfamilies met meer dan drieduizend soorten. Een groot deel daarvan is eetbaar en wordt dan ook in de groente- of kruidtuin gekweekt - zoals wortels, peterselie, kervel, venkel, selder, koriander, dille, pastinaak, engelwortel, enz. Andere schermbloemigen zijn dan weer erg giftig - zoals dolle kervel, waterscheerling, torkruid of hondspeterselie. Maar allemaal hebben ze een prachtige schermvormige bloeiwijze en bijna allemaal hebben ze wel iets dat geurt: de bloem, het blad, de wortel... Het Zeeuws knoopje is een van de enige planten uit deze familie zonder geur. Maar dat is dan ook het enige gebrek van deze plant, want voor de rest zie ik niets dan positieve punten.

Op de eerste plaats zijn de bloemen zeer mooi. "Of quiet beauty", zo schrijft een Engelse plantengids zeer terecht. Ze zijn helemaal niet spectaculair en ook niet bijzonder groot, maar des te subtieler en verfijnder. Wat op het eerste gezicht de bloem lijkt, is in feite een krans van lancetvormige omwindselblaadjes met daarin een schermvormige bloeiwijze met tientallen minuscule bloempjes als waren het de meeldraden van de bloem. De punten van de omwindsels liggen rond de bloeiwijze als een ster. Wat meteen de wetenschappelijke naam Astrantia verklaart, maar ook de Nederlandse benaming Sterrescherm.

De meest courante tuinsoort is Astrantia major, die naargelang de bodemomstandigheden zo'n 50 tot 70 cm hoog wordt met van juni tot een stuk in augustus een overvloed van bloemen op lange stevige stengels. De bloemkleur variert van zilver- of groenig wit met roos-paarse of groene veegjes op de omwindsels, tot bijna wijnrood.

De ouderwetse zilverwitte vorm wordt in de meeste kwekerijen aangeboden zonder specifieke naam of onder de naam alba. Dat vind ik persoonlijk eigenlijk de mooiste. Erg mooi is ook de groenig witte Shaggy (ook soms aangeboden onder de naam Margery Fish). Bij de roze tinten kan u onder meer opteren voor Canneman met een vrij donkerroze rand en Rosea. Goede rode vormen zijn onder meer Rubra, Hadspen Blood en de nog vrij recente variëteit Ruby Wedding, die alledrie wel veel lager blijven, maximaal een kleine halve meter. Heel interessant voor wie houdt van de paarsige tint is Lars, omdat die steriel is en dus extra lang doorbloeit.

Omdat het Zeeuws knoopje zich gemakkelijk uitzaait, waarbij steeds nieuwe licht afwijkende kleurschakeringen ontstaan, en omdat de kleuren kunnen variëren volgens de grondsoort (op vruchtbare leemgrond komen de kleurschakeringen blijkbaar het best tot uiting), bestaan er tal van onbenoemde variëteiten in verschillende tinten en combinaties van tinten. Astrantia maxima is minder gekend, maar evenzeer de moeite waard. De maxima' slaat op de bloemen die iets groter zijn dan die van A. major. De omhulsels zijn bijna aardbeirood met tientallen oudroze bloempjes.

Ook zonder bloemen is het Zeeuws knoopje een hele mooie bossige plant met zeer fraai blad. Bij Astrantia major is het blad diep ingesneden met vijf of zeven lobben, dat van Astrantia maxima doet een beetje denken aan het drielobbige blad van de kerstroos.

Meestal is het blad lichtgroen, maar bij de variëteit Sunningdale Variegated is het blad geel gevlekt. "Wellicht het mooiste gevlekte blad in de lentetuin", zo heet het in de plantencatalogus van de Engelse kweekster en éminence grise Beth Chatto. "De prachtige wit-roze bloemen vormen een extra bonus voor zomer en herfst", zo voegt ze eraan toe.

Nog een voordeel is dat het een hele sterke plant is die perfect winterhard is. Het Zeeuws knoopje is trouwens inheems in grote delen van Europa. Het komt ook bij ons op sommige plaatsen in de natuur voor, maar waarschijnlijk als importplant die ooit uit tuinen ontsnapte. Wellicht is de meest courante vorm, Astrantia major, afkomstig uit Centraal-Europa en raakte hij hier rond de 16de eeuw bekend. De minder gekende A. maxima is afkomstig uit de Kaukasus en dook pas rond het begin van de 19de eeuw in onze tuinen op.

De Astrantia vraagt bovendien nauwelijks verzorging, is niet gevoelig voor allerlei ziekten en plagen (zelfs de slakken die dit voorjaar zowat alle bloemen in mijn tuin teisterden, lieten de Astrantia's ongemoeid), vergt geen ingewikkelde steuntoestanden, kan gemakkelijk worden vermenigvuldigd en is niet erg kieskeurig wat standplaats betreft (zon of halfschaduw), als de grond maar voldoende vochtig is (en nooit helemaal uitdroogt) en niet arm (af en toe wat kalk geven, zeker op zandgrond). Wat wil je meer?

Om al die redenen is het een ideale tuinplant, zowel voor de beginnende tuinier die enige zekerheid en snel effect wil, als voor de meer gesofistikeerde tuinier die experimenteert met allerlei zeldzaamheden die dikwijls niet toevallig zeldzaam zijn want vaak nogal moeilijk en onbetrouwbaar. Met de Astrantia daarentegen is succes verzekerd. Door zijn subtiele bloeiwijze en de mooie weelderige bladvorm brengt hij bovendien rust in meer gedurfde kleurencombinaties, kan hij dienen als overgang tussen verschillende moeilijk combineerbare planten of voor het nodige volume zorgen tussen wat ijler groeiende vaste planten.

Het is dan ook geen toeval dat de Astrantia de laatste jaren aan een comeback bezig is in het zog van het zogeheten 'nieuwe tuinieren'. Dit is een stroming rond onder meer de Nederlandse tuinontwerper en kweker Piet Oudolf die bij voorkeur gebruikt maakt van sterk groeiende vaste planten en siergrassen die er 'wild' en weelderig uitzien, die lang bloeien met vrij zachte kleuren en met een interessante groeiwijze, waardoor ze heel het jaar door, zelfs in de winter, decoratief blijven. De Astrantia beantwoordt aan al die eisen.

Een laatste pluspunt ten slotte is dat het ook een uitstekende snijbloem is die dagenlang mooi blijft in een vaas. In de meeste snijbloemenwinkels zal u er echter tevergeefs naar vragen. Ze hoort blijkbaar niet tot het courante assortiment van de snijbloemenkwekers, maar misschien is ook dat nog slechts een kwestie van tijd. Hosta's en helleborus waren enkele jaren geleden geleden ook niet te vinden in dat soort winkels, terwijl ze nu zeer modieus zijn. Nog een pluspunt van Astrantia is dat de bloemen ook gemakkelijk gedroogd worden, waardoor u er maandenlang kan van genieten.

Zoals gezegd laat de Astrantia zich omwille van zijn weinig opvallende, maar delicate bloeiwijze, zeer gemakkelijk combineren met vele andere bloemen en planten. Ik denk dan bijvoorbeeld aan geraniums, vrouwenmantel, Campanula lactiflora, Centaurea montana, Polemonium caeruleum, Salvia nemerosa, Eryngium alpinum, Echinacea purpurea, Platycodon grandiflorus, enz.

Door de weelderige groeiwijze is Astrantia ook heel mooi in grote groepen rond bijvoorbeeld een natuurlijk ogende vijver of in een royale bloemenborder in combinatie met bijvoorbeeld smeerwortel (Symphytum caucasicum en S. grandiflorum), Sanguisorba tenuifolia en S. officinalis, Veronica virginica, Cimicifuga simplex, Eupatorium maculatum, Dicentra eximia...

Heel klassiek maar ook vandaag zeker nog de moeite waard is de combinatie met oude rozen die meestal wit of rozig bloeien en daardoor perfect passen bij de zilverwitte of roze Astrantia's.

In hun recente boek Combineer op Kleur toont het Brits-Canadese kwekerskoppel Nori en Sandra Pope een prachtige combinatie van de naar hun tuin genoemde wijnrode A. Hadspen Blood met onder meer vuilmauve Papaver orientale, dieppurper lupinen, donkerpaarse Allium atropurpureum, rode Aquilegia vulgaris en het paarse blad van Atriplex hortensis var. rubra. Ik heb het niet in het echt gezien, maar op papier oogt het prachtig. Een welkome afwisseling bij de teerroze of witte tuinen die nog altijd de modieuze norm blijken te zijn.

Al de hier genoemde Astrantia's zijn te koop bij de goede vasteplantenkwekers.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234