Vrijdag 22/11/2019

Een schandelijke historie

Variaties was in 1969 het eerste voorlichtingsboek waarin foto's stonden van echte mensen die seks hebben. 'Toen was de vraag: hoe doe ik het? Nu is het: met wie en wanneer?' zegt Telidja Klai van Sensoa. 'Er was een tijd dat boeken over seks taboe waren. Nu koop je even gemakkelijk een boek over hoe je een goed orgasme moet krijgen als een kookboek van Steve Stevaert.'

Door Katrijn Serneels

et is een boek met zwartwitfoto's van met 206 verschillende standjes. Mooi gedaan, maar niet erotisch bedoeld. En toch was het boek met de onschuldige titel Variaties het schandaal van het jaar 1969. In België werd het boek zelfs even verboden. Want het Deense echtpaar Jerome en Julia Railler, dat voor de camera 206 standjes oftewel 'variaties' liet zien, had een taboe geschonden: zulke prikkelende foto's, dat was aanzetten tot seks, en dat mocht niet. Het verbod haalde niet veel uit. Vanuit Nederland werden massaal boeken naar ons land gesmokkeld, en het Belgisch verbod werd opgeheven: het had toch geen zin. Nu wordt het boek heruitgegeven, met een inleiding van Goedele Liekens.

"Toen vroegen mensen zich blijkbaar af: hoe doen we het zo dat het geen sleur wordt? Alsof niemand enig probleem had met de daad op zich", schrijft Liekens. "Een decennium later verschuift de klemtoon naar de vraag: Doe ik het goed? Is wat wij doen wel normaal? Om die vragen te beantwoorden, worden tv-programma's opgezet en staan 'deskundigen' in wekelijkse brievenrubrieken de bedlegerigen bij. Dat stadium is blijkbaar over zijn hoogtepunt heen. Nu is de hamvraag kennelijk: 'Waar vind ik iemand om hét mee te doen?' Dat mag althans afgeleid worden uit het succes van datingformules en internetforums, waar de smeekbede om contact van het scherm druipt."

De voorbije vijftig jaar heeft voorlichting een hele (r)evolutie ondergaan. "In de jaren vijftig en zestig had je alleen tekeningen die nogal medisch aandoen", zegt Telidja Klai van Sensoa. "Erg realistisch was het allemaal niet. In de jaren vijftig was voorlichting vooral ontmoedigend bedoeld: begin er niet aan voor je getrouwd bent! In de jaren zestig verschoof de nadruk naar bescherming: pas op met seks, want je kunt er zwanger van worden. De beheersingsmoraal stond toen centraal: seks was een drift die beteugeld moest worden, voorlichtingsboeken waren vooral bedoeld om niet te prikkelen, eerder om op de gevaren te wijzen. Ze waren een praktische maar vaak nogal abstracte handleiding bij hoe de mens zich moest voortplanten. Want voortplanting was toen het enige goede doel van seks."

Maar in het jaar 1969 kwam het boek Variaties, en veranderde alles. Of toch veel. "Alle oude normen en waarden werden in vraag gesteld, seks was lust en plezier, iets waar jonge mensen met volle teugen van genoten. In de jaren zeventig krijgen we een nieuwe seksuele moraal: seks wordt gezien als een prestatie, een plezier." Doe ik het goed, is de vraag die mensen zich nu in bed stellen. Ben ik wel een goede minnaar, bezorg ik mijn partner wel genoeg plezier? "De prestatiemoraal zorgt ervoor dat voorlichting zich ook richt op het boeiend en spannend houden van het seksleven. De eerste realistische foto's van seks verschijnen dan in voorlichtingsboeken als Variaties. En dat is maar goed ook."

"In de voorlichtingsboeken voor scholen gaat de evolutie wat trager: daar verschijnen pas begin jaren tachtig de eerste tekeningen van het mannelijk en vrouwelijk geslacht", zegt Telidja Klai. "Het is wachten tot het einde van de jaren tachtig voor je daar ook foto's gaat krijgen: die illustreren dan heel realistisch de ontwikkeling van jongen naar man, en meisje naar vrouw."

Maar lang blijven de jaren van seks en lust niet duren. "In de jaren tachtig en negentig doet de intimiteitsmoraal haar intrede. Seks mag en alles kan als het maar met iemand is van wie je houdt. De intimiteitsmoraal legt de nadruk op een goede band tussen de twee partners, want dan kun je goede seks hebben. De vraag wordt dan: met wie zal ik seks hebben, en wanneer? Er bestaat geen standaardscenario meer voor de seksuele levensloop van een mens, seks is een keuze die je moet maken. In voorlichtingsboeken en -lessen gaat de aandacht niet alleen naar 'hoe doe ik het', maar naar 'hoe praat ik erover'? "

Nu ligt er in elke boekhandel een breed aanbod van boeken over seks, over flirten, orgasmen, erectieproblemen, verleiden... "Er was een tijd dat boeken over seks taboe waren. Nu is een boek over 'hoe krijg ik een goed orgasme' kopen even normaal als een kookboek van Steve Stevaert kopen. Toch zie ik ook wel meer tekeningen opduiken in plaats van echte foto's van jongen naar man in voorlichtingsboeken. Een nieuwe preutsheid zou ik dat niet noemen. Eerder een terugkeer naar bepaalde normen en waarden. Het hoeft allemaal niet zo expliciet meer vandaag, het mag ook wat rustiger." Ooit was Variaties een schandaalboek. Nu is het een 'antischandaalboek' geworden.

Info: Mogens Toft en John Fowlie, Variaties, Artus Uitgevers, 79pagina's, 19,95 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234