Dinsdag 21/09/2021

Een roze glimlach tussen het struikgewas

Voor sommige mensen zal het een probleem zijn dat deze pioenen slechts een paar dagen bloeien. Maar daar staat tegenover dat ze tijdens die dagen overweldigend mooi zijn

De boom- of struikpioen wordt al bijna tweeduizend jaar jaar gekweekt in China en Japan, maar bij ons is hij pas een tweehonderd jaar bekend. En dan nog, het is pas sinds een paar jaar dat deze keizerlijke bloem met mondjesmaat opduikt in onze tuinen.

Toen ik ze een aantal jaar geleden voor het eerst zag, was ik er onmiddellijk verliefd op. Ik denk dat het de mooiste bloem is die er bestaat, minstens even mooi als de mooiste orchidee", zegt Thierry de Ryckel, een jonge Waalse kweker die inmiddels een passie heeft opgevat voor struikpioenen. Aanvankelijk kweekte hij alleen hydrangea's - hij heeft hiervan de grootste collectie in ons land en een van de grootste verzamelingen in Europa - maar sinds hij de struikpioenen heeft leren kennen, heeft hij ook die in zijn assortiment opgenomen.

Deze bloemen zijn inderdaad van een weergaloze, exotische schoonheid. Ze lijken een beetje op de gewone vaste plantpioen, maar zoals de naam zegt is het een struik die in gunstige omstandigheden tot drie meter hoog kan worden. Bovendien zijn de bloemen soms twee tot drie keer zo groot als die van een gewone vaste plantpioen. Bloemen van bijna dertig centimeter diameter zijn geen uitzondering.

In China worden ze al minstens vijftienhonderd jaar gekweekt. Het was de uitverkoren bloem van Chinese keizers van de Sui- en de Sung-dynastie en ze komt uitgebreid voor op oude Chinese schilderijen en porselein. In de Chinese kunst is de struikpioen een van de vier heilige bloemen (naast de lotus, de chrysant en de prunus) en vertegenwoordigt hij de maand maart en de lente.

De oude Chinese benaming van de struikpioen is Hua Wang, de koning der bloemen. Vaste plantpioenen worden Hua Leang, ministers van de koning, genoemd. De gewone Chinese benaming is Mow Tan of Moutan, wat een afgeleide zou zijn van Mtang, de mythische bloemenkeizer. Toen keizer Yung-Lo (1360-1424) het keizerlijk hof naar Peking overbracht, beval hij zijn hovelingen om jaarlijks een tocht te maken naar de bloeiende boompioenen in het oude keizerlijke paleis in Nanking.

Tijdens de Culturele Revolutie waren de struikpioenen een van de geliefkoosde doelwitten van de Rode Gardes, die dit symbool van het feodale en keizerlijke China wilden uitroeien. Gespecialiseerde kwekers verborgen de beste variëteiten en konden de andere grotendeels redden met als argument dat ze niet gekweekt werden om hun schoonheid, maar om de wortels te gebruiken in de traditionele Chinese geneeskunde.

Op het einde van de 18de eeuw raakten de Chinese struikpioenen in Europa bekend, maar het was pas in het midden van de 19de eeuw dat ze hier echt doordrongen. In het begin van de 20ste eeuw ontstond een ware rage en introduceerden Franse en Engelse kwekers tientallen nieuwe cultivars. Een aantal van die cultivars zijn ook vandaag nog bekend, zoals 'Chromatella' en 'L'Espérance' van de Franse kweker Lemoine, en 'Souvenir de Maxime Cornu' van de eveneens Franse teler Louis Henry. De meeste zijn echter verdwenen. Het merendeel van de vandaag in Europa verkrijgbare planten wordt rechtstreeks uit China of Japan geïmporteerd. Ze hebben soms heel poëtische namen zoals 'Goud bepoederde roze', 'Grote gevleugelde vlinder', 'Groene draak liggend op een Chinese inktsteen', 'Zwarte draak houdt prachtige bloem vast', 'Taost-kachel gevuld met de pillen van onsterfelijkheid', 'Poort van vreugde', 'Koninkrijk van de maanwereld', 'Uitnodiging tot uitbundig plezier', 'Glimlach tussen de struiken' of 'Tempel versierd met veel bloemen'.

Er bestaan twee grote groepen van struikpioenen: de Vaginatae-pioenen met als voornaamste soort de grootbloemige Suffriticosa-groep (waartoe de meeste Chinese en Japanse pioenen behoren) en de Delavayanae-pioenen waarvan ondermeer de kleinbloemige Delavayi-pioenen en de geelbloemige luteapioenen deel uitmaken. Delavayi is een hele mooie soort met bladeren die lijken op die van een Acer. Bovendien zijn ze geurend. 'Yellow Queen' staat vol met kleine gele bloemen. Ook 'High Noon', een kruising tussen Delavayi en suffruticosa, geurt sterk.

De collectie struikpioenen van De Ryckel telt momenteel zo'n veertig verschillende variëteiten grootbloemige P. suffriticosa en een paar kleinbloemige P. delavayi. Ze zijn allemaal afkomstig uit China en dragen dus ook, op één enkele na, Chinese namen. Zijn favorieten zijn Cong Zhong Xiao (met halfdubbele, perzikkleurige bloemen), High Noon (enkele gele bloemen, licht geurend), Hui Hua Kui (halfdubbel, bijna zwart) en Wo Long Peng Sheng half dubbel, donkerpurper).

Omdat er ook onder botanici nog grote verwarring heerst over de precieze indeling van de struikpioenen en omdat de Chinese en Japanse cultivars, die bij ons worden ingevoerd meestal onuitspreekbare namen hebben, is het voor de gewone liefhebber weinig zinvol om op basis van de namen een pioen te kiezen. Te meer omdat vele van de Europese cultivars uit het begin van de 20ste eeuw waarschijnlijk dezelfde zijn als de planten die vandaag uit China en Japan worden ingevoerd. Daarom is het best om bij een goede kweker te gaan kijken op het ogenblik dat ze bloeien en dan de bloemen te kiezen die u het liefste ziet.

"Essentieel is geen kleine planten te kopen", zegt De Ryckel. "Koop planten die minstens drie jaar oud zijn. Die zijn weliswaar iets duurder, maar je bent er zeker van dat ze zullen overleven en bovendien zullen ze onmiddellijk bloeien." Dat heeft te maken met het feit dat struikpioenen worden vermeerderd door ze te enten op de wortels van vaste plantpioenen. Normaal zou men die dan één jaar in volle grond moeten laten staan zodat de stek wortels kan vormen. Maar de meeste plantjes die verkocht worden in potjes zijn nauwelijks een paar weken voordien gestekt en hebben dus nog geen wortels. Met het gevolg dat ze nauwelijks groeien. Daarom is het beter een oudere plant te kopen die wel al wortels heeft.

Struikpioenen vertonen één of misschien twee grote gebreken die tot gevolg hebben dat ze waarschijnlijk nooit echt populair zullen worden, ondanks hun exotische schoonheid. Ten eerste geuren ze niet of nauwelijks (op een paar gele variëteiten na), terwijl de geur nu net een van de redenen is om pioenen te planten. Bovendien hebben de bloemen van de groot- en dubbelbloemige variëteiten de neiging om onder hun gewicht door te buigen waardoor ze tegen de grond hangen. Kies daarom bij voorkeur enkele of halfdubbele bloemen. Wilt u toch dubbele bloemen, neem dan variëteiten met kleine bloemen, maximaal zo'n tien centimeter groot. Gelukkig wordt dat probleem na een aantal jaren, als de plant groter is, minder storend omdat de bloemen dan niet meer tegen de grond, maar op ooghoogte hangen. Bovendien kunt u dit euvel gedeeltelijk voorkomen door de bloemen onmiddellijk na de bloei af te knippen tot op drie, vier bladeren onder de bloem. Daardoor blijven de struiken iets compacter en worden de takken iets minder lang en blijven ze steviger.

Dat struikpioenen slechts een paar dagen bloeien zal volgens sommige mensen ook wel een nadeel zijn. De ideale bloem moet immers zo lang mogelijk bloeien, liefst van maart tot oktober. Maar daar til ik minder zwaar aan omdat de struikpioenen tijdens die paar dagen zo overweldigend mooi zijn. Als ze heel de zomer bloeiden, zouden ze misschien zelfs gaan vervelen omdat ze zo opvallend zijn. Bovendien zijn het ook zonder bloemen mooie struiken met een heel decoratief, sterk ingesneden blad.

Dat struikpioenen koukleumen zouden zijn en niet bestand tegen ons klimaat met soms late nachtvorst, betwist De Ryckel formeel. "Veel mensen denken dat omdat hun pioen van de ene op de andere dag de kop laat hangen alsof hij bevroren is. Maar in haast alle gevallen gaat het niet om vorst maar om een aantasting door grauwe schimmel, Botrytis paeoniae, een gevreesde schimmelziekte waarvoor ook de gewone pioenen erg gevoelig zijn." Volgens De Ryckel is dan ook niet de vorst maar overdreven vochtigheid, waardoor de schimmel goed gedijt, de grote vijand van de pioenen. Een dagje regen kan geen kwaad, maar de pioenen verdragen het absoluut niet om met hun wortels voortdurend in het water te staan. Daarom is het essentieel dat men bij het planten zorgt voor goede afwatering zodat overtollig water vlot kan weglopen. Dat betekent dat men op iets zwaardere grond in het plantgat flink wat rijnzand moet mengen (reken maar ongeveer een derde zand). "Ik ben in het begin honderden planten kwijtgeraakt door botrytis, maar sinds ik geleerd heb welk grondmengsel ze verkiezen, is de schimmel zo goed als verdwenen," zegt de Ryckel.

Naast een goed doorlaatbare bodem verkiezen boompioenen ook een vruchtbare grond die liefst een beetje kalk bevat - dus zeker geen zure grond). Plant ze bij voorkeur op een luchtige, zonnige plaats, ver van de wortels en de schaduw van bomen. Om de eventuele gevolgen van late nachtvorst te beperken is het best om ze op een plaats te zetten waar ze in het voorjaar enigszins beschermd zijn tegen de ochtendzon. Wanneer de jonge scheuten licht bevroren zijn, zou die ochtendzon voor een te snelle opwarming kunnen zorgen en zo onrechtstreeks vorstschade kunnen veroorzaken. Alhoewel ze best op een winderige plaats staan als voorzorgsmaatregel tegen botrytis, moet u daarin ook niet overdrijven. Doordat de grote, zware bloemen op relatief dunne stengels staan, zouden de takken bij felle wind kunnen afbreken. Plant ze daarom bij voorkeur in de buurt van andere struiken of op een plek waar de wind enigszins wordt gebroken door hagen of bomen. Dan zijn ze beter beschermd

Open deur

Van 25 april tot 3 mei biedt Thierry de Ryckel in zijn Pépinière de la Thyle in Faux rondleidingen in zijn collectie Japanse boompioenen. Rond die tijd zouden er zo'n duizend pioenen moeten bloeien, wat een adembenemend gezicht moet zijn. Er zijn doorlopend rondleidingen van 9 tot 12.30 uur en van 14 tot 18 uur. Thierry de Ryckel is ook aanwezig op de plantenbeurzen van Mélin, Lasne, Beez en Beervelde.

Info: Pépinière de la Thyle, Rue de Nivelles, 1490 Faux (Court-St-Etienne), tel. 010/61.44.91

Ook Maurice Vergote van Kwekerij De Wilgenbroek, Wilgenbroekstraat 60 in 8020 Oostkamp, heeft een groot assortiment Chinese boompioenen. De kwekerij is op weekdagen open van 9 tot 12 uur en van 13 tot 18 uur. Tel. 050/38.76.83.

Andere kwekers die een mooi assortiment boompioenen aanbieden zijn: * Koen Engelen (Kawana), Wijnegembaan 1, 2520 Ranst, tel. 03/354.02.70. In mei en juni dagelijks geopend van 10 tot 17 uur en op afspraak. * Jan Spruyt-Van der Jeugd, Mostenveld 50, 9255 Buggenhout, tel. 052/33.37.76. Geopend op vrijdag van 8 tot 12 en van 13 tot 15 uur, op zaterdag van 8 tot 12 uur. * Het Arboretum Trompenburg in Rotterdam dat een grote en gestaaggroeiende collectie boompioenen heeft. Trompenburg ligt aan de Honingerdijk 86 in Rotterdam en is dagelijks geopend van 9 tot 17 uur, in het weekend van 10 tot 16 uur. * De Nederlandse kweker Pieter Zwijnenburg, Halve Raak 18 in Boskoop, die op 13 mei van 9.30 tot 14 uur een Boompioenendag met diavoorstellingen en verkoop houdt. Zwijnenburg verkoopt onder meer boompioenen van de zogenaamde Itoh-groep. Info: tel. (00-31) 172.21.62.32.

Meer te weten komen

In de onvolprezen serie monografieën over plantengeslachten die sinds enkele jaren gepubliceerd wordt door de Nederlandse uitgeverij Schuyt en co, verscheen zopas een deeltje over pioenen. Het gaat om een vertaling uit het Engels. Ze is geschreven door specialisten, maar in een taal en een stijl die ook voor geïnteresseerde liefhebbers zeer toegankelijk zijn.

Naast de geschiedenis van de pioenen en hun botanische kenmerken bevat het werkje een uitgebreide beschrijving van de teelt en de verzorging van de pioenen en van de bestrijding van mogelijke plagen. Het grootste deel van het boekje behelst een gedetailleerde beschrijving van de wilde soorten, de cultivars en de hybriden van de Paeonia lactiflora en van de boompioenen. Het boekje besluit met een overzichtje van tuinen en gespecialiseerde kwekers, ook in België en Nederland, waar pioenen kunnen worden bekeken en gekocht.

Net als de eerder verschenen delen in deze serie over Hosta's, Helleborus, Clematis en Tuingeraniums is dit een onmisbare gids.

Martin Page: Pioenen, Gids voor liefhebbers en vakmensen, 2000, Uitg. Schuyt en co (voor België Standaard Uitg.)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234