Dinsdag 30/11/2021

Een roos voor de koningin

@9* DM bolleke tsskop= @9* eind blokje=

van de opera

In 1845 bracht de vermaarde Gentse plantenkweker Louis Van Houtte de roos Jenny Lind op de markt, genoemd naar 'de Zweedse nachtegaal'. De mosroos, door Van Houtte bestempeld als Reine des Mousseuses, was een commercieel succes dankzij de populariteit van de operazangeres.

door Paul Geerts

Het was nochtans niet zo'n bijzondere roos. Ze was niet herbloeiend en veeleer klein. Ook de bloemen waren aan de kleine kant, helder roze en bijna volledig gevuld. De roos bestaat vandaag niet meer, maar haar geschiedenis wordt verteld op een rozententoonstelling in het Gentse Museum voor Industriële Archeologie en Textiel. Overigens gaf Jenny Lind niet alleen haar naam aan een roos. Ook een camellia japonica, een rhododendron, een harde Gentse azalea, een hyacint en een watermeloen werden in de negentiende eeuw naar haar genoemd. Genoeg om de tuin bijna een heel jaar in bloei te hebben.

l popster avant la lettre

Het feit dat er een roos genoemd werd naar een operazangeres was niet uitzonderlijk. Operazangers waren in de negentiende eeuw minstens even populair als popsterren vandaag. En Jenny Lind (1820-1887) was misschien wel de populairste van allemaal.

Lind werd geboren in Stockholm. Haar moeder, een lerares talen, leefde gescheiden van haar man, die zeekapitein was, maar woonde samen met een veel jongere minnaar. De kleine Jenny kwam al heel jong in verschillende gezinnen terecht. Gelukkig voor haar had ze een bijzonder talent: ze bezat een hemelse stem. Lind debuteerde op achttienjarige leeftijd in de rol van Agathe in Carl Maria von Webers opera Der Freischütz. Het was een overweldigend succes.

Adolf Frederick Lindblad, een van de bekendste Zweedse componisten, ontfermde zich over het jonge zangtalent. Iedereen die iets te betekenen had in de muziekwereld kwam bij hem over de vloer. Zo ontmoette Jenny Felix Mendelsohn, met wie ze levenslang bevriend zou blijven. In 1840, nauwelijks 20 jaar oud, werd ze benoemd tot lid van de Koninklijke Zweedse Muziekacademie en officieel zangeres van het Zweedse Koninklijk Hof.

In 1843 ontmoette ze Hans Christian Andersen. Hij werd waanzinnig verliefd en schreef onder meer het sprookje De nachtegaal voor haar. Maar zij schijnt zijn liefde niet beantwoord te hebben. Dat zou hebben bijgedragen tot de donkere romantische gemoedsstemmingen en de sombere autobiografische achtergrond in sommige van zijn verhalen.

Na een stage in Parijs bij Manuel Garcia, een bekende stempedagoog, begon ze in 1843 aan een Europese tournee, samen met Felix Mendelsohn. Overal waar ze kwam, oogstte ze triomfen. Mannelijke fans in Berlijn en Wenen maakten zelfs de paarden van haar koets los om zelf de koets te kunnen trekken. Een van haar grootste fans was de Britse koningin Victoria, door wie ze gevraagd werd naar Londen te komen. De eerste keer dat ze daar optrad, stelde de koningin haar jaarlijkse trip naar Schotland met enkele weken uit om Lind te kunnen horen.

In Londen ontmoette ze Chopin, met wie ze een tijdlang een relatie zou hebben gehad. Ze reisde hem zelfs achterna naar Parijs, maar de componist wees een huwelijk af. Het verhaal gaat dat ze daarna besloot om niet meer in de opera te zingen, maar alleen nog recitals te geven.

l goudmijn

In 1850 haalde de legendarische Amerikaanse circusdirecteur en concertpromotor Phineas Taylor Barnum Lind naar Amerika voor een tournee. Dat was het begin van een waanzinnige hype. Lind groeide uit tot het eerste culturele icoon van het nieuwe Amerika. Toen ze op 11 september 1850 in New York toekwam, werd haar boot opgewacht door meer dan 40.000 mensen die allemaal een glimp wilden opvangen van de 'Zweedse Nachtegaal'. De tickets voor haar eerste concert in New York werden per opbod verkocht tegen astronomische prijzen.

Overal waar ze optrad, stroomden massa's volk toe. In Boston was de toeloop zo groot dat Lind twee gratis concerten gaf in de openlucht, vanop een toren naast haar hotel, om een bestorming van het theater door fans zonder tickets te voorkomen. Het hotel is intussen afgebroken, maar de Lind Tower staat er nog altijd en wordt gekoesterd als een waardevol monument.

Voor Barnum was Jenny Lind een echte goudmijn. Haar optredens waren altijd uitverkocht en de prijzen van de tickets schoten de hoogte in. Bovendien ontwikkelde hij een merchandisingcircus rond zijn vedette. Gravures en affiches, beeldjes, medaillons, glaswerk, poppen, lakens en handdoeken, handschoenen en hoeden, sigaren, schommelstoelen, wiegen, naaimachines, piano's: je kunt het zo gek niet bedenken of er stond 'Jenny Lind' op. Moeders gaven hun dochters haar naam, koeien en varkens, racepaarden en -honden werden Jenny genoemd. Er bestond een 'Jenny Lind Polka' en een Jenny Lind-soep. Straten en pleinen, winkels en saloons, hotels en scholen en zelfs een kerk kregen haar naam. In California bestaat een mijnwerkersstadje en een goudmijn die Jenny Lind heten. De populairste Engelse locomotief uit het midden van de 19de eeuw heette de 'Jenny Lind', en er vaarden minstens vier schepen met haar naam op de boeg. Die 'Lindomania' fascineert tot op de dag van vandaag. In een recente studie heet het dat Lind in het midden van de negentiende eeuw uitgroeide tot een graadmeter 'for measuring not just sopranos or even women artists, but women'.

In 1853, nadat ze gebroken had met Barnum, keerde ze terug naar Engeland en trad ze nog slechts sporadisch op, meestal op liefdadigheidsconcerten. Ze spendeerde een fortuin aan allerlei goede werken, in het bijzonder de opleiding van muzikaal begaafde kinderen en jonge pianisten. Ze overleed in 1887 in Londen en ligt begraven in Westminster Abbey, tussen Händel en Shakespeare.

n

Achter de naam van de roos

In het Museum voor Industriële Archeologie en Textiel (Miat) in Gent loopt nu een tentoonstelling over oude rozen. Je zou het daar niet direct verwachten, maar vijf jaar geleden hield het Miat ook al een bloemenexpo naar aanleiding van de Gentse Floraliën.

De samenstelster van de tentoonstelling, planten- en rozenliefhebster Ingrid Verdegem, koos een ongewone maar zeer boeiende invalshoek: wie of wat zit er verborgen achter de naam van de roos? Vooral de vele oude rozen die sinds enkele jaren een revival beleven, hebben vaak namen die een heel verhaal vertellen of zelfs een tijdvak typeren. Zoals Ingrid Verdegem in de inleiding van de catalogus schrijft, wemelt het 'van prinsessen en prinsen, hertoginnen, generaals en mysteries'.

De tentoonstelling vertelt het verhaal van 40 van die oude rozen. Dat gebeurt aan de hand van vaak prachtige oude prenten en boeken en allerlei memorabilia, die op een of andere manier in verband kunnen worden gebracht met het historische personage of de gebeurtenis waarnaar de roos werd genoemd.

De tentoonstelling Oeillet flamand, de verleiding van de oude roos is tot en met 24 april dagelijks geopend (behalve maandag) van 10 tot 18 uur. Het Miat huist aan de Minnemeers 9 in Gent.

Info www.miat.gent.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234