Donderdag 17/10/2019

Een rondje toparchitecten

Architectuurfans, zet deze zomer eens een bezoekje aan een meubelbedrijf op uw to-dolijst. Zaha Hadid, Frank O. Gehry, Herzog & de Meuron: nergens staat zo veel moderne bouwkunst bij elkaar als op de campus van Vitra, bij Bazel. De jongste aanwinst? Een ronde productiehal, getekend door het Japanse bureau SANAA.

Wat voor een ander bedrijf een noodzakelijk kwaad is, werd voor Vitra een concept: de productieomgeving werd uitgebouwd tot een bestemming voor bezoekers en toeristen. Voor het verwezenlijken van hun eigen infrastructuur, inclusief een museum en een flagshipstore, slaagde de designgigant erin om door de jaren heen met niet minder dan zes winnaars van de Pritzker Prize - zeg maar de Nobelprijs voor architectuur - samen te werken. De gloednieuwe productiehal van SANAA, de laureaat van 2010, komt in een indrukwekkend rijtje te staan van gebouwen van eerdere winnaars Frank O. Gehry, Álvaro Siza, Tadao Ando, Zaha Hadid en de lokale sterarchitecten Herzog en De Meuron. Aangevuld met werk van architecten Nicolas Grimshaw en Buck- minster Fuller, pop-artkunstenaars Claes Oldenburg en Koosje Van Bruggen, en designers Jean Prouvé en Jasper Morrison zou de Vitra Campus hoog op het daar-moeten-we-toch-eens-heenlijstje van menig architectuurliefhebber moeten staan.

Het meubelconcern Vitra werd in 1934 in het leven geroepen als winkelinrichtingsbedrijf door de Zwitser Willi Fehlbaum. In 1950 verhuisde de productie van Birs- felden bij Basel naar het nabije Duitse Weil-am-Rhein. In 1981, na een zware brand op de fabrieksterreinen, greep de tweede generatie van het familiebedrijf de kans om de wederopbouw door internationale architecten te laten uitvoeren. Vitra speelde voor het gros van de Campus-architecten een belangrijke rol in de verwezenlijking van hun eerste gebouwen op het Europese vasteland of hun eerste gebouwen tout court, zoals in het geval van de iconische brandweerkazerne van Zaha Hadid.

In 2006 begon de meest recente uitbreidingsfase waarvoor het Bazelse architectenbureau Herzog & de Meuron op het noordelijke deel van de campus het VitraHaus realiseerde, de flagshipstore die onderdak biedt aan de Vitra Home-collectie. Tegelijkertijd werd SANAA aangetrokken voor de ontwikkeling van productiefaciliteiten voor Vitrashop, een winkelinrichtingsbedrijf van de Vitra-groep op het zuidelijke deel van de campus.

Geen perfecte cirkel

Vitra wou een bestaande fabriekshal, die bij de brand in 1981 licht beschadigd werd en te klein was geworden, vervangen door een gebouw van 20.000 m2, onderverdeeld in vier onafhankelijke volumes gerelateerd aan specifieke productiefases. Na een uitgebreide analyse stelde SANAA voor om één enkel rond gebouw neer te zetten. De voor een fabriekshal ongebruikelijke vorm was gebaseerd op het inzicht dat logistiek en productie geen star en hiërarchisch gebeuren meer zijn, maar flexibiliteit verlangen. Dankzij de ringvormige structuur van de hal kan er op verschillende plaatsen worden bezorgd of afgehaald en hebben de transportstromen binnen zo weinig mogelijk last van elkaar.

De ronde, maar niet zuiver cirkelvormige structuur met een diameter van 160 meter is het grootste gebouw op de Vitra Campus en bestaat uit twee halfronde, onderling verbonden schalen waarvan de gevel en middenwand uit hoge betonelementen bestaan. De dakconstructie wordt gedragen door 9,5 meter hoge stalen pilaren in een raster van 17,5 bij 22,8 meter. Omdat de betonnen mantel al draagkrachtig genoeg is, konden de afmetingen van de dragende constructie tot een minimum beperkt blijven. In combinatie met de binnenruimte die in stemmige grijs- en wittinten werd uitgevoerd, zorgt dit voor een lichte en aangename werkomgeving. Ongewoon voor 'maar' een fabriekshal.

Voor de betonnen gevel werd een wit gordijn gedrapeerd uit elementen van 1,8 meter breed en 11 meter hoog. De acrylgolfplaten met een kleurloze, transparante buitenlaag en een ondoorzichtige binnenlaag van melkwit acrylglas werden omwille van hun ongebrui- kelijke afmetingen ineen speciaal geconstrueerde oven gemaakt. Het variërende golfpatroon van de gevelelementen en de lichte afwijking van de perfecte cirkel voor de vorm van het gebouw, zorgen voor een subtiele look die misschien niet meteen opgemerkt wordt, maar bijna onbewust juist aanvoelt.

Voor architecten Kazuyo Sejima en Ryue Nishizawa vormt tekenen vanuit de vrije hand altijd de aanzet tot het ontwerpproces. Met hun project hebben ze die levendigheid willen overbrengen in de met de computer berekende werkelijkheid. Hun conclusie: "Mijn indruk is dat de cirkel, de perfecte cirkel een beetje te rigide is."

Dagelijkse Engelstalige rondleidingen: 12 en 14 uur,

www.design-museum.de

11. Fabrieksgebouwen

Sir Nicholas Grimshaw

1981-1986

Na de brand op de Vitra-terreinen in 1981, tekende de Britse hightech-architect Grimshaw een masterplan dat voorzag in toekomstige uitbreidingen. Amper zes maanden later werd de productie hervat in een met geverfd aluminium beklede hal, het eerste bouwwerk van Grimshaw op het Europese vasteland.

9. Balancing Tools

Claes Oldenburg en Coosje Van Bruggen1984

Voor de 70ste verjaardag van oprichter Willi Fehlbaum deden zijn kinderen hem drie sculpturen van popartkunstenaars Oldenburg en Van Bruggen cadeau. Drie belangrijke gereedschappen, de hamer, de schroevendraaier en de tang werden tot een poort samengevoegd.

8. Vitra Design Museum, Gallery en poort, fabriekshal

Frank O. Gehry1989

Frank O. Gehry bouwde met het Vitra Design Museum in 1989 zijn eerste gebouw in Europa. Datzelfde jaar ontving hij de Pritzkerprijs. Het sculpturale gebouw is een van de blikvangers van de Campus. De portiersloge en achtergelegen fabriekshal, ook van Gehry, zijn formeler.

2. Brandweerkazerne

Zaha Hadid

1993

Na de brand in 1981 riep Vitra een eigen bedrijfsbrandweerkazerne in het leven. Het zou het allereerste gebouw van de Iraakse architecte Zaha Hadid worden, een icoon dat het begin van haar carrière markeert.

10. Conferentiepaviljoen

Tadao Ando

1993

Vitra gaf aan Tadao Ando de kans om zijn eerste gebouw buiten Japan te realiseren. Het sobere, kubusvormige paviljoen heeft een lager gelegen hof zodat daglicht tot bij het ondergrondse bouwdeel kan. De basismodule door het gebouw is afgestemd op de menselijke verhoudingen van de Japanse tatamimat.

3. Fabrieksgebouw

Álvaro Siza

1994

De Portugees en Pritzkerprijswinnaar Álvaro Siza geldt met zijn zorgvuldig in de omgeving geïntegreerde, moderne gebouwen als een vertegenwoordiger van een kritisch regionalisme. Het rustiek aandoende gebouw in Weil doet met zijn blinde bakstenen muren denken aan de fabriekshallen van vóór de brand in 1981.

5. Installatie 'Dome'

Richard Buckminster Fuller

2000

Buckminster Fuller was de uitvinder van uit driehoeken opgebouwde koepelconstructies. Met een minimum aan materialen bereikte hij uiterst stabiele overspanningen. De Geodesic Dome fungeerde nog als autosalon in Detroit en werd in 2000 aangekocht op een veiling.

4. Installatie Tankstation uit 1953 Jean Prouvé

2003

Jean Prouvé en zijn broer Henri ontwierpen dit benzinestation voor Mobiloil Socony-Vacuum als serie. Er werden er uiteindelijk zes van gebouwd. Na een restauratie werd de industrieel geprefabriceerde constructie in Weil-am-Rhein geïnstalleerd.

7. Bushalte

Jasper Morrison

2006

De Britse designer Jasper Morrison haalde de opdracht voor de bushalte als entree tot de Campus in Weil binnen nadat hij al enkele meubels voor Vitra ontworpen had. Hier wordt op de bus gewacht op Wire Chairs van Vitra, ontworpen door Charles en Ray Eames.

6. VitraHaus

Herzog & de Meuron

2010

De VitraHaus-flagshipstore is de poort tot de Campus voor alle bezoekers. Herzog & de Meuron gebruikten het bekende archetype van een huis en stapelden het tot een nieuw geheel. Een parcours met huiselijk aandoende ruimten en verrassende zichten neemt bezoekers op sleeptouw langs de Home Collection.

1. Fabrieksgebouw

SANAA

2012

Het Japanse architectenbureau SANAA (zie kader op de volgende pagina's) voltooide eind 2012 het grootste gebouw op de Vitra Campus, een revolutionaire ronde fabriekshal met een uiterst subtiele gordijngevel die het gebouw ondanks zijn grootte een licht karakter geeft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234