Maandag 30/11/2020

Opinie

Een roker of obese patiënt is nooit helemaal alleen verantwoordelijk voor zijn gedrag

Beeld Thinkstock

Patrik Vankrunkelsven is directeur van het Belgisch centrum voor Evidence Based Medicine (CEBAM). Marleen Finoulst coördineert Gezondheid en Wetenschap

In Groot Brittannië is beroering ontstaan omtrent een beslissing van de National Health Service om patiënten met ernstig overgewicht (BMI meer dan 30) voor niet-dringende operaties, zoals het plaatsen van een heupprothese, voor de keuze te zetten: ofwel 10 procent vermageren ofwel 12 maanden wachten op de operatie. Ook rokers moeten stoppen met roken, ofwel kijken ze evenzeer tegen een wachttijd aan.

Dit is zeker geen zwart-witdebat. De verdedigers zeggen dat het de bedoeling is om patiënten onder zachte dwang voor hun verantwoordelijkheid te plaatsen: als ze erin slagen om te vermageren of te stoppen met roken zullen ze er immers uiteindelijk beter aan toe zijn. Elke situatie zal individueel beoordeeld worden. Tegenstanders zeggen dat de medische richtlijnen over de noodzakelijkheid van een operatie voor iedereen op dezelfde manier moeten worden nageleefd. Ze vinden dat rokers en patiënten met overgewicht makkelijke slachtoffers zijn van de besparingsdrift van de overheid.

Patrick Vankrunkelsven.Beeld Photo News

Is dit debat uniek? En worstelen we in ons land niet met gelijkaardige vraagstukken? Ook bij ons worden soms bepaalde voorwaarden opgelegd voor bepaalde operaties: als je een ernstige levercirrose hebt door overvloedig alcoholgebruik en je hebt een levertransplantatie nodig, dan moet je eerst afkicken voor je een donorlever krijgt. Dat lijkt logisch. Zeker als er lange wachttijden bestaan.

Meer problematisch was het plan om neussprays voor allergische patiënten niet meer terug te betalen. Dat is teruggeschroefd. Terecht. Want hier was wel degelijk discriminatie mee gemoeid. Mensen die het geluk hebben om niet allergisch te zijn, hebben helemaal geen last van dergelijke maatregelen, mensen met allergieën daarentegen moesten dieper in de buidel tasten en wat meer is: zij kunnen helemaal niets aan hun ziekte verhelpen. Een roker heeft die mogelijkheid, hoe moeilijk ook, theoretisch wel. Deze maatregel is dan wel ingetrokken, maar chronisch zieken, zoals kankerpatiënten, moeten nog veel zorg uit eigen zak betalen.

We zetten dus in ons land het solidariteitsprincipe evenzeer op de helling.

Een meer fundamenteel discussiepunt is in hoeverre een obese patiënt of roker helemaal alleen verantwoordelijk is voor zijn gedrag. De idee dat stoppen met roken of minder eten louter met wilskracht te maken heeft, is al lang verlaten. In beide gevallen kunnen we spreken van een verslaving waarbij beloningseffecten in de hersenen het eten of roken onderhouden. Daarom lukt een individuele aanpak bij deze mensen zelden. Het is een maatschappelijk probleem waar publieke maatregelen nodig zijn: voor het roken zijn we daar al een heel eind mee opgeschoten - bijvoorbeeld met het rookverbod op publiek plaatsen. Voor het bestrijden van overgewicht staan we nog maar aan het begin. De recente aanpak van frisdrankgebruik in de scholen is een goed voorbeeld van hoe het wel moet.

Marleen Finoulst.Beeld rv

Als besluit kunnen we zeggen dat wij lineaire maatregelen waarbij rokers of zwaarlijvigen als groep worden uitgesloten, verwerpen. Het kan evenwel geen kwaad om met de individuele patiënt af te wegen of een operatie van een heup een goede oplossing is als men niet gezonder gaat leven. Meer ten gronde bewijst deze discussie dat besparingsmaatregelen in de gezondheidszorg zelden neutraal zijn. Voor ons moeten maatregelen die alleen patiënten treffen zo veel mogelijk vermeden worden.

Er is, zeker in ons land, meer besparingsmarge in overbodige zorg: nutteloze onderzoeken of overbodige operaties zijn veel te frequent. Zij moeten nog zorgvuldiger worden vermeden. Zowel patiënten als zorgverleners hebben daarin een verantwoordelijkheid. Ondergetekenden proberen beide groepen te overtuigen om enkel 'bewezen geneeskunde' te gebruiken.

"Roker met overgewicht: eigen schuld, dikke bult?" Lees meer over het recht op gezondheidszorg voor mensen met 'ongezonde leefgewoontes' in onze krant of in de pluszone van deze website. 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234