Dinsdag 26/05/2020

Een rockster voor het Elysée

Emmanuel Macron (39) is nog steeds dé favoriet voor het Franse presidentschap. Zijn enige nadeel: hij belooft zoveel en doet zo hard zijn best om de Franse lethargie te doorbreken, dat veel Fransen hem niet durven te geloven. 'Macron, c'est monsieur à volonté.'

Parijs, 17 april, meeting in Bercy

De enorme Bercy-arena is tot aan de nok gevuld en op het middenplein stromen nog steeds mensen toe. "Beste vrienden, we zijn met meer dan twintigduizend!", galmt door de luidsprekers. De sfeer is die van een rockconcert. Muziek van de Red Hot Chili Peppers en Bob Marley maar wel met zware bastonen. En regelmatig gooit de dj de hit 'How Deep Is Your Love' van Calvin Harris & Disciples ertussen.

De zaal is aangekleed in alle mogelijke kleuren: rood, blauw, geel, roze, purper. Voor elk wat wils. En hetzelfde geldt voor de T-shirts van de aanwezigen: rood, blauw, geel, roze, purper. "Zolang er maar Macron op staat", zegt mijn buurvrouw Jeanne, die voor een rood T-shirt koos. De meeting is nog echt niet begonnen, maar Jeanne staat al recht, wiegt op de muziek en zwaait met een Franse én een Europese vlag. En samen met haar: duizenden andere toeschouwers.

Opvallend: alle generaties zijn aanwezig. Veel jongeren, veel vrouwen, blank, zwart en alles daartussen. Net als bij een Amerikaanse sportwedstrijd worden op het reusachtige scherm koppeltjes uit het publiek in beeld gebracht die verondersteld worden om elkaar te kussen. Wanneer een homokoppel merkt dat ze in beeld zijn en elkaar een zoen geven, moedigt de zaal hen luid aan. En even later gebeurt hetzelfde bij een lesbisch stelletje en een blank-zwart koppeltje. "Het doet er niet toe hoe je eruitziet, wat je gelooft of met wie je de liefde bedrijft", zegt Jeanne. "Hier ben je welkom."

Nog voor hij ook maar een woord gesproken heeft, maakt Macron zo duidelijk dat hij de kandidaat is van de openheid en de diversiteit.

Een van Macrons campagnemensen komt het podium op en roept door zijn microfoon dat over enkele minuten een Facebook-live wordt opgestart. "Ik reken op jullie: dadelijk gaan we live! Heel Frankrijk zal naar ons kijken! Haal jullie vlaggen maar boven! Deel jullie foto's op Facebook, Twitter, Snapchat, Instagram! Over enkele minuten moeten we trending zijn en de sociale media overheersen! Vergeet niet, er zijn nog veel onbesliste kiezers. Verover hun harten! Go, go, go!"

Het ordewoord is nog niet uitgesproken of 20.000 mensen staan recht en beginnen te scanderen. On va gagner, on va gagner, on va gagner! Die zee van Franse en Europese vlaggen, je moet toch moeite doen om dit niet meeslepend te vinden.

Smijten met oneliners

Tegelijk is er iets wat stoort aan de geraffineerde regie. Het gevoel dat je iets te gretig in een goednieuwsshow wordt gezogen. De Franse journalisten in het perszaaltje, die dadelijk Macron voor de zoveelste keer aan het werk zullen zien, lijken dat gevoel nog meer te hebben. "En ook deze keer zullen we na een speech van anderhalf uur amper weten wat we precies hebben gehoord en wat we moeten schrijven."

Het is een veelgehoorde kritiek: Macron lanceert het ene idee na het andere en smijt met oneliners waarvan je weet dat zijn campagnemensen er uren over nagedacht hebben. Macrons campagne wordt weleens met een snoepwinkel vergeleken: je krijgt te veel zoet aangeboden, je weet niet wat je eerst naar binnen moet spelen en op het einde heb je buikpijn. "Macron, c'est monsieur à volonté: hij maakt zelf geen keuzes en dat maakt hem ambigu. Quand c'est flou, il y a un loup."

Alsof ze de kritiek, de scepsis en de ironie op de journalistenbanken gehoord hebben, zetten prominente Macron-medestanders het voorprogramma in. Want zo gaat dat bij een Macron-meeting: wie binnenstapt, is vertrokken voor een politieke show van drie uur. Komen achtereenvolgens aan het woord: de Algerijns-Armeense succesuitgever en rugbyclubeigenaar Mourad Boudjellal, tech-ondernemer Axelle Tessandier en Macrons campagnechef en absolute vertrouweling Richard Ferrand. Hoewel ze niet nalaten om stevig uit te halen naar Macrons directe concurrenten - de "leugenachtige, immorele" François Fillon en "de vijandige" Marine Le Pen - willen ze vooral het optimisme en het positivisme van Macrons project benadrukken. "We geloven niet in de stilstand van Frankrijk. Wij zijn niet bang, maar hoopvol en strijdlustig. Wij zijn niet links, maar ook niet rechts en zelfs niet centrum. Wij zijn voor openheid, voor Europa, voor diversiteit, voor de digitalisering. Wij zijn niet tegen, wij zijn voor." Waarna de hele zaal een van de mantra's van de campagne begint te scanderen. "Pour, pour, pour, pour!"

En als eerste apotheose doemt plotseling op het grote scherm een zwart-witbeeld op van Charles De Gaulle die de verzoenende centrumkoers van Macron de absolutie lijkt te geven. "La France, c'est tout à la fois, c'est tous les Français. C'est pas la gauche la France. C'est pas la droite la France."

Alsof de generaal vanuit zijn graf een pro-Macron stemadvies uitspreekt.

En dan voelt iedereen dat het moment van Macrons aantreden is aangebroken. Het volume gaat nog verder de hoogte in en op het scherm is de blijde intrede van de presidentskandidaat te volgen: omringd door opvallend veel lijfwachten slaagt hij er toch redelijk spontaan in om handjes te schudden, vrouwelijke fans te zoenen en een kindje te omhelzen.

Raar en onwennig

Eens op het podium neemt hij de talloze je vous aime's met een brede glimlach en gespreide armen in ontvangst. Zijn toespraak vat hij aan met een lofrede op Frankrijk, het land dat sinds enkele jaren door de wereld en zijn eigen inwoners als lethargisch, ineengezakt en gedateerd omschreven wordt, maar volgens Macron aan de vooravond van een wedergeboorte staat. "Voelt u die nieuwe lente ook komen? Ik hou zo van dit land. Dit land dat de voorbije jaren verwond en in de steek gelaten is. Maar net als u geloof ik in Frankrijk. Ik bemin zijn landschappen, zijn majestueuze kathedralen, zijn rivieren, zijn filosofie, zijn wetenschappen, zijn kunsten en zijn taal. Samen gaan wij dit land een nieuwe toekomst geven!"

Twintigduizend mensen beginnen daarop de Marseillaise te zingen. Voor een Belg mag dit patriottistische oergevoel dan al raar en onwennig aanvoelen, een aantal van mijn Franse collega's kijken met grote ogen naar het podium en hebben zelf een krop in de keel.

Hun sarcasme van daarnet is al lang vergeten en dat heeft ook wel te maken met het vervolg van de speech. Macron blijft weliswaar de hoge tonen van de Franse grandeur bespelen, maar is daarnaast ook wel concreter dan veel commentatoren nogal gemakkelijk beweren. In de Macron-etalage: een afschaffing van de verguisde woontaks, gelijkschakeling van de sociale rechten voor werknemers en zelfstandigen, een voorzichtige versoepeling van de 35 urenweek, meer aandacht voor het platteland, ecologische modernisering van de landbouw, behoedzame versoepeling van het ontslagrecht, kleinere klassen voor kwetsbare scholen, meer beroepsopleiding voor werklozen, verlaging van het aantal parlementsleden en een verbod voor parlementariërs om à la Fillon familieleden met grof overheidsgeld tewerk te stellen.

"Ik kies voor het beste van links, het beste van rechts en zelfs voor het beste van het centrum." Nog iets wat je op politieke meetings niet veel hoort: een vurig pleidooi voor gelijke rechten voor vrouwen, holebi's en migranten.

Noblesse oblige sluit Macron zijn toespraak af met een flinke dosis bombast. "Volgende zondag, beste vrienden, moeten wij een beslissende keuze maken. Volgende zondag mag Frankrijk niet geconfronteerd worden met de angst, de haat, de wrok en de leugens. Volgende zondag, zoals steeds op de grote momenten van zijn geschiedenis, zal Frankrijk het beste uit zichzelf halen. Het zelfvertrouwen tegen de arrogantie. De eenheid tegen de verdeeldheid. De wijsheid tegen de hersenschimmen. De generositeit tegen de hebzucht. De hoop en de moed tegen de moedeloosheid. Volgende zondag zult u allen met mij zijn! Vive la République, vive la France!"

Limoges, 18 april

Het is verre van zeker of de adrenaline die Macron in de bevolking pompt, wel zijn werk aan het doen is. Frankrijk lijkt vanochtend in onzekerheid en vertwijfeling te ontwaken. De kranten en de ochtendjournaals gewagen van een ongeziene en zenuwslopende verkiezingsstrijd waarbij vier kandidaten nek aan nek racen. Macron en Le Pen staan met 22 procent op gelijke hoogte, gevolgd door François Fillon (21 procent) en de radicaal linkse kandidaat Jean-Luc Mélenchon, met 19 procent plots een te duchten outsider. Mélenchon is niet enkel massaal kiezers aan het weglokken bij de wegdeemsterende PS-kandidaat Benoît Hamon (7,5 procent), maar doet ook Macron-stemmers nadenken: 17 procent van de kiezers zou nog twijfelen tussen Macron en Mélenchon.

Voor het eerst gewagen media over een scenario dat Frankrijk uit elkaar kan rijten: een tweede ronde tussen de twee uitersten Marine Le Pen en Jean-Luc Mélenchon. "Voor de liefhebbers van sterke emoties is dit het gedroomde scenario", schrijft Libération ironisch. Zowel linkse als rechtse commentatoren praten met respect over de volharding waarmee oude rot Mélenchon zich naar boven knokt.

Over Macron zijn de media vandaag veel minder eenduidig. De rechtse Le Figaro is ronduit vernietigend. "Niemand schijnt een gebruiksaanwijzing te hebben voor Macron die zijn populariteit vooral te danken heeft aan de vaagheid die hij voortdurend uitstraalt. Met Macron als president zal Frankrijk opnieuw jaren van verlamming kennen." Volgens andere media slaagt Macron er niet in om "zijn tweede adem te vinden" en is deze campagneweek er te veel aan. La semaine de trop.

Dit sfeertje zorgt ervoor dat in de berichtgeving ook uitgebreid over Macrons zwakheden wordt gesproken. "Het feit dat hij zowel linkse als rechtse ideeën voorstelt, maakt van hem geen pragmaticus maar een platte opportunist."

De bankier

Opnieuw wordt zijn verleden als Rotschild-bankier opgerakeld: de periode tussen 2008 en 2012, toen Macron "de Mozart van de financiële wereld" werd genoemd en miljoenen verdiende als bemiddelaar bij de fusie tussen Nestlé en de afdeling babyvoeding van het Amerikaanse Pfizer-concern: een deal ter waarde van 11 miljard euro. Dit leventje bracht hem in contact met de fine fleur van de Franse zakenwereld en zou verklaren waarom de presidentskandidaat in zijn program-ma met geen woord rept over de financiële crisis van 2008 en hoge lonen en bonussen van CEO's.

"Ja maar, het Rotschild-verhaal is een oud verhaal en Emmanuel heeft het nooit proberen te verdoezelen", zegt Valentin Somma, een jonge student economie die sinds een paar maanden met een Renault-busje een ronde van Frankrijk doet om kiezers voor Macron te winnen. "Waarom zou hij zich daarvoor moeten schamen?

Emmanuel is gewoon een bijzonder intelligente en talentvolle man. En hij heeft zowel ervaring in de ambtenarij en de politiek als in de privésector. Hij was topambtenaar bij het ministerie van Financiën, topbankier bij Rotschild en minister van Economie onder François Hollande. Hij is misschien jong, maar hij heeft al veel ervaring en weet waarover hij spreekt. Dat lijkt mij eerder geruststellend dan verontrustend, niet?"

Vandaag staan Valentin en zijn collega's met hun busje in het stadje Saint-Junien, een half uur rijden van Limoges. "De meesten van ons studeren in New York. De dag dat Trump de presidentsverkiezingen won, hadden we allen dezelfde reflex: 'We willen niet dat de populisten ook Frank- rijk veroveren. We willen niet dat Le Pen wint.' We besloten om onze studie enkele maanden on hold te zetten, keerden terug naar Frankrijk en engageerden ons voor de Macron-campagne. Elke dag doen we een ander stadje aan: we kiezen vooral steden met minder dan dertigduizend inwoners waar Marine Le Pen in de lift zit."

Valentins compagnon de route Rachel-Flore Pardo zegt dat de keuze voor Macron bijna evident is. "Hij is de kandidaat van de openheid, de verscheidenheid en het optimisme. Hij is pro-vrouw, pro-Europees, voor mij erg belangrijk. Tegelijk is hij realistisch en pragmatisch. Voor elk probleem zoekt hij de beste oplossing en hij laat zich daarbij niet opsluiten in het links-rechtsschema dat Frankrijk nu al decennia verstikt. Hij is ook niet te beroerd om toe te geven dat er zowel links als rechts goede ideeën voorhanden zijn. Ook dat werkt bevrijdend: hij breekt andere politici niet af maar probeert bruggen te slaan."

Valentin: "De rest is karikatuur. Vergeet ook niet dat zijn programma voortkomt uit talloze lokale comités die Macron over heel het land organiseerde. Hij vroeg aan de mensen wat hun grootste problemen zijn en hoe die opgelost moeten worden. Wat is daar ambigu aan?"

Onvermoeibaar spreken Valentin en Rachel-Flore de passanten van Saint-Junien aan. France, een vrouw van rond de zestig, zegt dat ze Macron nogel jong vindt om president te worden. De repliek van Valentin en zijn ploeg is spitsvondig. "Mevrouw, want vond u van John F. Kennedy?" "O, die vond ik geweldig!" "Wel, JFK was bij zijn aantreden ongeveer even oud als Macron nu."

Maar soms krijgen de Macron-militanten het moeilijk. Twee assertieve vrouwen zeggen dat Macrons verleden als bankier wel degelijk een probleem is. "Ik werk in een ziekenhuis waar ik met lede ogen moet aanzien hoe managers alles kapotkwantificeren en -bezuinigen. Neen, u gaat mij niet overtuigen: Macron heeft geen voeling met gewone mensen. Kan ook niet: hij is miljonair en gaat vooral om met de Franse elite. Eens bankier, altijd bankier!"

Nantes, 19 april, slotmeeting

Macrons slotmeeting in de Zenith-hal in Nantes is al even veelkleurig als die in Parijs. Met dit verschil dat Macron nog meer omsingeld wordt door bodyguards. In de zaal waken ook tientallen antiterreuragenten over de veiligheid van prominenten en toeschouwers. De arrestatie van twee IS-terreurverdachten in Marseille die een aanslag beraamden op een van de kandidaten, maakt dat de laatste dagen van de campagne in hoogspanning verlopen.

Maar dat neemt niet weg dat ook in Nantes de sfeer bijzonder uitgelaten en optimistisch is. Vandaag is het mei-'68-held en groen Europarlementslid Daniel Cohn-Bendit die de arena mag opwarmen. Cohn Bendit laat zich begeleiden door Beethovens 'Ode aan de vreugde' en houdt een bevlogen pro-Europese speech. "Zondag stemmen we niet alleen voor Emmanuel Macron, maar ook voor het voortbestaan van Europa." Even later stapt Macron met een Europese vlag het podium op en volgt er een innige omhelzing met de vleesgeworden Europeaan Cohn-Bendit.

Macron schreef voor Nantes een gloednieuwe toespraak maar de basisideeën zijn dezelfde als die van twee dagen daarvoor in Parijs: verzoenen, verenigen, vernieuwen, vertrouwen, einde van de lethargie en het links-rechtsdenken.

Het minste wat je van Macron kunt zeggen, is dat hij precies weet wat hij zijn vooruitstrevende, verstedelijkte, toekomstgerichte en technologieminnende kiezers moet vertellen, ook al is hij niet de eerste politicus die deze boodschap brengt. Bill Clinton en Barack Obama vertelden ongeveer hetzelfde verhaal en boekten daarmee relatieve successen. Tony Blair en Hillary Clinton kozen ook voor 'de derde weg' maar ontbeerden oprechtheid, waardoor ze dramatisch uit de bocht vlogen en hun kiezers gefrustreerd achterlieten.

"En dat is het nu net", zegt Eiwan, een dertigjarige Nantais die zwaar aan het twijfelen is over Macron. "Als hij het meent, zou Macron dit land weleens van de lethargie kunnen redden. Zijn recepten klinken goed, ook voor een middenstander als ik. Zeker jongeren die geconfronteerd worden met hoge werkloosheidscijfers snakken naar verandering. Maar als hij liegt, tja, dat zou heel erg zijn. Dan zal de deceptie alleen maar toenemen. Hopelijk neemt hij ons niet in de maling."

Donderdag 20 april, slotdebat op France 2

Het slotdebat op France 2 is eigenlijk geen debat. Op aandringen van Macron en Mélenchon is de formule omgegooid: de elf presidentskandidaten worden elk afzonderlijk gedurende een kwartier geïnterviewd over hun programma.

En dan, midden in de uitzending, loopt het nieuws over de aanslag op de Champs-Elysées binnen. De kandidaten moeten meteen reageren.

Iedereen verwacht dat Marine Le Pen in de aanval zal gaan, maar het is Macron die als eerste het woord krijgt. Net als gisteren in Nantes valt op hoe soepel en gevat hij met zijn mix aan rechtse en linkse ideeën op het terrorismeprobleem kan reageren. Macron heeft het over een versterking van de inlichtingendiensten, de antiterreurbrigades en de lokale politie maar snijdt Le Pen de pas af door te stellen dat het "onwaardig" is om de moslimgemeenschap te culpabiliseren. "Ze speelt de terroristen in de kaart. De terroristen willen dat Frankrijk in angst leeft, ze willen het democratische spel verstoren, ze willen dat de Fransen hun toevlucht nemen tot onredelijkheid en verdeeldheid zaaien. Dat zal niet lukken!"

Bijzonder presidentieel, moesten vriend en vijand toegeven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234