Maandag 25/05/2020

Een revolutionair sfeertje in de Rif

Sinds een visverkoper in oktober de dood vond in een vuilnis-wagen, is het in het noorden van Marokko niet echt rustig meer geweest, ziet Laila Ben Allal. Demonstranten die ijveren voor werk en sociale rechten, hopen deze zomer een miljoen mensen op de been te brengen.

Het was geen hoofdpunt in het nieuws, maar de Noord-Marokkaanse vissersstad Al Hoceima was de voorbije weken opnieuw het toneel van een grote demonstratie. Op het Mohammed VI-plein kwamen duizenden mensen bijeen uit protest tegen machtsmisbruik van overheidsfunctionarissen, corruptie en achterstelling.

Alles begon met de dood van een 31-jarige visverkoper, Mouhcine Fikri uit de noordelijke havenstad Al Hoceima. Op 28 oktober werd die aangehouden met 500 kilo zwaardvis, waar een visverbod op zat. Mouhcine weigerde het gebruikelijke smeergeld te betalen. De politie wilde de vis laten vernietigen, maar Mouhcine reageerde: "Stop me in de gevangenis, laat me een boete betalen, maar vernietig geen voedsel. Er lijden mensen honger in dit land, schenk de vis aan de armen." Mouhcine en twee vrienden gaan uit protest op het achterstel van de vuilniswagen staan, een politieagent riep "vermaal zijn moeder!", de pletwalsen worden aangezet, Mouhcine glijdt uit en sterft ter plaatse.

Binnenlandse Zaken beloofde uitgebreid en transparant onderzoek. Mouhcines vader vroeg gerechtigheid maar kreeg een slag in het gezicht: de overheidsfunctionarissen die verantwoordelijk waren voor de dood van zijn zoon kregen amper acht maanden cel. Reactie van justitie of Binnenlandse Zaken laat nog steeds op zich wachten.

Sindsdien volgen de protesten elkaar op. Ze worden geleid door Nasser Zafzafi, een charismatische jongeman van 38. Hij vlogt via zijn Facebookpagina en vergadert regelmatig met activisten 'online'. "Je moet maar een bericht inspreken, ik reageer altijd", klinkt het. Doorgaans in de twee talen: Berbers en Arabisch. Maar Zafzafi zoekt de mensen ook op straat op. De protesten worden steevast online aangekondigd en live gestreamd. "Wat niet altijd vlot verloopt, omdat de internetverbinding regelmatig bewust afgebroken wordt want de buitenwereld mag de waarheid niet zien van de Marokkaanse staat."

Propaganda is de norm

"Facebook used to set the date, Twitter used to share logistics, YouTube to show to the world." Deze tweet van Google-topman Jared Cohen vat nog het best de rol van social media in de 'Arabische' opstanden samen. Hoewel de lokale media de voorbije tijd doodstil bleven over de protesten, kon je alles wat zich afspeelde in Al Hoceima meevolgen via de livestreams op Facebook, tenminste als je Arabisch of Berbers begrijpt. Wie kijkt naar Rif24 botst bijvoorbeeld op beelden van het leger dat recent in de stad ingreep door overal militaire checkpoints te installeren, om het verkeer vanuit andere regio's te controleren. Andere beelden laten zien hoe vreedzaam de protesten zijn. Vernieling bleef uit. Al Hoceima is opmerkelijk veilig en stabiel gebleven - behoudens een aantal panden die de ordediensten zelf hebben vernield.

Nasser Zafzafi vertelt: "Voor de gevestigde media is propaganda de norm geworden. Dat internationale media zoals Al Jazeera English en France 24 geen beelden van de Marokkaanse staatstelevisie maar de livestreams van Rif24 overnemen, wil zeggen dat wij de media-oorlog hebben gewonnen. Mark Zuckerberg verdient een grote shout-out: zonder de livestreams zou de buitenwereld denken dat wij monsters zijn zoals de Marokkaanse overheid wil laten geloven. De internationale media-aandacht geeft aan dat onze eisen erkend en legitiem zijn. Laat ze maar censureren, demoniseren en zorgen voor afleidingsmanoeuvres en valse veronderstellingen aanreiken. Ze zijn door de mand gevallen en dat weet iedereen. Wie de livestreams bekijkt, vindt alle bewijzen terug van vreedzame, verbindende protesten."

Zafzafi noemt zich een gewone burger die opkomt tegen onrecht zoals alle andere mensen die mee komen protesteren. Hij kende Mouhcine Fikri niet, maar wilde opkomen voor de zaak. "Omdat dezelfde aanhoudende vernedering en onrechtvaardigheid ons allemaal treft. Mouhcine was een keerpunt. De staat en zijn beleid hebben voor de dood van Mouhcine Fikri gezorgd."

Tientallen verhalen heb ik genoteerd, je vindt ze op elke straathoek. Tot ver buiten Al Hoceima. Van Khalid uit het naburige Targuist, bijvoorbeeld, die de hoge werkloosheid buiten Tanger en Tétouan aankaart. "Ik zou graag een paar ministers op inleefstage uitnodigen, dan kunnen ze voelen wat het is om ganse dagen rond te hangen zonder toekomstperspectief. Wij hebben jobs nodig. Wij willen niet sterven op een gammel bootje richting Spanje. Ik sterf liever tijdens een protest, ik ben niet bang."

Van Samia (46) ook, moeder van drie, afkomstig uit Béni-Mellal en die nu in Rabat woont. Ze vertelt over de inwoners en boeren van Douar Ouled Dlim, wier woningen en boomgaarden drie jaar geleden genadeloos door bulldozers (onder politiebegeleiding) werden vernietigd, om plaats te ruimen voor wat vandaag de chicste wijk van Rabat is. 126 gezinnen werden op slag dakloos, ze leven momenteel op straat. Samia vindt het onterecht dat het eisenpakket vernauwd is tot de Rif: "Heel het land is slachtoffer van onrecht en corruptie. Ooit naar de Atlas geweest?"

De protesten in de Rif laten ook Marokkanen in de diaspora niet onberoerd, heb ik de voorbije maanden gemerkt. Ze zijn verontwaardigd over de erbarmelijke infrastructuur, de langdurige werkloosheid, de armoedige gezondheidszorg, maar ook politieke gevangenschap en militarisering. Verhalen van twee maten en twee gewichten. "Marokko anno 2017 is het land van het kapitalisme, waarin de regeringsleden in paleizen wonen en in de Rif niet één universiteit is, en niet eens een goed uitgerust ziekenhuis", zegt Imad El Attabi, politiek vluchteling in Den Bosch.

Autonomie?

De afkeer van de politiek in Rabat zou de schreeuw om autonomie in de Rif kunnen aanwakkeren, zou je denken. Abdelkader (41) uit Antwerpen maakt zich daar zorgen over. Hij hoopt juist niet dat dit tot verdeeldheid leidt. Hij vergelijkt sommige separatisten die hij kent met figuren van het Vlaams Belang. "Ik heb Berberse roots maar spreek Arabisch, ik steun de opstanden en hijs met trots de Amazigh-vlag tijdens de protesten. Maar verwacht van mij niet dat ik met de vlag van de Rif-republiek ga paraderen. Akkoord, Hassan II heeft lelijk huisgehouden in de Rif, maar ik ben daar niet verantwoordelijk voor."

Separatisme bestaat uiteraard in de Rif, maar blijft een marginaal fenomeen in Marokko en is niet te vergelijken met bewegingen zoals in Catalonië of Schotland. De Riffijnen lopen er niet hoog mee op. "We zijn geen separatisten", stelt Nasser Zafzafi ferm. "Wij strijden met onze kameraden in tientallen andere steden in Marokko tegen een dictatoriaal regime. Sinds wanneer is een schreeuw om 'rechtvaardigheid' hetzelfde geworden als de roep om 'onafhankelijkheid'?"

Goede vraag voor Binnenlandse Zaken, denk ik bij mezelf, maar is een vraag naar autonomie geen logische reactie van een bevolkingsgroep die sinds decennia geïsoleerd en gemarginaliseerd wordt door de Marokkaanse staat?

De grootste uitdaging op dit moment is om vertrouwen te creëren in de overheidsinstellingen, maar de hoop van de inwoners blijkt uitgedoofd. Zes jaar na de grondwettelijke hervormingen en de recente politieke impasse begint niet alleen de Rif het vertrouwen in de overheid te verliezen, maar is er een wijdverspreid gevoel van woede en argwaan in het land.

Je zou denken dat de Marokkaanse overheid het heersende beeld een succesverhaal te zijn in de 'Arabische Lente' koestert en cultiveert, zeker na de gebeurtenissen in het naburige Tunesië, Egypte en Syrië. Maar oude praktijken zijn hardleers gebleken. In die mate dat Marokko back to square one is, afgegleden naar de toestand voor 2011 toen mensen massaal op straat kwamen tegen het onrecht. De jongste verkiezingen illustreren dat: de voormalige eerste minister Benkirane van PJD (partij voor gerechtigheid en ontwikkeling) slaagde er niet in om een regering te vormen. Andere partijen die loyaal zijn aan het koningshuis zouden hem stokken in de wielen gestoken hebben. Hij werd ontheven van zijn functie na een politieke impasse van zes maanden. Dat huidig regeringsleider Othmani geen sterke opvolger is in de ogen van politiek analisten, belooft ook niet veel goeds. De repressieve reactie van de overheid op de protesten evenmin.

Wereldwijd

Zafzafi heeft het over een probleem van het hele land. "Een strijd van iedereen, tot en met de diaspora. Verschillende comités werden opgericht in Europa, onder andere in België, Noorwegen, Nederland en Spanje, om onze volksbeweging kracht bij te zetten. We zijn nu volop bezig met de voorbereidingen van een wereldwijd protest dat plaats zal vinden op 20 juli onder de noemer 'dag van de migrant'. Ik probeerde om kameraden op te zoeken in andere steden in Marokko, maar werd telkens geïntimideerd door groepen gewapende mannen. Ze dreigden me te vermoorden, maar ik ben van niemand bang.

"Onze eisen zijn constructief. We willen dat het corrupte beleid stopt. We eisen werkgelegenheid, een universiteit, uitgeruste ziekenhuizen en de opheffing van de militarisering - het lijkt hier wel een oorlogszone. We voelen ons verstikt, die militarisering kost trouwens miljarden, daar kunnen ettelijke scholen en ziekenhuizen mee worden gebouwd. Deze basisrechten hebben ons allemaal verenigd en zullen talloze demonstranten mobiliseren. We krijgen zelfs steun vanuit Amerika en Australië."

De omvang van de protesten wordt groter, de diaspora verzet zich. In Madrid wordt vergaderd over een konvooi van minstens duizend wagens dat richting Rif vertrekt, deze zomer. Franse vrienden annuleerden hun vakantie naar de Turkse Rivièra en boekten alvast een ticket naar hun vaderland. Zullen Belgo-Marokkanen op 20 juli meedoen met de protesten?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234