Maandag 29/11/2021

'Een regering zonder PS volstaat niet'

De peilingen mogen dan al tegenvallen voor de N-VA, de ambities zijn hoog. 'Wij willen de geschiedenis veranderen', benadrukt fractieleider Jan Jambon. 'Een sociaal-economische noodregering die een centrumrechts beleid voert, is onvoldoende. We stappen niet in zo'n regering zonder sterk engagement van de partners dat we evolueren naar een confederatie.'

"Of ik vaak wakker lig van de politiek? Ja. Ik ben een slechte slaper. En ja, elke ochtend als ik tijdens het poetsen van mijn tanden in de spiegel kijk, vraag ik mij af wanneer het moment zou komen dat we over ons hoogtepunt zijn. In de politiek moet je je daar elke dag van bewust zijn. Zeker als je zo snel gegroeid bent als de N-VA. Onze opdracht is die dag zo ver mogelijk uit te stellen. Ik besef goed dat je niet kan blijven stijgen."

Is de N-VA niet al over haar hoogtepunt heen?

Jan Jambon: "Ik heb die indruk niet. Het klopt dat er een slechte peiling is geweest. Maar als ik buiten kom en met de mensen spreek, merk ik daar niet veel van."

2014 zou wel eens de laatste grote kans kunnen zijn voor de partij?

"Dat is de verantwoordelijkheid van de kiezer. Wie zal leven, zal zien."

Uw partij heeft deze week haar gedetailleerd plan voor een confederaal België voorgesteld. Maar confederalisme is toch niet uw einddoel, dat is toch een onafhankelijk Vlaanderen?

"Het voordeel van ons plan is dat iedereen nu weet wat een stem voor de N-VA betekent. Het klopt dat ons einddoel nog verder gaat. Dat hebben we nooit onder stoelen of banken gestoken. Maar we hebben altijd gesteld dat we voor een evolutie gaan, geen revolutie. Op dit moment is het draagvlak daarvoor in Vlaanderen niet breed genoeg. Voor het confederalisme is dat draagvlak er wel. Dat is de logische volgende stap."

Blijkbaar niet in de Wetstraat. Geen enkele partij heeft ook maar gesuggereerd dat ze de N-VA-plannen lusten?

"Ik denk dat Open Vld en CD&V correct hebben gereageerd door op te merken dat ze onze teksten eerst willen bestuderen."

Brussels Open Vld-minister Guy Vanhengel was anders wel duidelijk.

"Ik vraag mij af hoe sterk de band tussen Vanhengel en Open Vld nog is en of hij niet meer verbonden is met de PS op wiens lijst hij stond bij de gemeenteraadsverkiezingen.

"Terwijl onze persconferentie nog bezig was, zat hij al in de studio om te laten weten hoe slecht onze ideeën zijn. Mag ik er op wijzen dat het confederalisme nog altijd in het liberale partijprogramma staat. Ze hebben laten weten dat ze die bladzijde willen omslaan, maar wie zegt de ze hem volgend jaar niet terug zullen draaien?"

Andere christendemocraten en liberalen laten ook verstaan dat dit onhaalbaar is?

"Wij gaan partners nodig hebben, want de N-VA gaat geen absolute meerderheid halen in Vlaanderen. De verkiezingsuitslag zal duidelijk maken hoe ver mogelijke partners in onze richting zullen opschuiven."

Gelooft u dat CD&V ooit akkoord zal gaan met een splitsing van de sociale zekerheid?

"Dat het ACW niet akkoord zal gaan met een splitsing, weet ik. Maar ik geloof wel dat CD&V bij machte is de sociale zekerheid te regionaliseren. Het confederalisme als basisbeginsel staat in hun programma. En in tegenstelling tot Open Vld, heb ik CD&V daar nog geen afstand van horen doen. Het tempo waarop alles moet gerealiseerd worden, dat is iets anders."

Is het probleem van jullie confederalisme niet dat het alles of niets is?

"Het beste is om naar een zuiver model te gaan zoals we hebben voorgesteld. Maar natuurlijk is dat ons ideaalbeeld en is er ruimte om te onderhandelen. Niet dat het mijn voorkeur wegdraagt, maar in een confederaal model kan bijvoorbeeld heel veel op het confederale niveau worden gebracht."

Kunnen er ook Vlaamse bevoegdheden terug naar het Belgische confederale niveau gaan?

"Zijn er bevoegdheden die vandaag door de deelstaten niet goed uitgeoefend worden? Ik zie ze niet. Dus het probleem stelt zich niet."

U wil onderhandelen, maar er is geen onderhandelingsmarge?

"Dat zullen we aan de onderhandelingstafel zien."

Dat de marge nul is?

"Het is voor ons heel moeilijk... Nee, het is ondoenbaar om Vlaamse bevoegdheden terug naar het Belgische niveau te tillen. Maar de overheveling van bevoegdheden naar de deelstaten kan bijvoorbeeld wel in fasen gebeuren. Daar kan over gesproken worden."

Zelfs al vindt u partners in Vlaanderen, de Franstalige reacties kunnen samengevat worden als vijftig tinten non?

"De Franstaligen vinden altijd alles onaanvaardbaar. Een splitsing van de Leuvense universiteit was onaanvaardbaar. De regering viel, de VU won de verkiezingen en twee jaar later was Leuven Vlaams een feit. Het federalisme was onaanvaardbaar. Nu is het artikel 1 van de Grondwet. De regionalisering van het onderwijs was in 1987 onaanvaardbaar, in 1988 was het zo ver. De dag na de verkiezingen zien de zaken er vaak anders uit dan de dag ervoor. Geesten moeten en kunnen rijpen."

Ziet u de N-VA ooit samen met de PS regeren?

"Om verregaande communautaire hervormingen te doen: ja. Om sociaal-economisch beleid te voeren: nee."

Met de PS regeren is dus uitgesloten?

"Mijn antwoord was duidelijk. Wij gaan geen sociaal-economisch beleid voeren met de PS."

Het gevolg daarvan is dat u niet én een staatshervorming kan hebben, én een centrumrechts economisch beleid?

"Wie voor N-VA kiest, kiest voor het volledige pakket. Het ene kan niet zonder het andere. Ze zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Alleen is de vraag in welke volgorde. Institutioneel alles op orde zetten en pas daarna sociaal-economisch regeren zou dom zijn. Er zou te veel kostbare tijd verloren gaan. Wat even dom zou zijn, is een centrumrechts sociaal-economisch beleid opstarten en niets institutioneel te verankeren. Ik wil niet dat de PS het werk dat wij opbouwen een verkiezing later kan vernietigen."

U zal toch moeten kiezen?

"Als wij aan tafel zitten beginnen we op dag één met sociaal-economisch orde op zaken te stellen. Maar om te verhinderen dat zo'n beleid na de passage van de N-VA wordt teruggedraaid, moeten de sociaal-economische hefbomen naar de deelstaten overgeheveld worden."

U start dus wel met een noodregering zonder communautaire garanties?

"We starten niet met een herstelregering zonder een sterk engagement van de partners dat we evolueren naar een confederatie. Zonder een sterk engagement op dat vlak bougeren wij niet."

Hoe gedetailleerd moet dat engagement zijn?

"Dat moet niet tot in de details uitgeschreven zijn, dat kan ook niet. Maar het engagement moet duidelijk aanwezig zijn. Het is simpel: het een kan niet zonder het andere. Als we in iets stappen zal het alleen zijn met partners die de twee willen realiseren."

Een regering zonder de PS is dus geen staatshervorming op zich?

"Het zou een begin zijn. Maar als de regering erna opnieuw met de PS is, heb je uiteindelijk niets bereikt. Een coalitie is een opportuniteit van het moment. Wat wij willen is..."

... de geschiedenis veranderen?

"Ja. Wij willen de geschiedenis veranderen. De Vlamingen moeten de zekerheid krijgen dat ze het beleid krijgen waar ze voor stemmen. Daarvoor moeten we de structuren hervormen. Denkt u dat Alexander de Croo (Open Vld) niet veel verder was willen gaan met zijn pensioenhervorming? Hij heeft het haalbare gedaan, maar het haalbare is niet genoeg. We zijn de volgende generatie met een enorme pensioenfactuur aan het opzadelen. En wat gaan we hen over tien jaar zeggen: sorry, maar we hebben het haalbare gedaan?"

Vreest u niet dat u met een louter engagement over het confederalisme, tijdens de uitwerking ervan zal gerold worden?

"Als je elk risico wil uitschakelen, moet je langs de zijlijn gaan staan. Dan roep je vanuit de oppositie en moet je niet op vervelende vragen antwoorden. Wij zijn de grootste partij van het land, wij willen onze verantwoordelijkheid nemen. En ja, dat houdt risico's in."

Is het niet nagenoeg onmogelijk om jullie plan in de praktijk om te zetten. De volledige sociale zekerheid op een ordentelijke manier splitsen is volgens experts problematisch?

"Organisatorisch is dat te doen. Niet van de ene dag op de andere natuurlijk. Maar het kan wel. En als we bepaalde expertise niet in huis hebben, kunnen we die op de markt kopen. Toen Tsjechoslowakije is gesplitst, zijn de grote jongens zoals de consultants van McKinsey ook ingeschakeld om te helpen.

"Het moeilijkste is dus niet de uitwerking, maar een politiek akkoord sluiten over de splitsing. Bij de overgang van een unitaire naar een federale staat, zei men ook dat het allemaal onmogelijk zou zijn. En toen was er niet eens een groot masterplan. Wij hebben nu zo'n masterplan voor een confederatie."

Brussel krijgt geen volwaardige rol in het nieuwe België.

"Wat is nu eigenlijk het grote probleem met onze plannen voor Brussel? Wij geven aan Brussel wat Brussel toekomt. Het gewest is vandaag bevoegd voor de zogenaamde grondgebonden materies, terwijl Vlaanderen en de Franse gemeenschap de persoonsgebonden zaken zoals onderwijs en cultuur regelen. Dat trekken we gewoon verder door. Bovendien krijgt Brussel er ook extra bevoegdheden bij. Wat ons pas echt dicht bij separatisme zou brengen, is een confederatie met Vlaanderen, Wallonië en Brussel als drie volwaardige delen."

Een meerderheid van de Brusselaars gaat nog liever alleen door dan te kiezen voor Vlaanderen of Wallonië?

"Dat kan alleen als de Brusselaars daar in het parlement een tweederde meerderheid voor bijeen weten te schrapen en een meerderheid in elke taalgroep."

Vlamingen, Schotten of Catalanen mogen zelf beslissen of ze onafhankelijk worden, ongeacht wat de rest van hun land daarvan vindt. Maar de Brusselaars moeten eerst een meerderheid in heel hun land vinden?

"Als je onze grondwet leest, zie je dat het land tweeledig is opgebouwd en bestaat uit Vlamingen en Franstaligen. De Brusselaars maken deel uit van die twee democratieën. Wat de Brusselaars denken, is een stem in het debat. Maar niet meer dan dat."

Bestaat er volgens u niet zoiets als een Brusselse gemeenschap?

"Brussel is een stadsgewest waar veel culturen elkaar ontmoeten. Maar dat is in Antwerpen ook het geval. Tegen de wil van een volk kan je nooit ingaan. Alleen zijn de Brusselaars voor mij geen volk, geen natie."

Wat is een volk?

"Als je de wil hebt om een volk te vormen, dan ben je een volk. Brussel is een versnippering van alles en nog wat. Het klopt dat Brussel niet alleen uit Vlamingen en Walen bestaat. Net zoals Antwerpen ook een multicultureel gegeven is. Maar dat geeft je nog niet het recht op een aparte manier behandeld te worden."

Is het niet discriminerend dat de ene Brusselaar in het Vlaamse sociale systeem zou vallen en zijn buurman in het Waalse?

"Onze oplossing is toch helder. De Brusselkeuze die de N-VA voorstelt, is ook geen subnationaliteit. Het is de keuze tussen een pakket sociale voorzieningen. En om de drie jaar kan je de keuze herbekijken."

Gelooft u echt dat dit confederalisme een kans maakt om uitgevoerd te worden?

"Er zullen mensen zijn die niet in deze appel willen bijten. Maar we bieden een programma aan die de grote onderstroom in Vlaanderen kan aanspreken. Ik ben in de N-VA gestapt omdat ik overtuigd ben dat we dit kunnen. Wij zijn ons heel goed bewust van onze opdracht. Op een dag moet je gebruik maken van je politieke macht om zaken te realiseren. Ik zou niet willen meemaken dat ik als 80-jarige in mijn zetel zit en moet vaststellen dat we de grootste partij van het land zijn geweest en er niets mee gedaan hebben."

Hoe vervelend waren de foto's over uw aanwezigheid op een bijeenkomst van het Sint-Maartensfonds?

"Dat heeft mijn koude kleren niet geraakt. Echt waar. Toen ik hoorde dat de NSA de oude foto's opnieuw had opgerakeld, dacht ik dat het om de Amerikaanse veiligheidsdienst NSA ging. (lacht hartelijk) Het bleek het Nieuw-Solidaristisch Alternatief te zijn, een extreem rechts groupuscule. Het gaat om foto's van meer dan twaalf jaar geleden."

Lang geleden of niet, u zat daar wel tussen gewezen SS'ers?

"Ik was daar als politiek secretaris van de Vlaamse Volksbeweging. Wij organiseerden een betoging tegen het Lambermontakkoord en ik ben toen bij alle Vlaamse organisaties een oproep gaan doen om mee te betogen. Meer was er echt niet aan."

Hoe spannend worden de volgende zeven maanden?

"Die gaan spannend zijn en hard. Het akkefietje met die uitgelekte foto's bewijst dat het een harde campagne gaat worden. Ik vrees een allen-tegen-een-campagne."

Vreest u dat of hoopt u dat?

(denkt na) "Er is meer in het leven dan alleen politiekstrategische overwegingen. Een politicus is ook een mens. Ik versta die dynamiek heus wel, maar elk debat telkens opnieuw in een allen-tegen-een-situatie zitten, dat is echt niet leuk."

Net alsof u daar wakker van ligt?

"Misschien toch meer dan iedereen vermoedt.

Op menselijk vlak is dat echt niet aangenaam. Ik zit echt niet zo ineen dat ik de hele wereld tegen mij wil hebben."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234