Zaterdag 16/01/2021

Een radioactieve krater in het geheugen

Stripklassieker (25) Barefoot Gen, Keji Nakazawa (1972)

Op 5 augustus 1945, kwart over acht, ziet de zevenjarige Gen, alias stripauteur Keji Nakazawa, een B-29 aan de horizon verschijnen. Net als hij bedenkt dat het luchtalarm niet is afgegaan, volgt een helse lichtflits en een enorme explosie. Gen wordt bedolven onder een muurtje, maar op enkele schrammen en lichte brandwonden na komt hij ongedeerd onder het puin vandaan. Als de jongen thuis aankomt, ziet hij zijn niet eens zwaar gewonde vader, zusje en broertje onder het dak van hun huis geklemd liggen. Gen en zijn hoogzwangere moeder kunnen hen echter niet bevrijden, en als het vuur dichterbij komt, moeten beiden hulpeloos toezien hoe hun gezin door de vlammen wordt verteerd. Diezelfde dag nog bevalt de moeder van een meisje, Tomoko... Het semi-autobiografische zwart-witte vierluik Barefoot Gen: A Cartoon Story of Hiroshima van Keji Nakazawa verscheen voor het eerst in 1972 in het Shukan Shonen Jampu, het grootste wekelijks mangamagazine in Japan met een oplage van rond de twee miljoen exemplaren. Niet veel later drong het door in de Verenigde Staten, waarna het over de hele wereld in verschillende vertalingen op de markt kwam. Barefoot Gen toont niet alleen de gevolgen van de bom. Het zwaartepunt in het eerste deel ligt bij de houding van de Japanse overheid die valse informatie verspreidt om haar weigering voor een staakt-het-vuren goed te praten. Nakazawa bericht over zijn vader, een pacifistisch man in een tijd waarin die houding gelijk stond met verraad. In The Day After, het tweede deel, brengt de auteur gedetailleerd verslag uit van de gevolgen die de straling voor het menselijk lichaam heeft: haaruitval, paarse vlekken en plotselinge koudeaanvallen waaraan de meesten uiteindelijk bezwijken. After The Bomb, deel drie, vertelt de vlucht vanuit een onleefbaar geworden Hiroshima naar nabijgelegen steden. Gen (Japans voor bron) en zijn moeder er worden afgewezen als 'bedelaars van de Hiroshima-bom' en niemand wil hen een onderkomen en voedsel geven. De gebeurtenissen in het vierde en laatste deel, Out Of The Ashes, vinden plaats negen dagen na het droppen van de bom. Met niets ontziend egoïsme proberen de weinige overlevenden zich staande te houden. De kleine Gen wordt er geconfronteerd met de walgelijkste aspecten van het mensdom, alsook met liefde en medelijden. Ondertussen doen moeder en zoon er alles aan het pasgeboren, erg broze meisje Tomoko in leven te houden. Barefoot Gen, een net geen negenhonderd pagina's tellende turf, waarin de wil om te overleven centraal staat, is geen makkelijk te verteren strip. Dat heeft niet alleen te maken met het zwaarbeladen thema. Typisch voor de Japanse cultuur baadt het in een soms extreme vorm van geweld en agressie. De vader van de kleine Gen mag dan een pacifist in hart en nieren zijn, het belet hem niet zijn kinderen regelmatig in elkaar te rammen. Nog zo'n extreme vorm van emotie is het constante huilen dat wel op iedere pagina lijkt voor te komen. Een lugubere en moeilijk te slikken ervaring voor wie voor het eerst een manga in handen krijgt. Als je die cultuurshock eenmaal hebt overwonnen, staat Barefoot Gen echter voor een van de meest hartverscheurende strips ooit, die enkel zijn gelijke vindt in Art Spiegelmans meesterwerk Maus. Niet voor niets dus dat Robert Crumb het boek de hemel in schreef en Spiegelman er als de kippen bij was een uitgebreid voorwoord voor Nakazawa te schrijven. Hij stelde er terecht dat dit vierluik een radioactieve krater in het geheugen zou nalaten. Barefoot Gen deed immers hetzelfde als Maus: nasmeulen. Overigens heeft deze graphic novel zijn impact op de wereld niet gemist. Sinds 1976 richtten enkele jonge mensen uit Tokio, zowel Japanners als niet-Japanners, Project Gen op. Met een handvol vertalers gingen ze aan de slag om Barefoot Gen naar verschillende talen over te brengen met als inzet Nakazawa's boodschap te laten weerklinken over de hele wereld. Het boek werd sindsdien uitgegeven in het Frans, Duits, Indonesisch, Engels, Zweeds, Noors, Tagalog (een van de voertalen op de Fillipijnen) en Esperanto.

Geert De Weyer

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234