Donderdag 26/11/2020

Een raadselachtig resultaat

concours

iwona sobotka wint de vijfde elisabethwedstrijd voor zang

De 22-jarige Poolse sopraan Iwona Sobotka heeft de vijfde editie van de Koningin Elisabethwedstrijd voor zang gewonnen. Ze strijkt daarmee 20.000 euro op. Tweede werd de Canadese Hélène Guilmette. Twee Belgen eindigden bij de eerste zes: de Libanese Belg Shadi Torbey eindigde verrassend derde, Lionel Lhote werd zesde. Een hoogst merkwaardig verdict. Hoewel.

Brussel

Van onze medewerker

Rudy Tambuyser

Bij de Koningin Elisabethwedstrijd voor piano wordt vaak geklaagd dat wie de finale helemaal volgt zo vaak dezelfde, vaak lange concerti te horen krijgt. Het voordeel is alvast dat je, met hetzelfde werk op hetzelfde instrument, een soort aanzet tot objectieve beoordelingscriteria krijgt. Bij de wedstrijd voor zang werkt het veelzijdige repertoire alleen maar extra verwarrend. Het versterkt het gebrek aan direct vergelijkingsmateriaal. Het is de veelheid aan parameters, stijlen en soorten zangers, en het meervoud daarvan aan visies van al dan niet gepensioneerde juryleden, die het merkwaardige verdict, zaterdagavond voor een afgemat publiek in het Paleis voor Schone Kunsten, verklaart.

De eerste zes

Hoewel, merkwaardig. De jonge Poolse sopraan Iwona Sobotka maakte met haar beide proeven indruk, zoals overigens wel meer zangers op dit zonder twijfel technisch meest hoogstaande zangconcours totnogtoe. In het hoge register is Sobotka's stem de evenknie van wat in de filmwereld een klassieke schoonheid wordt genoemd. Sterk, maar snel en niet storend vibrato, een beheerst en enigszins afstandelijk, maar universeel prachtig geluid waaraan niet te ontsnappen valt.

Kortom, technische en erotische redenen om haar de eerste prijs te geven. Wel moet gezegd dat Sobotka in het lage en het middenregister nog heel wat te leren heeft. Algemeen interpretatief, zeker in haar barokprogramma, heeft ze nog niet veel te melden Bij een louter technische keuze had de eerste prijs naar de Canadese Hélène Guilmette moeten gaan. Op de laatste noot van haar tweede proef na heeft ze naar ons weten niks gezongen dat niet honderd procent zorgvuldig en vlekkeloos was geplaatst. Kraakhelder, alles op een dienblaadje, ritmisch bijzonder accuraat, zeldzaam voor een zanger, maar Guilmette is dan ook pianiste. Anderzijds heeft ze geen noot gezongen waarvan we warm of koud werden. We hebben haar gecalculeerde lachjes en vakkundig gefronste wenkbrauwtjes ook wel 'eerlijk' en 'expressief' horen noemen. De jury deelde die mening, want gaf haar de tweede prijs. Guilmette huilde na haar laatste noot. Niet van opluchting, maar omdat die noot een tikkeltje, voor een doorsnee luisteraar onhoorbaar, fout geplaatst was.

Door de keuze voor Shadi Torbey als derde laureaat waren we zonder meer geschoffeerd. Ja, deze jongen heeft een fenomenaal instrument. Ja, hij heeft iets dat men begrijpelijkerwijs podiumprésence noemt. Torbey heeft nog ruw materiaal, waarbij het lang niet zeker is of hij de vocale discipline en het muzikale verstand heeft om er iets van te maken. Zijn proef met het Muntorkest was weliswaar veel beter, maar alleen al zijn barokproef volstond om te besluiten: zolang dit op een podium met een stem kan gebeuren, kunnen we amper van een musicus spreken. Het is onbegrijpelijk dat de gespecialiseerde dames en heren, die kandidaten vals vonden zingen, Torbey de hemel in prezen.

De keuze voor Teodora Gheorghiu, lieveling van een groot deel van het publiek, voor de vierde plaats verraste ook. Opnieuw: ze heeft een fantastisch talent, maar weet nog maar van een stuk van haar stem hoe ze ze moet gebruiken. Het is dat stuk dat toelaat een heel indrukwekkende Zerbinetta uit Strauss' Ariadne auf Naxos neer te zetten. Woensdag strandde haar barokproef echter al na de eerste aria. Stem was op, sloeg niet meer aan, vals. Bleef over: een meisje met talent.

Vrijdag was ze beter in vorm, en waren er meer toeters en bellen om mee uit te pakken. Maar coloraturen met de eerste en de laatste noot juist, en de passagenoten ergens te velde, hebben we al iets te vaak gehoord. Ze zijn alleen maar kunstjes. De aria uit Bellini's La Sonnambula die ze bracht, hoéf je niet te kunnen zingen om jezelf sopraan te kunnen noemen. Maar als je het doet, is dat een gebrek aan bescheidenheid dat je je staalhard moet kunnen permitteren.

Een zangeres noemde Gheorghiu "helemaal af, niks meer aan doen". Talrijk zijn de zangeressen die op een concours de een of andere strotbreker komen zingen en daarna in lucht opgaan. Heeft iemand nog iets gehoord van Aga Winska? Diana Axentii, de Moldavische die vijfde werd, was voor ons de enige complete muzikante in deze finale. Axentii heeft zeker een discutabele stijl. Haar Bach was zo persoonlijk dat hij van een niet erg verre, maar toch andere planeet had kunnen komen. Haar versie van Bizets L'amour est un enfant bohème was maar moeilijk te associëren met de gevaarlijke Spaanse peper die Carmen, naar algemeen wordt aangenomen, is.

Maar haar stem werkte altijd en overal, ze wist van woord tot woord wat ze zei en zong en waarom, al was het dan soms nogal exotisch van tongval. Ze maakte geen enkele fout. Ze heeft een schitterend geluid, niet kunstmatig afgedonkerd zoals bij vele mezzo's, maar met een eenduidige, juiste kern. Ten slotte het belangrijkste: ze was de enige kandidaat met complete oren. Ze zingt niet alleen juist en op tijd, maar wordt deel van het orkest. Ze musiceert zelfs wanneer ze niet zingt, en is met niks anders dan de muziek, de eenheid en de veelheid ervan, bezig als ze dat wél doet. Kortom, een volmaakte musica. Lionel Lhote, zesde en laatste gerangschikte kandidaat - de overige zes werden alfabetisch geproclameerd - hadden we ook hoger verwacht. Zijn stijl is niet zozeer eigenaardig als wel oubollig, maar we vinden dat, zeker naast zijn vakmanschap, nauwelijks een argument.

The Academy Of Ancient Music, het epoqueorkest dat het barokrepertoire begeleidde onder leiding van Paul Goodwin, speelt zonder twijfel in de juiste stijl. Maar wel inspiratieloos, vals, ontoegewijd en dus misselijkmakend pretentieus. Een dirigent die dat laat gebeuren, moet een kantoorjob krijgen. Een jurylid vroeg zich af waarom er slecht spelende Engelsen naar Brussel werden gehaald, terwijl we zelf zoveel toonaangevende barokensembles hebben. Een goede vraag.

De laatste zes

Vier minder kleurrijke zangers hadden we inderdaad niet bij de eerste zes verwacht. De Estse Aile Asszonyi, met grote intrinsieke kwaliteiten, verspeelde haar kansen met een erg zwakke barokproef - al is dat niet iedereen even zwaar aangerekend op deze wedstrijd. De Koreaan Hye-Soo Sonn was over de hele lijn vocaal degelijk, zij het te kunstmatig gekleurd, maar had weinig te vertellen. Zelfs zijn vaak geprezen catalogusaria uit Mozarts Don Giovanni deed ons met zijn infantiele gestiek niks. Maar zelfs mensen uit het vak vonden het artistiek en expressief.

De Russische bas Baykov riep zich uitstekend door Moessorgski en Glinka heen, maar werd op alle buitenlandse fronten in zijn blootje gezet. En dat was niet fraai. De Duitse bariton Schendel, zenuwachtig of onervaren of beide, kon zijn onwaarschijnlijke vocale talent nog niet de nodige eer aandoen. Hij moet nog groeien, zíjn muziek nog van de andere leren onderscheiden. Maar het zou ons niet verrassen dat over tien jaar hij de enige man van deze editie is die op de affiche staat. In Bach, niet in Bellini. De Syrische sopraan Talar Dekrmanjian zong dan een kleurloze barokronde, ze heeft het meest archetypische Ravel-geluid dat we sinds lang hebben gehoord. Voor alle duidelijkheid: dat is een knoert van een compliment. Ook haar Marguérite had beter verdiend. Hoewel, ze was veruit de mooiste vrouw in deze finale. Misschien hebben we hoofd- en bijzaken verward.

Misschien is de afwezigheid van de Amerikaanse Mary Elizabeth Williams uit de topzes wel het grootste raadsel van de wedstrijd van dit jaar. Ze heeft weliswaar een timbre dat, zeker in de hoogte, niet iedereen bekoort. Ze heeft soms het soort van Amerikaanse pathos dat je gratis bij een voordeelpak ketchup krijgt en dat ook ons kan ergeren. Maar dit legato, deze vrijheid, deze liefde voor het zingen, dit duizelingwekkend hoge niveau, zij het dan op een erg persoonlijke manier bereikt, moet op een zangwedstrijd beloond worden. Dit verdict voelde dan ook aan als een statement. Een statement waarvan de precieze inhoud en dus ook de betekenis ons volledig ontsnapt. In elk geval is een oud cliché bevestigd: muzikale kwesties zijn eigenlijk te belangrijk om alleen aan zangers over te laten.

Technisch was dit het meest hoogstaande zangconcours totnogtoe

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234