Woensdag 26/02/2020

'Een publieke bank is nuttig voor de Belgische economie'

Guy Quaden, ex-gouverneur van de Nationale Bank, is de kersverse voorzitter ad interim van Belfius. Hij is 'persoonlijk' van mening dat een bank die voor de volle 100 procent in handen van de staat is een meerwaarde kan betekenen voor de Belgische maatschappij.

Sinds Belfius drie jaar geleden werd afgesplitst van Dexia en in overheidshanden kwam, bevindt de bank zich nog steeds in woelige wateren. De perikelen over de winstbewijzen van de christelijke arbeidersbeweging ACW kostten de kop van de voormalige financiënminister Steven Vanackere (CD&V). Terwijl voorzitter Alfred Bouckaert tot ontslag werd gedwongen omdat hij voor de rechter moest verschijnen wegens belastingfraude.

Belfius vond in de persoon van Guy Quaden een opvolger voor Bouckaert, al is de vroegere centrale bankier niet van plan lang op de voorzittersstoel te blijven zitten."Ik wil best vier maanden voorzitter zijn, maar niet vier jaar. Dat heeft niets te maken met een gebrek aan vertrouwen in de bank. Ik ben 68 jaar, ik heb geen zin om een nieuwe carrière te beginnen", zegt hij

U werd net aangesteld als voorzitter ad interim van Belfius. Was dat een verrassing?

"Ja. Ik heb nooit gevraagd om bestuurder bij Belfius te worden, net zomin als ik gevraagd heb om voorzitter worden. Toen de heer Bouckaert wegging, heeft de raad van bestuur mij gevraagd als interim-voorzitter. Ik heb geweigerd tot er een definitieve oplossing kwam. Nu is beslist dat Marc Raisière CEO wordt, en dat Jos Clijsters op 1 januari het voorzitterschap overneemt. Dat is een goede oplossing voor een bedrijf dat al te veel veranderingen aan de top heeft gezien. Ik heb dus aanvaard om als overgangsvoorzitter te werken."

U staat aan het roer van een bedrijf dat voor 100 procent in staatshanden is. Is dat een signaal?

"Ik heb mijn hele leven voor de staat gewerkt, zowel aan de universiteit als bij de Nationale Bank. Ik heb aanvaard bij Belfius aan de slag te gaan, eerst en vooral omdat het een instelling van algemeen nut is."

Belfius heeft al twee koppen geëist: die van oud-vicepremier Steven Vanackere (CD&V) en die van Alfred Bouckaert. Dat is veel voor een jonge bank.

"In beide gevallen kwam dat door persoonlijke zaken die niet met Belfius verbonden waren. Maar u hebt gelijk dat Belfius tot nu toe nog geen rustige periode heeft gekend. Twee jaar geleden had de groep Dexia enorme problemen, en toen heeft de Belgische staat Dexia Bank België geïsoleerd en gekocht. Die werd omgedoopt tot Belfius.

"Maar Belfius is niet met een volledig witte pagina gestart. In oktober 2001 had de genationaliseerde Dexia Bank België een blootstelling van 56 miljard euro aan de groep Dexia. Dat is veel en werd tot 13 miljard teruggebracht. Tweede probleem is dat de portefeuille van Belfius vol zat met obligaties uit onzekere landen zoals Griekenland. Nu hebben we het grootste deel van die risico-obligaties (Griekenland, Spanje en Portugal) verkocht. We moeten onze Italiaanse portefeuille nog behandelen, maar het 'derisking'-proces verloopt goed. Een ander probleem waren de structurele banden tussen Arco en Dexia. Maar dat heeft niets met Belfius te maken. Die banden waren bijzonder 'incestueus'. Dat moet afgebouwd worden."

Hoe zit het nu met die scheiding tussen de christendemocraten en Belfius?

"Voor Belfius zijn alle klanten gelijk. Wij hebben een erfenis te behandelen en dat verklaart waarom ons verhaal niet rustig is. Belfius is nu op het goede spoor en heeft de gevaarlijke zone verlaten, maar we zijn nog niet op het einde van de rit. Belfius moet geld verdienen: niet voor zijn aandeelhouders, maar om zijn eigen middelen te versterken en omdat het een eis is van de Europese overheden."

Wil Belfius slagen voor de test die de ECB organiseert?

"Belfius is in orde met alle huidige regels. We moeten nu verder in de richting van Basel III. De Europese Commissie heeft ons plan gekregen en heeft dat ook goedgekeurd. Dat geeft ons richting tot 2016. Belfius moet jaarlijks tussen 400 en 500 miljoen euro winst boeken. Om die reden moeten we ook verder saneren als we een toekomst willen hebben. We zullen met minder mensen moeten werken, maar ook de brutosalarissen van het personeel (en natuurlijk ook van de toplui) moeten 5 procent naar omlaag, uitgezonderd de kleinste salarissen. Dat is niet aangenaam maar ook niet ondraaglijk."

Uw voorganger Alfred Bouckaert zei ooit dat het vanaf eind 2014 tijd is om de toestand van Belfius opnieuw te bekijken. Wat denkt u: moet de staat Belfius verkopen?

"Belfius wordt geleid op een manier die het voor de staat mogelijk maakt pas over een paar jaar te beslissen of ze de bank wil verkopen of niet. De twee mogelijkheden moeten openblijven. Het zal een beslissing voor de volgende regering worden."

Wat is uw voorkeur?

"Mijn officiële mening is dat we beide pistes open moeten laten. Maar uiteindelijk heb ik ook een persoonlijke mening. Zowel filosofisch als economisch gezien denk ik dat een publieke bank - de enige publieke bank - nuttig kan zijn voor de Belgische economie. Voor de financiering van de sociale economie, voor de gemeenten en andere bestuursniveaus, maar ook voor de kmo's. Maar het publieke statuut mag geen rem zijn voor de bank. Ik hoor mensen zeggen dat als Belfius publiek is, ze dan haar kunstcollectie niet mag verkopen en haar personeel niet mag verminderen, dat ze de hoogste rentevoeten aan de spaarders moet aanbieden en de laagste aan de ontleners. En tegelijk moet ze ook nog winst boeken. Dat gaat niet."

Sommige economen vrezen een nieuwe grote financiële crisis. Vreest u die ook?

"De regels werden aangepast en versterkt. Dat gebeurde in het bijzonder voor de solvabiliteits- en liquiditeitsregels, wat nu 'Basel III' wordt genoemd. De banken moeten nieuwe buffers opbouwen. Die buffers moeten vooral vermijden dat de belastingbetaler nog moet opdraaien voor de crisis en de banken te hulp moet schieten. De vraag is natuurlijk: werden de regels genoeg versterkt?

"Op wereldvlak zijn sommige grote financiële instellingen nog groter geworden en bestaat het risico 'too big too fail' nog altijd. Maar de Belgische banken zijn daarentegen kleiner geworden. De meeste Belgische banken en zeker Belfius zijn nu op hun nationale markt gefocust. Ik weet niet of ze in New York en Londen de crisis al vergeten zijn, maar ik weet dat wij in België veel tijd nodig zullen hebben. De huidige generatie bankiers en investeerders is voorzichtiger geworden. Om die reden ben ik relatief optimistisch voor de komende jaren, maar het blijft afwachten. Maar als je me vraagt of dit de laatste financiële crisis is, dan luidt mijn antwoord duidelijk nee."

Vijf jaar geleden belandde België in het hart van de bankencrisis. De Belgische staat moest Fortis redden. U was toen gouverneur van Nationale Bank. Wat hebt u gedaan om de ramp te vermijden?

Guy Quaden: "De Nationale Bank was destijds niet verantwoordelijk voor de controle van de banken. Die opdracht heeft ze pas in 2011 gekregen. Wij werden door de Commissie voor het Bank-, Financie- en Assurantiewezen (CBFA) op de hoogte gebracht van de toestand op de ochtend van 26 september 2008. Fortis had enorme problemen. We moesten dus tijdens het weekend maatregelen nemen. Dat was de eerste keer dat we zo'n situatie moesten behandelen.

"Twee problemen moesten aangepakt worden: de liquiditeit en de solvabiliteit. Voor de solvabiliteit moest er een herkapitalisatie of een verkoop van Fortis komen. Die herkapitalisatie was mogelijk met belastinggeld. Dat is dus een taak voor de regering. De toenmalige minister van Financiën Didier Reynders en toenmalig premier Yves Leterme zaten samen met hun Nederlandse collega's Jan Peter Balkenende, Wouter Bos en topmensen van Fortis. In de meeste andere landen werkt de minister van Financiën met experts van zijn ministerie. Maar dat bestaat niet in België. Daarom vroeg de regering al snel de hulp van experts van de Nationale Bank in het zogenaamde piloteringscomité.

"De liquiditeit is de zuurstof die de banken elke dag moeten krijgen. Het is noodzakelijk om klanten te kunnen bedienen. Dat is de rol van de centrale banken. Banken vinden liquiditeit bij de centrale banken op basis van bepaalde voorwaarden. Voor de eerste keer in de geschiedenis van de Europese Centrale Bank (ECB) moest Fortis noodkredieten vragen. Die kredieten werden door de nationale centrale bank verleend. Maar er moest een goedkeuring van de ECB komen. Daarom heb ik permanent moeten onderhandelen met de Europese collega's."

Betreurt u de manier waarop de crisis werd aangepakt?

"Ik vind dat de crisis in België behoorlijk correct werd aangepakt. Vergeet niet dat we erg snel beslissingen moesten nemen. Niemand had zo'n snelle ramp voorzien. Niemand had het faillissement van Lehman Brothers voorspeld, met als gevolg de zwaarste bankencrisis sinds de jaren dertig. Spijtig genoeg waren de Belgische banken de eerste die door de crisis werden geraakt. Fortis had een portefeuille met veel toxische financiële producten en was ook in de aankoop van ABN Amro verwikkeld.

"Fortis stond als eerste Europese bank in het oog van de storm. En de autoriteiten moesten Fortis in een periode van twee weekends redden. Je kunt achteraf over de details discussiëren, zoals de prijs waarvoor Fortis werd verkocht. Als gouverneur die onafhankelijk van de regering moest zijn, heb ik niet aan die discussies deelgenomen. Maar niemand kan zeggen dat wij - politici en Nationale Bank - onze verantwoordelijkheid niet hebben genomen in onze respectieve domeinen."

Wat vindt u van de misleiding door oud-topman Maurice Lippens?

"Het gerecht moet daarover beslissen. Ik ga niemand afschieten of verontschuldigen. Dat is mijn rol niet."

De federale regering besliste onlangs om de salarissen van overheidsmanagers te beperken tot 290.000 euro per jaar. De gouverneur van de Nationale Bank verdient meer dan 500.000 euro per jaar. Moet zijn salaris ook worden beperkt?

"Ik geef geen commentaar over het salaris van mijn opvolger, dat zou niet elegant zijn. Hij heeft, denk ik, mijn salaris gekregen, zoals ik hetzelfde salaris als mijn voorganger heb gekregen. Gedurende twaalf jaar heb ik nooit een verhoging gevraagd."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234