Maandag 20/09/2021

Column

Een progressieve vermogensbelasting redt het kapitalisme van de kapitalisten

null Beeld dm
Beeld dm

Topeconomen Paul De Grauwe en Koen Schoors wisselen elkaar af en schrijven over mens, wereld en economie.

Het boek van Thomas Piketty maakt furore. Het is een belangrijk boek omdat het ons dwingt na te denken over de dynamiek van het kapitalisme en over de langetermijnperspectieven van dat systeem. Laat mij een poging ondernemen om het boek samen te vatten en beleidsimplicaties scherp te stellen.

Eerst de feiten. Sinds de jaren 80 stijgt de vermogensongelijkheid in de meeste industriële landen. Het ritme waaraan dit gebeurt is niet overal hetzelfde. Zo is de stijging van de vermogensongelijkheid groter in de Angelsaksische landen dan in de continentaal Europese landen.
De vermogensongelijkheid die we vandaag in de meeste industriële landen observeren is heel hoog (en veel hoger dan de inkomensongelijkheid). De top-10-procent bezit in vele landen 60 procent of meer van het totale vermogen. De laagste 50 procent heeft typisch geen vermogen. Binnen de top-10-procent is de vermogensverdeling ook heel scheef, waarbij de top-1-procent het grootste deel van het vermogen op zijn conto schrijft, en binnen die top-1-procent is het vooral de top 0,1 procent die dat doet. De vermogensongelijkheid die we vandaag observeren begint te lijken op ongelijkheid die bestond in de negentiende eeuw en in het ancien régime.

De oorzaken. De stijgende vermogensongelijkheid heeft te maken met een fundamentele ongelijkheid: de opbrengst uit het vermogen (de rente) is hoger dan de groei van de nationale productie (het bbp). Dat is in het verleden bijna altijd het geval geweest. De uitzondering was de periode na de Tweede Wereldoorlog, toen de groei van het bbp uitzonderlijk hoog was en de rente uitzonderlijk laag. Volgens Piketty zitten we nu in een fase waarbij de opbrengst van het vermogen 4 à 5 procent per jaar bedraagt terwijl de productie nauwelijks met 1 à 1,5 procent per jaar groeit. De eigenaars van vermogen worden dus veel sneller rijk zonder iets te moeten doen dan de mensen die hun inkomen moeten verdienen door te werken. Zo ontstaat een klasse van renteniers die slapend rijk wordt. Toegepast op Vlaanderen. De meeste superrijke Vlaamse families zijn rijk geworden omdat ze renteniers zijn wier vermogen sneller stijgt dan de nationale productie.

Dat stelt natuurlijk een maatschappelijk probleem. In de mate dat het kapitalisme evolueert naar een maatschappij waarin de top-1-procent (in feite de top-0,1-procent) ongelooflijk rijk is geworden niet omdat ze heeft bijgedragen aan de welvaart van het land maar gewoon omdat ze renteniers zijn wier vermogen heel snel stijgt, ontstaat er een dubbel probleem. Ter eerste wordt zo een systeem door de meeste mensen niet meer als fair beschouwd. Velen zullen het op een bepaald moment verwerpen. Ten tweede is er een politiek probleem. De superrijken kunnen veel invloed uitoefenen. Veel meer dan hun stem in het stemhokje. De stijgende ongelijkheid van vermogens zet de geloofwaardigheid van democratieën onder druk.

De grote vermogensongelijkheid moet dus drastisch verminderd worden. Dit is belangrijk voor een democratie. Het is ook belangrijk voor het voortbestaan van het kapitalisme. Ik ben altijd een voorstander geweest van een vrij marktsysteem. Dat systeem komt echter in het gedrang als de toenemende vermogensongelijkheid niet wordt gestopt. Dat kan alleen door een vermogensbelasting.

Hoe moet zo'n vermogensbelasting eruitzien? Idealiter zouden we de renteniers willen treffen die geen bijdrage leveren aan de welvaart, terwijl we de vermogens sparen van diegenen die dat hebben opgebouwd door ondernemingszin en creativiteit. Maar zo een onderscheid maken in de realiteit is onmogelijk. Vandaar het idee om een progressieve vermogensbelasting in te voeren. Zo zouden we het eerste miljoen aan vermogen kunnen vrijstellen van belasting. Naarmate het vermogen verder stijgt, doen we ook het belastingtarief stijgen. Bijvoorbeeld: tussen 1 en 5 miljoen passen we een tarief van 0,5 procent; tussen 5 en 10 miljoen 1 procent; boven 10 miljoen 2 procent om dan ergens tot een tarief te komen van 3 à 4 procent. Dit is maar een voorbeeld. Er zijn vele andere schema's mogelijk. Belangrijk is ervoor te zorgen dat de fenomenaal hoge vermogens, die bijna allemaal renteniersvermogens zijn, niet verder blijven stijgen. Als we dat toelaten, gaat het kapitalisme ten onder. Een progressieve vermogensbelasting redt het kapitalisme van de kapitalisten.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234