Vrijdag 06/08/2021

Een profijtelijk kluwen

Wie een overzicht wil krijgen in de tientallen vzw's en vennootschappen die aan de stad Brussel verbonden zijn, wacht een lange en duistere tocht. Een poging tot inzicht, in drie etappes. Volg de gids!

1 Het Close-conglomeraat: doolhof van Heizel-vzw's

Er stonden, in tegenstelling tot de eerste berichten, geen oesters op het menu maar wel sobere koffiekoeken. Maar VTM stond wel op het juiste adres, toen het op zoek ging naar de discrete locatie waar het schepencollege van de stad Brussel onderhandelde over een opvolger voor de tot ontslag gedwongen burgemeester Yvan Mayeur. Belgiëplein 1, natuurlijk, waar anders? Daar, aan de trappen van het oude Heizelpaleis, ligt het knooppunt van het druk vertakte netwerk van de toekomstige burgemeester, Philippe Close, nu nog schepen van Toerisme. Belgiëplein 1 is de maatschappelijke zetel van de vele vzw's die te
maken hebben met de commerciële exploitatie van de Heizel: het Close-conglomeraat. De planeet waarrond al die vzw's draaien is Brussels Expo/ Tentoonstellingspark, een vzw met een omzet van liefst 37 miljoen en een eigen vermogen van 30 miljoen euro. Voorzitter is, sinds eind 2013, Philippe Close. CEO is Denis Delforge. Van Denis Delforge en zijn broer Gilles publiceerde De Morgen maandag al een profiel. Gilles Delforge is oud-kabinetschef van Freddy Thielemans; Denis, met Solvay-opleiding op zak, ging in zaken. Zaken die weliswaar vastgekleefd lijken aan de publieke ondernemingen van Philippe Close.

Brussels Expo baat de zalen aan de Heizel uit, maar dat is schepen Close te min. De man, die
zich 'Monsieur Showbizz' laat noemen, droomt van een culturele onderneming die kan wedijveren met pakweg het Sportpaleis, sinds 2013 exploitant van Vorst Nationaal. Met publieke middelen voert Close de concurrentie op. In het stadscentrum wordt de Magdalenazaal aan de portefeuille toegevoegd. Als bevoegd schepen schrijft Close
een aanbesteding uit voor het Koninklijk Circus. Brussels Expo krijgt de concessie.
Op het adres van de Magdalenazaal huist een andere vzw: stadsfestivalorganisator Festival des Musiques, vorig jaar goed voor een verlies van 141.000 euro, met negatief vermogen van 361.000 euro. De voorzitter heet: Philippe Close, de gedelegeerd bestuurder Denis Delforge.
Rond Brussels Expo draait een aantal satelliet- vzw's. Internationale Jaarbeurzen, bijvoorbeeld. Voorzitter is... Philippe Close. In deze vereniging zetelen meerdere Brusselse schepenen en raadsleden, onder wie Yvan Mayeur en Ans Persoons, van wie we weten dat ze daarvoor jaarlijks 13.440 per jaar ontvangt. Er is ook nog de vzw Beurzen en Tentoonstellingen, die in 2016 een verlies draaide van liefst 6,48 miljoen. Voorzitter is - u raadt het inmiddels - Philippe Close. Een van de twee overige bestuurders is Denis Delforge.
De drie vzw's samen (met Brussels Expo voor 98 procent) zijn ook eigenaar van de dit jaar opgerichte coöperatieve Brussels Expo Catering Services, met als gedelegeerd bestuurder Denis Delforge.

Close en Delforge vinden we voorts terug als respectievelijk voormalig en huidig bestuurder bij de NV Fire-Starter, promotor van het type evenementen dat je in de zalen van Brussels Expo kan aanschouwen. Dat lukt nog niet te best. Over 2016 werd 689.000 euro verlies gemaakt, met een negatief vermogen van 1,2 miljoen. Oorspronkelijk hoorde ook Brussels Major Events, organisator van onder meer de Winterpret-kerstmarkt, tot de cluster van het
Belgiëplein. Tot Yvan Mayeur in 2016 een soort coup pleegde, en zichzelf als burgemeester 'van rechtswege' aan het hoofd plaatste van deze vzw, en de zetel symbolisch verhuisde naar het stadhuis. Het is ironisch dat Close nu dus die positie zal innemen. Nog is het niet voorbij. Alweer Close en Delforge doken of duiken op in de raad van bestuur van Fisa, een van de bedrijven van de in Monaco gevestigde Waalse ondernemer Philippe Lhomme, en organisator van Batibouw en andere grote beurzen.

De circulaire economie is daarmee compleet: de uitbater van zalen zit in het bestuur bij zijn beste klant en richt zelf een bedrijf op voor
zaalspektakels. Met overheidsgeld. Close heeft de voorzittershamer bij Brussels Expo overgenomen van zijn politieke vader, oud-burgemeester Freddy Thielemans. In de vzw
Atomium, die het monument met de negen bollen uitbaat, vinden we beiden samen terug, net als uiteraard - de broers Delforge. De door gezondheidsproblemen gevelde oude
burgemeester is de man die de Heizel lakte nieuw leven poogde in te blazen. Dat gebeurde via ontwikkelingsproject Neo, een joint venture van stad en gewest met een kapitaal van 335 miljoen. Voorzitter van Neo is Henri Dineur, oud-kabinetschef van Charles Picqué en bestuurder bij... Brussels Expo. In de raad van bestuur van Neo zetelt Denis Delforge.

De ontwikkeling van Neo is in handen van de Société d'Aménagement Urbain. Directeur is Gilles Delforge, broer van, en tevens bestuurder bij onder meer de Internationale Jaarbeurzen.
Philippe Close belooft in het najaar afstand te doen van alle mandaten die buiten het bereik van zijn burgemeesterschap vallen. Hij oefende alle genoemde mandaten kosteloos uit. Zijn dubbelmandaat van schepen en Brussels volksvertegenwoordiger bracht hem al bij het loonplafond. We wilden weten waarom Close zoveel mandaten uitoefent en waarom specifiek deze, maar bekwamen na lang aandringen enkel een kort antwoord van de woordvoerder via sms: "De meeste mandaten oefent hij kosteloos uit en ze vloeien voort uit zijn bevoegdheden als schepen."

2 Rijk worden van armoede: bastion van stad en OCMW

Daarnaast zijn er nog tientallen grote en kleine verenigingen die als satellieten rond het stadsbestuur zweven, sommige met betaalde mandaten, andere gratis. Dat gaat van preventiedienst Bravvo over zwembadbeheerder Brusselse Baden tot het Beschermcomité voor de kermissen. Bij de grote vzw Mabru, die de vroegmarkt organiseert, loopt de vergoeding op tot 26.000 euro bruto per jaar voor voorzitter Michel Barnstijn (PS). De andere
zes leden van het bureau krijgen een forfait van zo'n 20.000 euro. Barnstijn zetelt ook in de OCMW-raad van Brussel, waarrond een specifieke cluster van instellingen hangt. Hij zetelt zo in minstens twintig raden van bestuur. Alain Pourtois, in de OCMW-raad voor MR, zetelt in minder raden, maar houdt er meer aan over. Zijn zitjes leveren hem 103.000 euro bruto
per jaar op, of meer dan 4.000 euro netto per maand. Alleen OCMW-voorzitter Pascale Peraïta deed beter in 2016. 187.585 euro bruto per jaar, maar daar moet haar vergoeding bij Samusocial nog aan toegevoegd worden, waardoor ze aan 204.665 euro komt.

De best betaalde vergoedingen voor OCMW-raadsleden zijn te vinden in de Brusselse zieken-
huizen. Die zijn bovendien verenigd in het Irisnetwerk, met zijn eigen raad van bestuur,
maar in 2015 heeft Yvan Mayeur nog een tweede koepel opgericht: het UZC van Brussel. De best betaalde zitjes in de raad van bestuur van het UZC gaan naar Pourtois en Peraïta.
Net als in het cultuurnetwerk van Philippe Close leveren ook in het sociale web de zitjes niet
enkel vergoedingen op, maar ook macht. "Je weet dat er in die vzw's belangrijke beslissingen vallen", zegt een gemeenteraadslid daarover, "Om te weten wat er daar gebeurt, moet je iemand in die raad van bestuur hebben." Dat roept in sommige situaties vragen op.
Faouzia Hariche (PS) is schepen en waarnemend burgemeester tot Close de eed af legt. Officieel heeft Hariche 21 mandaten.

Deze week brachten we aan het licht dat ze elk jaar 19.613,88 euro krijgt als voorzitter van vzw De Brusselse Keukens. Maar Hariche is ook voorzitter van het Irisnetwerk, dat de maaltijden van De Brusselse Keukens afneemt. Volgens het jaarverslag van De Brusselse Keukens is het aantal maaltijden voor Samusocial het afgelopen jaar bovendien sterk gestegen. Mayeur en Peraïta zaten tot voor kort in beide raden van bestuur. De verdeling van de zitjes in Brussel-stad is het resultaat van een politiek akkoord. Gemeenteraadslid voor N-VA Johan Vandendriessche schat het aantal zitjes dat na elke verkiezingsronde moet verdeeld worden op 1.200. Een duizendtal is gereserveerd voor de meerderheid, de rest voor de oppositie. Maar Vandendriessche had aanvankelijk geen mandaat.

"De N-VA is in 2012 volledig buitengesloten van die gesprekken", zegt Vandendriessche. "Het heeft heel wat voeten in de aarde gehad om een afgevaardigde te krijgen in de Vlaamse bibliotheek van Laken en in de Brusselse Baden. Tweetaligheid is daar dikwijls een probleem en we willen daar met de N-VA op toezien." "Ik stond met lege handen tot de toenmalige
burgemeester Freddy Thielemans mij bij het begin van de gemeenteraad meenam naar zijn
kantoor en het plots mogelijk maakte vanuit de mandatentrommel van de meerderheid."

3 Nergens beter dan bij Vivaqua: intercommunales van Brussel

Dat de negentien Brusselse gemeentes al overkoepeld worden door een gewest met eigen
structuren en agentschappen, verhindert niet dat de gemeentes ook aanwezig blijven in tal
van intercommunales. Met een royaal palet aan mandaten. Nergens is dat palet zo royaal als bij watermaatschappij Vivaqua, een reus met een vermogen van 471 miljoen, en in 2015 11 miljoen winst. De 25 (politiek benoemde) bestuurders kunnen er zitpenningen krijgen die tot een kleine 8.000 euro bruto oplopen per jaar voor een vergadering per maand. Dat is nog sober in vergelijking met wat het vierkoppige 'bureau' vangt: tot 56.500 euro bruto per hoofd per jaar. Onder hen: voorzitter Yvan Mayeur. De nogal ongebruikelijke cumul van burgemeesterschap en betaald voorzitterschap bij een grote intercommunale bracht
Mayeur eerder onder vuur, maar de nu voormalige burgemeester verpinkte niet. Vivaqua blijkt nu een prettige terugvalpositie te worden, overigens met dienstwagen uit de
hogere prijscategorie. Als de PS Yvan Mayeur toelaat om gemeenteraadslid te blijven, dan zit
hij ook bij Vivaqua nog wel even gebeiteld. De MR zal het de geroyeerde burgervader
niet te moeilijk maken. Ook de liberale fractieleider Jacques Oberwoits trok het grote lot van
het Vivaqua-bureaulidmaatschap. Directeur bij Vivaqua is trouwens tegenwoordig Laurence
Bovy, tot 2014 vijftien jaar lang de kabinetschef van Laurette Onkelinx in de opeenvolgende
federale regeringen

Bij de andere intercommunales is de vergoeding wat minder genereus. Maar aangezien
sommige schepen en raadsleden meerdere mandaten combineren, loopt het totaalbedrag
toch weer aardig op. Bij waterdistributeur Hydrobru (dat op fuseren staat met Vivaqua)
zouden de voorzitter en ondervoorzitter 38.000 per jaar krijgen volgens cijfers uit 2014. Voor een gewone bestuurder blijft de zitpenning en vergoeding beperkt tot 2500 tot 3000 euro bruto per jaar.

Bij netbeheerder Sibelga krijgt het zevenkoppige bureau een forfaitaire vergoeding van
20.982 bruto per jaar, volgens cijfers die voorzitter en tevens Anderlechts PS gemeenteraadslid Guy Wilmart zelf dit jaar bekendmaakte, plus twee keer 293 euro aan zitpenning per maand. Gewone bestuurders moeten het stellen met eenmaal 293 euro per jaar plus een forfait van 1670 euro bruto per jaar. Bij Interfin, de holding boven Sibelga geldt ook een bedrag van 293 euro aan zitpenningen per jaar. Sibelga kwam nochtans eerder wel in het vizier, nadat de Vlaamse sp.a'ster Elke Roux er in 2011 opstapte, "gedegouteerd" door de carrousel van vergoedingen waarin ze terechtgekomen was als bestuurder. Doordat bestuurders van verwante Sibelga-vennootschappen (Sibelga, Sibelgaz, Interfin, IBG...) opeenvolgende korte vergaderingen hielden konden ze drie of meer zitpenningen per avond aanrekenen. In een opiniestuk in deze krant schreef Roux begin dit jaar dat haar dat in die periode tot 16.000 euro bruto per jaar opleverde. "Wat werd van mij verwacht? Vier avonden met drie vergaderingen van telkens een kwartier, uiteraard met drie zitpenningen. Twee handtekenin- gen per jaar waarvoor de chauffeur van Sibelgas telkens naar mij toe reed."

Voor de volledigheid: politici van de stad Brussel zijn ook vertegenwoordigd in andere
intercommunales die onder meer begrafenis en crematie regelen. Voor zijn deskundig voorzitterschap van zo'n intercommunale krijgt PS-raadslid Jean-Marie Amand toch ook weer een brutoforfait van 2.400 euro per maand, bovenop de zitpenning van 125 euro per keer.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234