Vrijdag 18/10/2019

Brazilië

‘Een prinses zit niet met haar benen wijd’: op bezoek in de Braziliaanse prinsessenschool

Beeld Marlena Waldthausen

Op de Braziliaanse prinsessenschool begrijpen ze de radicaal-rechtse president Bolsonaro maar al te goed: een beter Brazilië komt er alleen als traditionele familiewaarden in ere worden hersteld. Dus niks feminisme. ‘Lieverds, wat doet een prinses voordat haar man thuiskomt?’

“Isabela, je rokje!” Verschrikt kijkt Isabela (5) op naar juf Nathália de Mesquita. Dan ziet ze dat haar roze-wit geblokte rokje omhoog is gekropen. “Weet je het nog?”, vraagt De Mesquita op vriendelijke toon. Het meisje knikt en trekt het kledingstuk omlaag. De juf wendt zich tot de andere leerlingen. “Netjes de benen over elkaar meisjes”, zegt ze. “Een prinses zit niet met haar benen wijd.”

Het lesprogramma op de prinsessenschool in Uberlandia, een provinciestad in de Braziliaanse deelstaat Minas Gerais, begint vandaag met etiquette. “Je handen in je schoot laten liggen”, zegt De Mesquita nadat vijf meisjes aan een ronde eettafel zijn gaan zitten. De kinderen kijken verlangend naar de zilveren kroontjes op tafel, maar die mogen ze pas op als dit onderdeel voorbij is. “Onthoud goed”, doceert de juf met haar wijsvinger in de lucht. “Nooit met de ellebogen op tafel!”

Beeld Marlena Waldthausen

De prinsessenschool is een naschoolse activiteit voor meisjes van 4 tot 15 jaar oud. Naast etiquette is er in de cursus aandacht voor omgangsvormen, mode, schoonheid, koken en andere huishoudelijke taken. De ontwikkeling van zelfvertrouwen en een sterk karakter staan daarbij volgens de reclamefolder centraal. Voor de oudere meisjes zijn er lessen over ‘het vinden van de juiste prins’ waarin het belang van ‘wachten op de ware’ wordt onderstreept.

Beeld Marlena Waldthausen

“We brengen meisjes waarden en principes bij”, zo belooft de folder. “We helpen hen de essentie van vrouwelijkheid die ze in hun hart dragen, te behouden.” Dat alles gebeurt in een gebouw dat eruitziet als een barbiehuis. De trap heeft gouden leuningen en op de treden staan, met krulletters, de eigenschappen van een ware prinses geschreven: trouw, gehoorzaam, attent, liefdevol, elegant, bescheiden. “Prinses ben je vooral vanbinnen”, benadrukt directeur en lerares De Mesquita.

Toen de goedlachse 42-jarige psychopedagoog in 2013 de prinsessenschool in haar thuisstad Uberlandia opende, kreeg ze een golf van kritiek over zich heen. Feministen vonden het onacceptabel dat de prinsessenschool de traditionele rolpatronen in stand houdt. “Ik werd gepest en was het mikpunt van spot”, vertelt De Mesquita. “Maar ik bleef tegen de stroom in zwemmen.” Wat daarbij hielp is dat er grote belangstelling was. “Ik had de eerste maand al 150 leerlingen.”

Familiewaarden

Eind vorig jaar is de radicaal-rechtse Jair Bolsonaro tot president gekozen. Dat moment markeert een verandering voor De Mesquita. “Ineens besefte ik dat de meerderheid van de Brazilianen denkt zoals ik, maar dat onze ideeën al die jaren onderdrukt zijn”, vertelt ze opgetogen. “Bolsonaro is gekozen omdat veel mensen verlangen naar een ander type samenleving, waarin familiewaarden weer in ere worden hersteld.”

Dat beamen de ouders, die in de keuken van de prinsessenschool versgebakken kaasbroodjes eten en koffie drinken uit roze kopjes. “Onder de vorige regering is het echt de verkeerde kant opgegaan”, zegt Lorena Meira (35), moeder van de 10-jarige Larissa. “Kinderen kijken porno, meisjes van 12 raken zwanger, op scholen wordt wiet verkocht.” Haar man Ricardo Joel (40) knikt: “We waren op weg naar totale chaos”, zegt hij. “Bolsonaro is niet perfect, maar hij heeft goede intenties.”

Beeld Marlena Waldthausen

Brazilië is van 2003 tot 2016 bestuurd door de sociaaldemocratische Arbeiderspartij PT. In die jaren is voorzichtig werk gemaakt van vrouwen- en lhbti-rechten. Op scholen kwam seksuele voorlichting met aandacht voor seksuele diversiteit. Vrouwen werden aangemoedigd aangifte te doen bij huiselijk geweld. De regering gaf op grote schaal uitkeringen aan de armen, en de leiders waren van mening dat criminaliteit een gevolg is van armoede en ongelijkheid.

Tegenstanders vinden dat de PT de teugels te veel heeft laten vieren en dat de samenleving is losgeslagen door al die progressieve ideeën. Ze zijn bang dat het PT-beleid ‘homoseksualiteit heeft aangewakkerd’, een angst die tijdens de campagne flink is uitgebuit door Bolsonaro. Wat de president betreft kan een gezin alleen worden gevormd door een man met een vrouw (zelf heeft hij vijf kinderen bij drie vrouwen). Hij beloofde een einde te maken aan de ‘genderideologie.’

Na zijn aantreden benoemde Bolsonaro de oerconservatieve dominee ­Damares Alves tot minister van Vrouwen, Familie en Mensenrechten. “Meisjes moeten roze dragen, jongens blauw”, aldus Alves daags voor haar aantreden. Op een bijeenkomst over geweld tegen vrouwen gaf ze feministen de schuld van de problemen: “Als je tegen jongens zegt dat mannen en vrouwen gelijk zijn, denken ze dat ze meisjes mogen slaan.” Alves pleit ervoor dat jongens bloemen geven aan meisjes en de deur voor hen openhouden. “Ze moeten leren dat vrouwen er zijn om van te houden.”

Beeld Marlena Waldthausen

Jezus, mijn herder

Hoewel De Mesquita vindt dat Alves “af en toe te impulsief uitspraken doet”, kan ze zich vinden in haar opvattingen. “Feministen maken vrouwen en mannen concurrenten van elkaar, terwijl we elkaar juist goed aanvullen. Mannen houden bijvoorbeeld niet van koken of de haren van kinderen kammen, vrouwen zijn daar wel goed in.” Ze haalt haar schouders op: “Wij zijn meer in ons element binnenshuis, mannen buitenshuis. We zijn allemaal gelijk, maar wel met andere rollen.”

Als de etiquetteles voorbij is, stuiven de meisjes naar boven, waar een slaapkamer is ingericht. Hier leren ze het bed opmaken en de kledingkast netjes organiseren. Op het nachtkastje staat een wit pluchen schaap, “Jezus is mijn herder”, is er met roze letters op geborduurd. De Mesquita kijkt goedkeurend toe hoe haar leerlingen de kussens opschudden. “Lieverds, wat doet een prinses voordat haar man thuiskomt?”, vraagt ze. “Zorgen dat alles op orde is”, zingen de meisjes in koor.

Beeld Marlena Waldthausen

In de kamer ernaast, ingericht als een schoonheidssalon, heeft De Mesquita voor het eerst problemen om controle te houden. “Meisjes, jullie hebben al een prachtige huid”, roept ze. “Er hoeft niet zo veel make-up op.” Isabela (5) negeert de juf en smeert in volle concentratie rode lippenstift op en om haar lippen, de anderen verdringen zich voor de spiegel en brengen een dikke laag rouge aan. “Als je wallen hebt, moet je stukjes komkommer op je ogen leggen”, weet Julia (8) te vertellen.

“Ik wil dierenarts worden”, zegt Larissa. “Ik actrice!”, roept Julia. Het is volgens De Mesquita een misvatting dat ze huisvrouwen van de meisjes wil maken. “Ik wil dat ze hun dromen volgen”, zegt ze. “Maar het is ook niet goed dat huisvrouwen tegenwoordig als minderwaardig worden beschouwd. Er moet weer waardering komen voor moeders die bij de kinderen blijven.” Cristiane Damaceno (42), moeder van Julia, is het daar roerend mee eens: “Moeder zijn is onze belangrijkste taak”, vindt ze. “Ons huis is ons ministerie.”

Beeld Marlena Waldthausen

Superheldenschool

De Mesquita is bezig een project voor jongens te beginnen: de superheldenschool. Ook hier zal de nadruk liggen op het ontwikkelen van een sterke identiteit. “Jongens moeten eerlijk en behulpzaam zijn, net als meisjes”, zegt De Mesquita. “Ik ga ze ook leren dat meisjes van romantiek houden en dat de jongens niet alleen aan zichzelf moeten denken.” Er komen ook ‘typische mannenactiviteiten’ aan bod. “Een geweldig idee”, vindt Meira, de moeder van Larissa. Ze wijst op haar echtgenoot. “Mannen kunnen tegenwoordig niet eens meer een spijker in de muur slaan.”

De prinsessenschool, met inmiddels filialen in zes steden, waaronder Rio de Janeiro en São Paulo, trok de aandacht van de regering. Minister Alves nodigde De Mesquita uit om het project toe te lichten. “Ze was ontzettend onder de indruk”, vertelt ze glunderend terwijl ze foto’s van de ontmoeting laat zien. “Ze zei dat het precies is wat ze voor ogen heeft in ons land en dat ze alle kinderen in Brazilië mijn lessen gunt.”

Meisjes op de Escola de Princesas van Nathália de Mesquita in Uberlandia. Beeld Marlena Waldthausen

Omdat Alves weinig budget heeft, gaat De Mesquita binnenkort praten met de minister van Onderwijs. “Hij heeft al laten weten dat hij me wil ontvangen”, vertelt ze. Dan legt ze haar hand op haar hart en slaakt een gelukzalige zucht: “Het is niet te geloven, toch? Soms lijkt het of ik droom.” De Mesquita wil filialen openen in de hoofdsteden van alle deelstaten. “En wie weet ook in andere landen”, zegt ze. “Het is mierenwerk, maar beetje bij beetje zullen we de wereld veranderen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234