Donderdag 02/12/2021

Een primitivist met grote gebaren

Schilderijen van Don Van Vliet, alias Captain Beefheart, voor het eerst in België te zien op Rockin' Art

Sint-Niklaas / Eigen berichtgeving

Dirk Steenhaut

Hebben rock en beeldende kunst iets met elkaar gemeen? De initiatiefnemers van de tentoonstelling Rockin' Art in Sint-Niklaas menen van wel. De expo is niet alleen een bescheiden hommage aan de plastische uitspattingen van Don Van Vliet, er wordt ook werk getoond van een jongere generatie artiesten voor wie muziek en beeldende kunst 'communicerende vaten' zijn.

Blikvanger van de tentoonstelling is uiteraard Van Vliet, een zestigjarige Californiër die haast vier decennia geleden, onder het pseudoniem Captain Beefheart, naam maakte als grensverleggend muzikant. De man werd indertijd vaak omschreven als een excentrieke blues-dadaïst of als een muzikale tegenhanger van het Amerikaanse abstract-expressionisme. Volgens het blad Rolling Stone is zijn in 1969 verschenen dubbelelpee Trout Mask Replica het "meest verbazingwekkende en belangrijkste kunstwerk dat ooit op plaat verscheen". Beefhearts muziek was grillig en chaotisch, een onstuimige ode aan de vrije vorm die vele generaties na hem diepgaand heeft beïnvloed. Maar zelfs op het toppunt van zijn carrière zag Don Van Vliet zichzelf meer als schilder en beeldhouwer dan als muzikant. Na zijn elpee Ice Cream For Crow uit 1982 besloot hij zelfs definitief uit de muziek te stappen, omdat hij vreesde dat zijn kunst anders nooit ernstig zou worden genomen.

Hoewel de tentoonstelling in Sint-Niklaas vrij kleinschalig aandoet en er slechts een twintigtal schilderijen, tekeningen en teksten van Van Vliet wordt getoond, geeft ze het Belgische publiek wel voor het eerst de kans met dit werk kennis te maken. En meteen blijkt dat de visuele kunstenaar Van Vliet, net als de muzikant, een outsider is en zich vooral laat leiden door zijn hartstocht, verbeelding en intuïtie. Hij is geen liefhebber van het rechtlijnige denken, gelooft niet in absolute zekerheden, maar belijdt een visuele vorm van stream of consciousness waarin figuratie en abstractie voortdurend met elkaar worden vermengd.

Net als zijn favoriete schilders, Vincent van Gogh en Franz Kline, transformeert hij de werkelijkheid in emotie en doet hij dat met grote, heftige gebaren. Technische perfectie is daarbij minder belangrijk dan de spontaneïteit van de uitdrukking. Don Van Vliet is een primitivist die dikke, oneffen verfklodders gebruikt en net zoals de leden van de Cobra-groep de bestaande esthetische principes negeert. Zijn schilderijen, die de toeschouwer vaak ontzag inboezemen door hun grote formaten, stralen onrust uit, al blijft in een werk als Meaty Blond People Danced at the End of the Hall Yellow and White (1984) het onderscheid tussen angst en vreugde, waanzin en extase, behoorlijk vaag. Van Vliet gaat in zijn composities op zoek naar een evenwicht tussen twee complementaire tegenstellingen, iets dat hij paradoxaal genoeg lijkt te bereiken door asymmetrie. Het schilderij God's Empty Socks (1994) is dan weer peinture automatique, waarin de vormen vrijwel onherkenbaar zijn geworden en het beeld zich oplost in grote kleurvlakken.

Van Vliet is merkbaar beïnvloed door de fauna, flora en de kleuren van de Mojavewoestijn, waar hij jarenlang een kluizenaarsbestaan heeft geleid, en, zoals hij zelf zegt, door de muziek in zijn hoofd. Alleen jammer dat je in Sint-Niklaas, om het zaaltje met enkele van zijn tekeningen te bereiken, door een lange gang moet waarin een collectie oude kappersbenodigdheden staat uitgestald. Daardoor wordt de bezoeker bruusk uit zijn concentratie gehaald en dreigt de samenhang een beetje verloren te gaan. In het zog van Van Vliets werken vallen ook nog enkele Beefheart-portretten van de Nederlandse rockfotograaf Anton Corbijn en diens videodocumentaire Some Yo Yo Stuff te bekijken.

Het tweede deel van Rockin' Art staat in het teken van jongere kunstenaars die ook allemaal als muzikant actief zijn. Het beeldende werk van de Antwerpenaar Rudy Trouvé, dat verwantschappen vertoont met strips, animatiefilms en beatnikliteratuur, is bekend van platenhoezen van dEUS, Goreslut en Kiss My Jazz. Van Trouvé wordt een reeks blow-ups getoond; fotografische vergrotingen van kleine tekeningen op en tussen de bladspiegels van oude boeken. Krang-drummer Adri Karsenberg levert beeldprojecties en tot slot zijn er een installatie en enkele geluidsobjecten van Bram Vreven. Deze naar Den Haag uitgeweken Eeklonaar knoeit met de hiërarchie tussen beeld en geluid: hij ontwricht het oorzakelijke verband tussen een klank en de bron die ze voortbrengt en brengt op die manier de zintuiglijke waarneming van de toeschouwer/toehoorder in verwarring. In zijn jongste werken lijkt hij echter meer en meer naar de stilte toe te evolueren en is het geluid alleen nog zichtbaar. Rockin' Art is zeker niet oninteressant, maar is, door zijn bescheiden formaat, eerder een aanzet tot een tentoonstelling dan een volwaardige expo. Doordat de link met muziek zich in de meeste gevallen buiten de werken bevindt, schiet het evenement zijn doel ook enigszins voorbij. Het is niet omdat bijvoorbeeld een bakker of een slager ook als kunstenaar actief is, dat er per definitie een relatie bestaat tussen die verschillende activiteiten. Maar alleen al het feit dat er in ons land voor het eerst beeldend werk van Don Van Vliet te bewonderen valt, maakt de verplaatsing zeker de moeite waard.

WAT? Rockin' Art WAAR EN WANNEER? Zaal Zwijgershoek van CC Sint-Niklaas, tot en met 4 maart. ONS OORDEEL: Dat er in ons land voor het eerst werk van Don Van Vliet wordt getoond, is een pluspunt. Voor het overige is Rockin' Art, door zijn kleinschaligheid, veeleer een aanzet tot een tentoonstelling dan een volwaardige expo.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234