Maandag 25/01/2021

Een president komt nooit alleen

Een bezoek van de Amerikaanse president vraagt een voorbereiding tot op de millimeter. Cadillac en ambulance worden overgevlogen en het lucht- en wegverkeer gaat op de knip. Zelfs de riooldeksels blijven niet ongemoeid.

"Overal waar ik kom, veroorzaak ik een hoop gedoe." Het was met zijn kenmerkende grijns dat Obama het publiek in Noord-Ierland afgelopen zomer toesprak. Maar wie de presidentiële entourage op verplaatsing van dichtbij heeft gezien, kan niet anders dan onder de indruk zijn.

Nog voor de Amerikaanse president voet op Belgische bodem zet, hebben de geheime diensten elke plek die hij zal bezoeken tot op de centimeter verkend en veilig verklaard. Daarover beginnen eerstdaags de gesprekken tussen het crisiscentrum van Binnenlandse Zaken en de Secret Service, de mannen in het zwart die de president 24 op 24 beschermen. Het OCAD, het coördinatieorgaan voor de veiligheidsanalyse, bepaalt het dreigingsniveau (waarschijnlijk het hoogste, gezien de positie, de huidskleur en de Midden-Oostenpolitiek van de gast) en legt het juiste draaiboek klaar. "Een presidentieel bezoek vraagt een minutieuze voorbereiding", zegt Jacques Raes, directeur van het crisiscentrum. "Maar hij blijft niet overnachten. Dat scheelt een slok op de borrel."

Een colonne van tientallen wagens, van een ambulance tot een vervangwagen, staat klaar op het tarmac. Al dat materiaal, inclusief verse bloedzakjes van het presidentiële type AB, is per cargo op voorhand ingevlogen.

Nadert de Air Force One Belgisch grondgebied, dan wordt het luchtruim even afgesloten. Dat gebeurt ook wanneer Obama het land minder dan 24 uur later weer verlaat voor Vaticaanstad. Volgens Geert Sciot van Brussels Airlines komt geen enkele commerciële vlucht die dag in gevaar.

Eenmaal geland, staat de Belgische overheid in principe in voor de veiligheid, net zoals zij dat voor alle Europese toppers en andere staatshoofden doet. Maar Obama is geen Merkel. Hij verplaatst zich alleen met zijn gepantserde Cadillac One, bijnaam The Beast. Zijn eigen veiligheidsagenten wijken geen meter van zijn zijde. Volgens de Britse krant The Telegraph dragen zij zelfs zonnebrillen met ingebouwde camera's, die via gezichtsherkenning beelden van toeschouwers naar het hoofdkwartier in Washington zenden. Het is voor de Belgische veiligheidsmensen strikt verboden om met hun Amerikaanse collega's te praten, laat staan dat ze de kans krijgen om een selfie met de president te schieten.

Brusselaars die in de omgeving van het presidentiële traject wonen, krijgen vooraf een brief met duidelijke instructies. Het crisiscentrum wil nog geen details geven, maar bevestigt dat er een 'periferie' wordt ingesteld met strenge regels. "Mensen zullen wel van en naar hun woning kunnen, maar hun identiteit wordt gecontroleerd", zegt Jacques Raes.

Bij een eerder bezoek van George W. Bush aan de Duitse stad Mainz kregen omwonenden de opdracht om ramen en deuren te sluiten en zich niet op het balkon te begeven, 'om misverstanden te voorkomen'. Een grondige inspectie van het rioleringsnetwerk, het verzegelen van riooldeksels en afsluiten van vuilbakken op strategische punten zijn standaard ingrepen.

Gespannen zenuwen

In 2005 kreeg ons land de laatste keer bezoek van een Amerikaans president. Toen verbleef George W. Bush drie dagen in Brussel. Echt enthousiast was het grote publiek toen overigens niet met het bezoek. Er waren die dagen meer manifestaties dan parades. 'Yankee: go home', wapperden activisten voor de Brusselse Beursschouwburg.

Het woelige onthaal kwam de veiligheidsvoorschriften allerminst ten goede. Elke dag moesten 2.500 agenten opdraven. Ruim 3.300 kilometer straat werd afgezet.

Ook waren enkele 'verhelderende' gesprekken nodig tussen de Belgische en Amerikaanse verantwoordelijken. Een week voor de komst van Bush raakten de Amerikaanse veiligheidsdiensten net niet slaags met een Brusselse topdiplomaat. Die had bij de komst van buitenlandminister Condoleeza Rice de internationale pers op het vliegveld toestemming gegeven om dichterbij te komen. Te dicht, vonden de Amerikanen. Ons grondgebied, schreeuwde de Belg.

Hoe dan ook veroorzaakte de komst van de Texaan wrevel en zenuwachtigheid. Urenlang werd een groot gebied rond het NAVO-kwartier in Evere afgezet omdat iemand een vreemd object in een vuilnisemmer had gevonden. Het bleek om een doosje oud papier te gaan. Toen Bush in zijn gepantserde wagen van het NAVO-kwartier naar de ambassade wou rijden, moest DOVO in allerijl een verdachte koffer op de route doen ontploffen. Meer dan wat cd's en dvd's zaten er niet in, maar "je kunt uiteraard geen risico's" nemen, aldus Roland Vanreusel, de toenmalige Brusselse korpschef. In het Europese kwartier gingen de straten, de tunnels, het park en een metrostation hermetisch dicht. Vanreusel liep die dagen zo geagiteerd rond dat hij de Brusselse bevolking waarschuwde dat hij elk verdacht voertuig zonodig zelf zou opblazen.

Wrevel was er vooral bij de Brusselaars. Niet alleen konden ze zich geen meter verplaatsen zonder hun identiteitskaart boven te halen. Ook geld afhalen bij bankautomaten was grotendeels onmogelijk geworden. Binnenlandse Zaken had zodanig veel politie ingezet om Bush te escorteren, dat er geen personeel meer was voor de geldtransporten.

Het kabinet van burgemeester Yvan Mayeur (PS) kan nog niet zeggen of Brussel op woensdag 26 maart een belegerde dan wel een hermetisch afgesloten stad zal zijn. "We zullen waken over de leefbaarheid van de burger, maar we stellen geen overdreven eisen", zegt woordvoerder Carl Theunis. "Het is een blitzbezoek en een unieke gebeurtenis."

Wat er 26 maart precies op het programma staat, is nog niet duidelijk. Zelfs de komst van Michelle Obama is onzeker. Komt zij wel, dan staat waarschijnlijk een sociale of culturele activiteit op haar programma. Bij eerder presidentiële bezoeken werd ook tijd gemaakt voor de Amerikanen in het land. Bush organiseerde in 2005 een meet-and-greet in feestzaal Concert Noble. Het is nog niet geweten of Obama dat ook zal doen. Gasten worden, na uitgebreide screening, geselecteerd en genodigd door de Amerikaanse ambassade in Brussel.

En de rekening?

Een presidentieel bezoek is als een avond op café. Plezant, tot de rekening op tafel komt. Wie gaat dat betalen? De Afrika-tournee van Obama kostte de Amerikaanse belastingbetaler vorig jaar zo'n honderd miljoen euro aan reis- en verblijfkosten, zo becijferde de Amerikaanse National Taxpayers Union Foundation. Dat is zonder kosten voor personeel en de Secret Service. Een dagtrip naar Noord-Ierland met de hele familie in 2011 zou volgens de Britse krant Daily Mail 2,6 miljoen euro gekost hebben.

Alle Belgische betrokkenen betalen zelf de inzet van personeel en materiaal. Hoeveel de rekening bedraagt, is een goed bewaard geheim. "We overleggen binnen de regering of die kosten solidair verdeeld kunnen worden", zegt Ingrid Van Daele, woordvoerster van minister van Binnenlandse Zaken Milquet (cdH).

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234