Donderdag 04/03/2021

Een positieve evolutie dankzij negatieve reclame

Er zijn zo van die ogenblikken in de geschiedenis dat misters nobody, geheel en al tegen hun eigen wil, uitgroeien tot figuren die de geschiedenis bepalen. Een historicus die over honderd jaar het verhaal schrijft van de tweede regering-Dehaene, kan niet anders dan een zekere Marc Dutroux een centrale plaats geven. In een geschiedenis van het wielrennen zal wellicht een heel hoofdstuk opgehangen worden naar aanleiding van de heer Willy Voet: het dopinghoofdstuk van de late jaren negentig.

walter pauli

Tot de dag dat de Tour de France '98 in Dublin startte, leek er nauwelijks een vuiltje aan de lucht. Goed, op vraag van (vooral Italiaanse) renners waren er al een tijdje 'gezondheidstests', en 'hematocriet' maakte integraal deel uit van het rennersjargon, net zoals 'guidon' of 'waaier' voordien. Maar grote dopingzaken waren al een tijdje geschiedenis. Als sportjournalisten over doping schreven, was dat meestal over Chinese zwemmers of over de processen die Duitse rechtbanken aanspanden tegen ex-DDR-artsen. Tot dus de dag dat Willy Voet, een vriendelijke doch op het eerste gezicht onbetekenende soigneur van het zo succesvolle Festina-team, door de Franse douane geklist werd in een ploegauto vol dopingproducten. De Fransen startten een onderzoek dat tot vandaag zijn sporen nalaat in het peloton.

Het wielermilieu reageerde op Voets arrestatie nochtans zoals het wielermilieu dat altijd had gedaan: ontkennen, isoleren, zwijgen. Tourdirecteur Jean-Marie Leblanc vond dat de zaak zijn Tour niet aanbelangde. Festina-sportdirecteurs en -renners hadden geen weet van wat dan ook. Alle andere ploegleiders vielen uit de lucht. Drie weken later hadden alle Festina-renners even kennisgemaakt met de nor, had iedereen - minus kopman Richard Virenque en Pascal Hervé - bekend dat ze zelf een intern dopingcircuit organiseerden en zaten ploegarts Rijckaert en sportdirecteur Roussel nog altijd achter de tralies. Niet veel beter was het lot van het Nederlands-Belgische TVM: huiszoekingen op hotelkamers, renners tot diep in de nacht ondervraagd, sportdirecteur Priem en ploegarts Michaelov op secreet. TVM verliet de Tour, zogenaamd 'vrijwillig'. Veel minder vrijwillig was het vertrek van bolletjestrui Rodolpho Massi, opgepakt als dealer van verboden producten. Weg ook het verzamelde Spaanse wielerheir: Once (Jalabert) en Banesto gaven op, een woedende Spaanse publieke opinie verplichtte Kelme en Vitalicio zowat om er de brui aan te geven. Inmiddels was ook sportdirecteur Marc Madiot (La Française des Jeux) opgepakt, maar die kwam na één dag vrij. Op de koop toe zaaiden rennersstakingen diepe verdeeldheid in het profpeloton, waarbij Bjarne Riis bijna handgemeen raakte met Luc Leblanc, en álle renners solidair razend waren op de afwezige UCI-voorzitter Hein Verbruggen.

Toch galmde na de Tour als uit één mond: 'Dit mag nooit meer gebeuren'. Sommigen brachten dat voornemen ook in praktijk. Festina deed het, noodgedwongen: een ethisch charter werd opgesteld, er kwam een grote kuis in het rennersbestand, kopman Richard Virenque stond ineens op straat. Hetzelfde gebeurde met dopingzondaars Casagrande (kopman van Cofidis) en Gianetti (kopman van La Française). Ook de Société de Tour de France voerde een charter in waardoor Leblanc ploegen met dopingsmet kan weigeren of uit de koers kan zetten zonder een burgerlijke schadeclaim te riskeren.

Maar niet iedereen zit op dezelfde strakke antidopinglijn. Nederlandse politici, in normale doen het vingertje hoog jegens iedere dopingzondaar, vonden zonder uitzondering dat de Franse justitie Cees Priem maar eens met rust moest laten. Ook al werd aan zijn verhaal - de epo die bij TVM was aangetroffen diende ter genezing van arme kindertjes in een Russisch ziekenhuis - veel minder geloof gehecht in Frankrijk dan in Nederland. Heel Spanje, verantwoordelijke ministers incluis, sloofden zich uit voor een anti-Frankrijk-campagne, met als hoogtepunt dat de Vuelta zijn parcours verlegde om Frankrijk te vermijden. Tijdens de Catalaanse Week werd trouwens een Deense journalist geklist door de Spaanse politie, niet omdat hij doping dealde, maar omdat hij op hotelkamers al te ijverig zocht naar bewijzen van dopinggebruik door renners. En op het antidopingcongres dat het Internationale Olympische Comité (IOC) vorige maand in Lausanne organiseerde, behoorden de UCI en Hein Verbruggen zeker niet tot het kamp dat koos voor een harde aanpak van doping. Met andere woorden: ondanks de crisis zond het wielermilieu een diffuus signaal uit.

Dat deed het gerecht hoe langer hoe minder. Sinds 'Willy Voet' is het rijtje dopingzaken alsmaar blijven groeien. In België bekenden een Lotto-verzorger en toenmalig Lotto-renner Peter Farazijn gebruik en/of bezit van epo-ampullen. De Rijselse onderzoeksrechter Patrick Keil stelt wekelijks nog iemand anders in staat van beschuldiging in het kader van de Festina-zaak. Deze week alleen weten Richard Virenque, de Franse wielervoorzitter Daniel Baal en Roger Legaey, voorzitter van de Franse federatie van sportdirecteurs, dat ze zich binnen afzienbare tijd voor een rechtbank zullen moeten verantwoorden, en mocht ook tourbaas Leblanc het gaan uitleggen. Maar vooral de Italiaanse justitie schoot wakker. Nog voor de echte seizoenstart was de bondscoach al in staat van beschuldiging gesteld. Het Italiaanse onderzoek, zo bleek, spitste zich toe op het netwerk rond 'wonderdokter' Michele Ferrari. Onlangs lekte uit dat de renners die hij behandelde (onder meer de Gewiss-ploeg) in ronduit levensgevaarlijke conditie wedstrijden reden. Die harde aanpak zorgde ook voor bitse confrontaties met het wielermilieu. "Wij zijn geen boeven", riepen en roepen de renners in koor, maar in Frankrijk, Italië en nu ook België gaat het gerecht er inmiddels van uit dat inbreken tegen de dopingwet evenzeer inbreuken tegen de wet zijn als bijvoorbeeld overtredingen op de fiscale reglementering of de bepalingen rond ruimtelijke ordening.

Er is dus geen medelijden, ook niet met dopingzondaars. Dat merkte het peloton ook in de dagelijkse praktijk. Van in het begin van het seizoen worden auto's van profploegen die Frankrijk aandoen, slag om slinger gecontroleerd. In de Ronde van de Middellandse Zee werden ook auto's van journalisten en supporters doorzocht. Na de Trofeo Laigueglia, de Italiaanse openingswedstrijd, mocht een aantal renners - onder wie Axel Merckx - prompt vragen gaan beantwoorden aan de onderzoeksrechter over hun relatie met die Ferrari. Voor Milaan-Sanremo werden verschillende ploegen (zoals Lotto) om halfvijf 's ochtends uit het bed gelicht voor bloedonderzoek. Alle Lotto-renners hadden er hun bedenkingen bij, maar niemand schreeuwde moord en brand. Zeker niet toen in de late namiddag Andrei Tsjmil zegevierend door de Via Roma scheurde, en hij de eerste winnaar van Milaan-Sanremo was die voor én na de wedstrijd gecontroleerd werd. Met zijn arrestatie heeft Willy Voet het wielrennen ongetwijfeld besmeurd, maar sinds die dag is het wielrennen er wellicht een stuk zuiverder op geworden dan de jaren daarvoor. Dat is dan het positieve resultaat van nu al bijna een jaar negatieve reclame.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234