Woensdag 19/01/2022

Een plein voor Dora, maar ook voor Hélène

Krijgt Antwerpen straks een Yasminestraat of Dora Van der Groenplein? Het stadsbestuur belooft alvast genderevenwicht bij nieuwe straatnamen. Een goed signaal, al wordt het mannelijke overwicht daarmee niet meteen weggewist.

In de 3.500 Antwerpse straatnamen valt momenteel nauwelijks eenwoman's touch te bespeuren. Slechts een zeventigtal vrouwen kregen die eer al toegedicht, ofwel 7 procent van de straten die een persoonsnaam dragen. Met een reservelijst die nog eens 80 procent mannen bevatte, was de emancipatie van de vrouw ver te zoeken.

Dat moet anders. "De belangrijke maatschappelijke rol van vrouwen moet zich ook vertalen in het kiezen van nieuwe straatnamen", laat Bart De Wever (N-VA) optekenen in de Gazet van Antwerpen.

Het stadsbestuur heeft een vrouwelijke lijst met 58 namen toegevoegd aan de reservelijst. Die is nu dus in evenwicht en moet in de toekomst bij persoonsgebonden straatnamen afwisselend een man en vrouw opleveren. Op de lijst: Antwerpse coryfeeën zoals Dora van der Groen, Ann Christy, Esther 'La Esterella' Lambrechts of Yasmine, maar evengoed nobele onbekenden zoals Hélène van der Linden, verzetscommandant tijdens de bevrijding van de Antwerpse haven in de Tweede Wereldoorlog. Zoals volgens decreet vastgelegd moet de persoon overleden zijn en een belangrijke maatschappelijke bijdrage geleverd hebben.

Meer opzoekingswerk

Rest de vraag: hoe kan zo'n simpele ingreep pas in 2017 ingang vinden? De signalen over een gelijke verdeling zijn zo oud als, welja, de straat. In alle Vlaamse steden heerst diezelfde scheefgetrokken situatie en in 1998 stelde wijlen Steve Stevaert al voor om afwisselend man en vrouw op de plaatjes te graveren. Opvallend genoeg haalde hij toen Antwerpen als voorbeeld aan, waar vrouwen 7 procent scoorden. De afgelopen twintig jaar is er dus niets veranderd. "Ik kan alleen zeggen dat wij er nu iets aan veranderen", zegt Johan Vermant, woordvoerder van De Wever. Die ziet de noodzaak van overlijden als een belangrijke verklaring voor de late inhaalbeweging. "Het is in feite pas sinds de jaren 60 dat vrouwen een prominente positie begonnen innemen in de samenleving."

Voor de schermen dan toch. Erachter spelen vrouwen al veel langer een rol, maar die zitten goed verborgen in de geschiedenisboeken, zegt stadsarchivaris Inge Schoups. "Het vergt meer opzoekingswerk, maar zelfs in de 16de eeuw vind je vrouwen die een belangrijke bijdrage leverden." Zo is renaissanceschilder Catharina van Hemessen al opgenomen in de lijst "en er zitten er nog in de pijplijn".

Keuze genoeg, maar een inhaalbeweging kun je het moeilijk noemen. Bestaande straatnamen, die soms tot de 12de eeuw teruggaan, staan niet ter discussie en nieuwe straten krijgen ook niet per se een persoonsgebonden naam. "De straatnaam moet passen bij het karakter van de wijk", zegt Vermant, die als voorbeeld de nieuwe Cadixwijk geeft, die met straten als de Indiëstraat of Genuastraat de handelshistoriek in de verf zet.

Moet er dan geen tijdelijk voorkeursklimaat komen voor vrouwelijke straatnamen? Filip Watteeuw (Groen) bracht in 2009 een gelijkaardige lijst onder de aandacht van het Gentse stadsbestuur en merkt dat het gevoelig ligt. "Dan ga je van een situatie waar vrouwen bijna niet in aanmerking kwamen naar het voortrekken van vrouwen en lijkt het alsof je zoiets forceert."

Weerspiegeling van verleden

In Gent is het aantal vrouwelijke straatnamen sinds 2009 wel verdubbeld, of een stijging van 54 vrouwelijke straatnamen ten opzichte van 21 mannelijke. De laatste twee jaar vlakte het effect af. In Brussel staat dan weer een voorrangslijst van 26 vrouwennamen in de steigers.

Fiftyfifty zal het wellicht nooit worden. "Straatnamen zijn nu eenmaal de weerspiegeling van het verleden", zegt Bieke Purnelle, directrice van Rosa vzw, die het Antwerps initiatief toejuicht. "Het feit dat iets laat gebeurt, betekent niet dat het geen goede zaak is."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234