Dinsdag 18/05/2021

Een pleidooi voor het radicale compromis

Jan Goossens is artistiek directeur van de Koninklijke Vlaamse Schouwburg in Brussel. Hij schrijft regelmatig opiniebijdragen voor 'De Gedachte'.De toenemende communautaire spanningen rond B-H-V en een kortsluiting in het islamdebat (met een hoofdrol voor Benno Barnard) zetten Jan Goossens aan het denken. 'Wie is nog bereid om zijn gebetonneerde uitgangspositie te verlaten, op zoek naar een nieuwe common ground waar men een stukje van zijn dure overtuigingen durft opgeven?'

Het was weer een prachtweek met vele hoogdagen voor de herauten van het eigen grote gelijk in Vlaanderen. Democratie impliceert ruziemaken, maar ook het sluiten van compromissen. Met lede ogen moesten we echter aanschouwen hoe extreme onredelijkheid en ongezonde hysterie het haalden op kritische pragmatiek.

Minister Bourgeois (N-VA) blinkt uit in genuanceerdheid en zegt fors dat de drie Franstalige burgemeesters in de Vlaamse rand 'nooit' benoemd zullen worden? Prompt vergelijkt FDF-boegbeeld Olivier Maingain het Vlaamse beleid met de nazibezetting. Extremistische moslims tonen hun verdraagzaamste kant en verhinderen domweg Benno Barnards lezing op de Antwerpse universiteit, met de van maturiteit getuigende titel 'Leve God, weg met Allah'?

Meteen roept Barnard Philip Dewinter uit tot "profeet" en noemt hij de heethoofden van Sharia 4 Belgium de vertegenwoordigers van "het Kwaad" met een "Saoedische hoofddoek". En zijn solidaire boezemvriend Geert van Istendael graait vervolgens in zijn voorraad oorlogsretoriek: "Met deze lieden praat je niet. Met deze lieden vecht je."

Haantjesgedrag
Tsja, wat heb ik hier gemist? Is het werkelijk oorlog in de Vlaamse rand rond Brussel? Wat levert het op om een schrijver uit te jouwen omdat hij voor een amper halfgevulde aula 'Weg met Allah' durft zeggen? Moeten we ons gewapenderhand verdedigen tegen de schreeuwlelijks die Barnard het spreken beletten? Ik wil niet alles wegrelativeren maar zie vooral het volgende: dat haantjesgedrag elke kans op een compromis onmogelijk maakt. Dat hysterische beeldspraak en domme confrontaties Vlaanderen steeds verder polariseren, zodat iedereen zich verschanst in de loopgraven van de eigen exclusieve groepsloyaliteit - dé moslim, dé vrijzinnige, dé Franstalige, dé Vlaming, dé schrijver. Wie is nog bereid om zijn gebetonneerde uitgangspositie te verlaten, op zoek naar een nieuwe common ground waar men een stukje van zijn dure overtuigingen durft opgeven? Zo worden de 'apocalyptische scheiding der geesten' en de botsing der beschavingen onvermijdelijke selffulfilling prophecy's.

Onlangs pleitte de Amerikaanse columnist Thomas Friedman in de New York Times voor een machtsgreep van het radical center in de VS. Aanleiding was de extreme polarisering omtrent Obamacare. Friedman kun je bezwaarlijk een progressieve man noemen, maar toch heeft hij zijn buik vol van de manier waarop scherpslijpers met hun onverzoenlijke visies een hele samenleving gijzelen. En dat terwijl er volgens hem een breed draagvlak nodig is voor een stevige portie nation-building. Met het oog daarop vindt Friedman dat de echte vernieuwing erin bestaat dat "onafhankelijken en centristen de macht krijgen, en dan hebben we het eigenlijk over een groot deel van ons land".

Europa sukkelt vaker achter de VS aan. Ook hier krijg je de indruk dat het radicaalste en moedigste politiek-maatschappelijke standpunt vandaag het compromis is: blijven praten, niet schelden of vechten, inzetten op een synthese van schijnbaar onverzoenbare uitersten. In de praktijk kan dat het volgende betekenen. Dat je in Brussel duidelijk stelt dat het geen fait divers, maar een onaanvaardbare realiteit is dat te veel mensen van allerlei leeftijden op straat brutaal lastig worden gevallen, en dat daartegen hard en efficiënt opgetreden moet worden.

Maar dat er daarnaast in de hoofdstad ook steeds problematischer werkloosheid en armoede zijn die maken dat steeds meer Brusselse jongeren op hun twintigste definitief verloren zijn voor de maatschappij, en dat ook autochtoon racisme daarin een rol speelt.
Wat gaan we daaraan doen? Dat je op het communautaire vlak streng waakt over de toepassing van de taalwetten. Maar dat je tevens onder ogen ziet dat het in Brussel moeilijk wordt om eeuwig aan de huidige taalwetten vast te houden als niet dringend meer Vlamingen zich iets van onze hoofdstad aantrekken en hier komen wonen. Dat de vrijheid van meningsuiting een hoog goed is en forse verdediging verdient en dat Barnard zijn lezing had moeten kunnen geven. Maar dat er ook een maatschappelijk debat over de verantwoordelijke en hygiënische omgang met die verabsoluteerde vrije meningsuiting nodig is.

Vernederende aanvallen
Wat heeft een multiculturele maatschappij waarin integratie dé uitdaging blijft, aan de uiterst vernederende aanvallen van een bittere Barnard op intelligente en pragmatische stemmen uit de Maghrebijnse gemeenschap, zoals Rachida Lamrabet en Nadia Fadil? Wat zegt het over ons dat zulke broodnodige 'allochtone' rolmodellen dan zelden op onze solidariteit kunnen rekenen?

Ten slotte: dat de actiegroep Sharia 4 Belgium betwistbare denkbeelden heeft, moet gezegd. Maar zulke marginale groupuscules mogen bestaan, net als Voorpost of extremistische katholieke groeperingen, die wij evenmin als 'de' Vlamingen of 'de' katholieken zien. Is er één Vlaming die wij verplichten om zich te distantiëren van Voorpost wanneer zij illegaal extremistische spandoeken aan de gevel van de KVS hangen en er intolerante slogans brullen?
Zonder de twee te vergelijken: gaan we ons blindstaren op Sharia 4 Belgium, net als destijds trouwens op Abou Jahjah die "met alle mogelijke middelen" gestopt moest worden? Zal het radicale compromis er voor ons, verdedigers van het vrije woord, in bestaan de islam stapsgewijs uit Vlaanderen te verbannen? Mij lijkt het dat de islam hier is en blijft en dat we wars van pilaarbijterij tot een pragmatisch vergelijk met de grote meerderheid van gematigde moslims moeten komen.

Redelijke stemmen
Vele redelijke stemmen mengden zich in de recente debatten: Hilde Sabbe in Het Laatste Nieuws, Bart Sturtewagen, Tom Naegels en Paul Goossens in De Standaard, Yves Desmet in De Morgen. Allen werden ze in de ban geslagen. Waartoe dat leidt, toonde Phara ons op 2 april met, naast Barnard, Bart De Wever en Jef Geeraerts in de studio. Eerst kregen de moslims ervan langs: allemaal extremisten zonder enige zin voor humor. Vervolgens de Franstalige Belgen: die geven ons de ene kaakslag na de andere, terwijl wij zelf daar nooit aanleiding toe geven en er ook nooit zelf uitdelen. Ten slotte dan de negerkes: ook al bedoelde hij het allicht niet zo, als we Geeraerts' uitspraken letterlijk namen, dan zijn de Congolezen voor niks goed, tenzij je hen dagelijks op zweepslagen trakteert.

Zoveel ongenuanceerde uitspraken over onze medeburgers en buren, zonder dat we onszelf in vraag stellen of de anderen fatsoenlijk weerwoord gunnen: het ruikt naar hoogmoed. En wat daarop volgt, weten we maar al te goed.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234