Donderdag 08/12/2022

Een piramidespel met de euro

De Grieken moeten na een nieuwe ratingverlaging allicht opnieuw aan het Europese infuus. Dat dreigt de eurozone en haar banken in een schuldspiraal te storten.

“Investeerders in Griekse staatsschuld dreigen de helft van hun inleg te verliezen als de EU ingrijpende maatregelen doordrukt om de schuldenberg van 327 miljard euro draaglijk te houden.” Met die boodschap, ingegeven door de geruchten over een nieuwe Europese kapitaalsinjectie in de Griekse economie, blies het Amerikaanse ratingagentschap Standard & Poor’s gisteren opnieuw leven in de vrees dat de eurozone de crisis van de overheidsschuld wel eens niet zou kunnen overleven.

S&P kondigde ook aan dat het zijn waardering voor Grieks staatspapier voor de zesde keer in veertien maanden zou verlagen. Later kondigde ook ratingsagentschap Moody’s aan dat het mogelijk de kredietwaardigheid van Athene verlaagt. Griekse staatsschuld zit nog net niet aan de bodem van wat beleggers als ‘rommel’ catalogiseren: ze wordt nu als even risicovol beschouwd als obligaties van Wit-Rusland, Honduras, Burkina Faso of Libanon. De Griekse regering reageerde furieus op het bericht. “Ratingbureaus moeten beslissingen nemen op basis van objectieve gegevens, mededelingen van beleidsmakers en realistische beoordelingen van de economie. Niet op marktgeruchten en krantenberichten”, klonk het vanuit het ministerie van Financiën in Athene.

Nochtans komt de ratingverlaging niet als een verrassing. Ze volgt op een bericht op de website van het Duitse magazine Der Spiegel, dat vrijdag de markten schokte met het bericht dat Europese regeringsleiders in Luxemburg over een Griekse exit uit de eurozone aan het vergaderen waren. Die uitstap werd glashard ontkend - hij zou wellicht te duur uitvallen voor de Grieken én voor de banken van de eurozone die in Griekse staatsschuld belegd hebben. Maar de vergadering zaaide alweer gerede twijfel over de weerbaarheid van de Griekse economie, en ze leidde drie dagen onrust in over een nakende herschikking van de Griekse overheidsschuld.

Zoals de zaken er nu voorstaan, kunnen de Grieken in 2012 namelijk hun staatsschuld niet meer financieren. Een lening van 110 miljard euro door de EU en het Internationaal Monetair Fonds (IMF) ten spijt. Een forse besparingsronde, waarmee de Grieken 5 procent uit hun overheidstekort knipten, heeft nochtans de Griekse overheidsuitgaven fors terug doen lopen. Maar afkalvende fiscale ontvangsten, onder meer veroorzaakt door het toenemende zwartwerk, hebben elk effect van die hakbijloperatie teniet gedaan. Ondanks een forse privatiseringsoperatie, waarbij Griekenland voor 50 miljard euro aan eigendommen in de verkoop deed, is de rente op Griekse langetermijnschuld gestegen tot 15 procent. Voor een staat die in 2012 66 miljard euro schuld opnieuw moet financieren, waarvan 27 miljard via de financiële markten, is dat te veel om te dragen.

Tweede reddingsoperatie

Daardoor moeten de Europese leiders de komende weken allicht alle noodhulp herbekijken. Vandaag strijkt een delegatie van de EU, de Europese Centrale Bank en het Internationaal Muntfonds in Athene neer om te onderzoeken of de Grieken hun doelstellingen voor schuldreductie kunnen halen. “Als dat niet het geval blijkt, zullen we maatregelen moeten nemen om de solvabiliteit van Griekenland te herstellen”, zegt een woordvoerder van Wolfgang Schäuble, de Duitse minister van Financiën. Wellicht moet er geknipt worden in de intrestvoeten van de leningen die aan Griekenland en Ierland toegekend zijn. En er ligt een tweede reddingsoperatie voor de Grieken in het verschiet.

Het IMF en de EU legden de voorbije maanden 78 miljard euro op tafel voor de Portugezen, 85 voor de Ieren en 110 voor de Grieken. Ook de Europese centrale bank schoot de voorbije maanden herhaaldelijk in de zakken om obligaties op te kopen van landen die hun staatsschuld moeilijk konden herfinancieren. En de Unie heeft bovendien een permanent noodfonds van 700 miljard euro gecreëerd om vanaf 2013 nieuwe schokken van de financiële markten op te kunnen vangen.

“Met al die maatregelen is de EU een gigantisch piramidespel aan het organiseren”, zei voormalig gouverneur Mario Blejer van de Argentijnse nationale bank zaterdag in de Britse zakenkrant Financial Times. “Kwakkelende eurolanden kunnen hun obligatiehouders uitkopen met centen die ze geleend hebben om hun staatshuishouding van het faillissement te redden. Maar intussen blijven ze hun staatsschuld groter en hun overheidsfinanciën kwetsbaarder maken. In plaats van de staatsschuld van de eurolanden terug te dringen, schroeft de noodhulp ze juist verder op.”

Nuance

Blejer is een ervaringsdeskundige, want hij maakte de crisis van de Argentijnse staatsschuld rond de eeuwwisseling mee van op de eerste rij. En hij maakt een punt dat met cijfers hard te maken is. Eén jaar na de kapitaalsinjectie door de EU en het IMF - en eigenlijk vooral door de injectie - is de Griekse staatsschuld van 115 procent van het bruto binnenlands product (bbp) naar 152 procent gestegen. De Portugese overheidsschuld zit nu op 120 procent van het bbp, na een Europese kapitaalsinjectie ter waarde van bijna de helft van het Portugese bbp. De Ierse staatsschuld zit vandaag op 125 procent van het bbp, en volgens lokale economen moet daar nog slechte leningen aan Ierse banken worden bijgeteld.

Maar Blejer vertelt maar de helft van het verhaal, sputtert een hooggeplaatste EU-bron tegen. “De schuldencrisis is geen nationaal probleem van individuele lidstaten, maar een probleem van de hele eurozone”, zegt hij. Permanent voorzitter Herman Van Rompuy van de Europese Raad maakte dat gisterochtend trouwens ook meteen concreet. “De problemen van de eurozone zijn tot drie landen te herleiden: Griekenland, Portugal en Ierland. Alle andere, Spanje incluis, zijn uit de gevarenzone. Die landen vertegenwoordigen samen 6 procent van het bbp van de EU. Het is soms goed om de problemen tot hun ware proporties te herleiden”, zei hij gisteren in De ochtend op VRT-radio.

Intussen zoekt de Unie echter hardnekkig naar een oplossing die moet vermijden dat de schuldencrisis van de eurozone nog maar eens escaleert. Terwijl in heel Europa gemor weerklinkt over de ingrijpende besparingsoperaties die de EU de zwakke broertjes onder haar lidstaten oplegt (en terwijl, bijvoorbeeld, de Grieken een nieuwe nationale staking aan het organiseren zijn), praten hun leiders over nieuwe Europese leningen én nieuwe verplichtingen die daar tegenover zullen staan.

“De vraag is niet of Griekenland en co. hulp nodig hebben, maar hoeveel, voor hoelang en tegen welke voorwaarden”, zegt een bron bij de Commissie. De eerste knopen daarover worden volgende maandag en dinsdag doorgehakt, tijdens vergaderingen van de ministers van Financiën van de eurozone. Gewoon, omdat de rijke landen van de EU geen andere keuze hebben dan hun kwakkelende economieën de hand te reiken.

Banken

De discussie gaat namelijk bijlange niet over de potverterende Grieken, Portugezen of Ieren die voortdurend met uitgestoken hand naar de EU stappen, zonder daar al te veel tegenover te willen stellen. Ten eerste omdat de Grieken, en net zo goed de Ieren of de Portugezen, in ruil voor hun miljardenkredieten stuk voor stuk ingrijpende saneringsoperaties door moesten voeren. Maar ook en vooral omdat de kostprijs van een Grieks faillissement ook de sterke landen van de eurozone kopje-onder dreigt te duwen.

“Door kwakkelende eurolanden te laten kantelen, straffen de sterke lidstaten vooral zichzelf”, verzekert een bron bij de Commissie. “De directe kosten van de Grieken aan hun lot over te laten, ligt hoger dan de prijs om hen te redden.” Als die investeringen in gevaar zouden komen, dreigt er een nieuwe vertrouwenscrisis die de liquiditeit van de banken op doet drogen. En dan moeten de rijke landen dure kapitaalsinjecties organiseren om hun banken recht te houden. En dan kan het lied van de financiële en de economische weer van nul af aan beginnen.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234