Donderdag 26/11/2020

Een Pippi Langkous voor de Facebookgeneratie

Rooney Mara geeft in The Girl with the Dragon Tattoo gestalte aan een van de interessantste romanpersonages van de laatste jaren: Lisbeth Salander uit de 'Millennium'-reeks van Stieg Larsson. Wat maakt van computerhackster Lisbeth Salander toch zo'n intrigerend personage?

Stieg Larssons 'Millennium'-trilogie (Mannen die vrouwen haten, De vrouw die met vuur speelde en Gerechtigheid) ging al ziljoen keren over de toonbank. Daar bleef het niet bij. Kledingketen H&M bracht ietwat smakeloos de collectie 'Dragon Tattoo' uit, geïnspireerd op het personage Lisbeth Salander. Daarenboven trok de Zweedse verfilming van de boeken vorig jaar volle zalen. En vanaf volgende week kunnen we naar de Amerikaanse remake van Mannen die vrouwen haten gaan kijken: The Girl with the Dragon Tattoo. Van topregisseur David Fincher (Se7en) én met Daniel Craig. Zoveel succes, dan moet hier wel sprake zijn van een uitzonderlijk verhaal, dat ook nog eens uitzonderlijk goed wordt verteld. Of niet?

Welnee, eigenlijk. Linkse rakker Stieg Larsson mag dan een ijzersterke onderzoeksjournalist zijn geweest, dat maakt van hem nog geen goede schrijver. Als je de 'Millennium'-reeks louter op haar literaire merites beoordeelt, dan moet je toegeven dat het hier niet om een literair wereldwonder gaat, met de gekunstelde, rammelende plot en de houterige dialogen. Toch heeft de megahit 'iets'. Hoofdpersonage Michael Blomkvist misschien? Het alter ego van Larsson blinkt niet echt uit door superdaadkracht. En een vrouwenmagneet kun je hem ook bezwaarlijk noemen. Hij ziet er best oké uit, dat is waar, en waarschijnlijk is hij wel goed in zijn job. Maar om nu te zeggen dat hij exceptioneel is? Daarvoor heeft hij een te groot Kris Peetersgehalte.

Contactgestoord

De enige echte vedette van 'Millenni-um' is Lisbeth Salander. Dragan Armanskij huurt het computerwonder in voor een hackersklus voor zijn beveilingsbedrijf Milton Security. Hij kijkt naar haar en bedenkt dat ze eruit ziet "alsof ze terugkwam van een weken durende orgie met hardrockers". Een tattoo van een draak op de schouder, eentje van een wesp in de nek en nog enkele tribals. Piercings alom. Gebleekte wenkbrauwen. Zwart gekleurd haar dat op enkele foute plekken is aangevallen door een tondeuse. Anorectisch. Een kleine excentrieke opdonder. Weinig vrouwelijk...

Ergens in het boek verschijnt ze in een leren jack, zwarte rok, groen en rood gestreepte kniekousen en een zwart T-shirt met daarop ET en de slogan 'I am also an alien'. Kortom, het type waarmee u uw zoon liever niet ziet thuiskomen. Of naast wie u na een foute avond zeker niet wakker wilt worden. Mooi van binnen is Salander ook al niet. Haar omschrijvingen variëren van contactgestoorde loner en schizofreen probleemkind, over bitch met een totaal gebrek aan empathie tot een duidelijk geval van Asperger.

"Een zwijgzaam meisje met vijandige vibraties", omschrijft een personage haar. Mikael Blomkvist "had de klinknagels in haar leren jack altijd opgevat als hetzelfde verdedigingsmechanisme als de stekels van een egel. Het was een signaal aan haar omgeving. Probeer me niet te aaien. Dat doet pijn."

En toch fascineert Lisbeth Salander ook. Dit is een duidelijk geval van aantrekken en afstoten. Een demonische engel. Want Lisbeth Salander is natuurlijk tegelijkertijd ook een vrijgevochten rebel, een geniale amazone en een overlevingskunstenaar. Zo past Salander netjes in het rijtje van de klassieke superhelden. Ze is én een asociale nerd (Superman, Spiderman), én getraumatiseerd door haar jeugd (Batman) én bovenmenselijk begaafd.

En er stroomt bloed door haar personage. Hoe ze haar demonen uit het verleden (verkracht en vernederd) bezweert en wraak neemt, is op zijn minst intrigerend te noemen. De Amerikaanse psychologe Robin Rosenberg wijdde met een groep collega's een heel boek aan Salander, The Psychology of the Girl with the Dragon Tattoo. De academici zoeken daarin antwoorden op vragen als: wat zegt Lisbeths beruchte draaktatoeage echt over haar? Waarom is ze zo aangetrokken tot Mikael en wat zouden ze allebei moeten doen om de relatie te doen slagen?

Ze vertrouwt niemand, heeft een afkeer van autoriteit, gaat duidelijk gebukt onder haar getroebleerde jeugd, is wraakzuchtig en uitermate intelligent..., kortom, Lisbeth Salander heeft wel heel veel psychopatische trekjes. Maar in tegenstelling tot echte psychopaten beschikt ze wel degelijk over een geweten.

Het is deze Lisbeth Salander die Radio 1-luisteraars in 2010 verkozen tot 'meest tot de verbeelding sprekende vrouw in de wereldliteratuur', voor klassieke heldinnen zoals Emma Bovary en Anna Karenina. Opvallend: Pippi Langkous sleepte brons in de wacht.

En er is wel degelijk een verband tussen de twee Zweedse meisjes. Zo verwijst het naambordje naast Salanders deurbel met het opschrift 'V.Kulla' naar 'Villekulla' oftewel Villa Kakelbont. Als Mikael Blomkvist in het boek meermaals als Kalle wordt aangesproken, dan is dat een verwijzing naar Kalle Blomkvist, het hoofdpersonage van de 'Superdetective Blomkvist'-serie van Astrid Lindgren. Bovendien gaan onder Salanders zwartgekleurde haar goudblonde lokken schuil.

Kwajongen

Vergezocht? Niet eens, want auteur Stieg Larsson verklaarde zelf vlak voor zijn vroegtijdige dood in een mailtje aan zijn uitgever dat hij hoofdpersonages wilde creëren die "totaal verschillen van de bestaande personages in het krimigenre. Mijn vertrekpunt was de vraag: hoe zou Pippi Langkous zijn als volwassene? Zou ze een sociopaat genoemd worden omdat ze op een andere manier naar de maatschappij kijkt en volgens de heersende normen sociaal onaangepast is?"

Pippi Langkous werd dus Lisbeth Salan-der, aangepast aan het Facebooktijdperk. Het gestippelde paard werd een motor. Meneer Nilsson een laptop. En ja, Langkous en Salander houden er allebei een vrij onconventionele kijk op kledij en het huishouden op na. Foute sokken, meer kwajongen dan elegant meisje. Geen greintje sociale vaardigheid. Ze leven allebei alleen. En overleven alleen. Slimmer en stouter dan wij allemaal samen... Interview met regisseur David Fincher>34-35

Creatief met titels

Stieg Larssons eerste boek in de 'Millennium'-reeks was Män som hatar kvinnor (2005), wat letterlijk Mannen die vrouwen haten betekent. Dat is ook de titel van de Nederlandse vertaling. Toch is Men Who Hate Women niet de titel van David Finchers film, wel The Girl with the Dragon Tattoo. Verklaring? Die titel zou 'wervender' zijn. Lees: die andere titel is commercieel te gevaarlijk.

Boek twee uit de reeks is Flickan som lekte med elden (2006), oftewel De vrouw die met vuur speelde, wat ook de titel van de Nederlandse versie werd. In het Engels werd dat The Girl Who Played with Fire. Kleine nuance, als u het ons vraagt. Deel drie, Luftslottet som sprängdes (2007) oftewel 'Het luchtkasteel dat ontplofte' transformeerde in de Nederlandstalige vertaling in Gerechtigheid. Kort en krachtig, maar toch niet helemaal hetzelfde, dunkt ons. En in het Engels stond dan weer The Girl Who Kicked the Hornet's Nest op de boekencover, het meisje dat tegen het wespennest schopte.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234