Donderdag 07/07/2022

ReportageUvalde

‘Een pintje vanaf je 21ste, een semiautomatisch wapen vanaf je 18de: dat is toch krankzinnig?’

Spelertjes van een voetbalploeg worden getroost door hun moeders bij een gedenkteken in Uvalde. Een teamgenoot kwam om bij de schietpartij dinsdag.  Beeld AFP
Spelertjes van een voetbalploeg worden getroost door hun moeders bij een gedenkteken in Uvalde. Een teamgenoot kwam om bij de schietpartij dinsdag.Beeld AFP

In de VS klinkt opnieuw de vraag om strengere wapenwetgeving, na de moord op negentien kinderen met een semiautomatisch geweer in Uvalde. Maar de wortels van wapenlobby NRA, die vrijdag haar jaarlijkse conferentie houdt in Houston, reiken diep in Texas.

Maral Noshad Sharifi

Pete Garza (56) heeft witte rozen meegenomen, voor elk slachtoffer één. Met een bos van 21 stuks loopt hij over straat in Uvalde, Texas. Hij is op weg naar de basisschool waar dinsdag zijn nicht, lerares Eva Mireles, en twintig anderen werden doodgeschoten. “Je mag hier pas op je 21ste een pintje drinken”, zegt hij verdrietig, “maar die jongen kon op zijn 18de een semiautomatisch geweer kopen. Dat is toch krankzinnig?”

Meer inwoners van Uvalde lopen er deze dagen verslagen bij. Met gebogen schouders, ogen op de vloer gericht, gaan ze van buurtcentrum naar wake en terug naar het schoolgebouw, om hun verdriet te uiten en medeleven te betuigen.

Bij de fontein stort een oude vrouw zich huilend op een houten hart. Het is een gedenkteken voor de 10-jarige Layla Salazar. “Ik zal voor altijd van je houden, mijn prachtige kleindochter”, schrijft ze erop met trillende handen. De letters slingeren alle kanten uit. Haar man, Layla’s opa, houdt haar met twee armen vast zodat ze niet omvalt.

De lokale krant was pikzwart op die dag, met voorop alleen de datum die de stad voor eeuwig zal tekenen: 24 mei 2022. Toen liep de 18-jarige Salvador Ramos de Robb Elementary School binnen, gijzelde hij een uur lang een klas van het vierde leerjaar en begon te schieten. Ouders die het gebouw wilden binnenstormen, werden door de politie tegengehouden. Sommige lichamen waren zo verminkt dat ze met behulp van DNA-technieken moesten worden geïdentificeerd. Een leerling smeerde het bloed van een klasgenoot op haar eigen lijf zodat de schutter zou denken dat ze al dood was. Ramos werd door de politie gedood.

“Zeventien jaar werkte mijn nicht hier”, zegt Garza vlak bij het schoolgebouw. “Dit had nooit mogen gebeuren. Ik vind het een schande dat tieners zonder vergunning zulke zware wapens kunnen kopen.” Hij struikelt bijna over de dikke kabels die overal over de stoep liggen. De omgeving rond de school is veranderd in een mediacircus van camera’s, lichtinstallaties en producers die in microfoontjes roepen.

Voordat hij zijn bos witte rozen neerlegt, wil Garza nog iets kwijt. “Begrijp me niet verkeerd, hè”, zegt hij. “Ik ben niet tegen wapens.”

Schietpartijen

In heel de Verenigde Staten is de discussie over wapenbezit weer opgelaaid. Dit was de dodelijkste schietpartij op een school sinds 2012, toen in de plaats Sandy Hook in Connecticut 26 mensen omkwamen, van wie twintig kleine kinderen. Men riep toen, net als nu, dat zoiets nooit meer mocht gebeuren. Maar het gebeurde daarna nog vaak. Dit jaar alleen al vonden er 27 schietpartijen plaats op Amerikaanse scholen waarbij doden of gewonden vielen. De VS zijn het enige land ter wereld waar dit om de haverklap gebeurt.

De gevolgen zijn enorm. Sinds 1999 kregen 311.000 leerlingen te maken met een schietpartij op school, blijkt uit onderzoek van The Washington Post. Van hen kwamen 185 om, 369 raakten gewond. En dan zijn er nog de duizenden die het zagen gebeuren, overleefden, maar er toch door werden getekend.

Zondag zal president Joe Biden Uvalde bezoeken. “Wanneer komen wij in godsnaam in opstand tegen de wapenlobby?”, verzuchtte hij eerder deze week in een toespraak.

De wapenwetten van Texas behoren tot de soepelste van het land, mede door toedoen van de wapenlobby. In een gemiddeld jaar sterven er in deze staat zo’n 3.600 mensen door kogels. Tot september 2021 had een schutter nog een vergunning nodig om aan zijn wapen te komen, maar dat obstakel werd door de Texaanse gouverneur Greg Abbott afgelopen jaar van tafel geveegd.

Wapenbezit is in Texas diep ingebed in de cultuur. Dat hoor je, ook nu, in Uvalde.

‘Thoughts and prayers’

“Onze kinderen worden afgeslacht!”, huilt Menda Meta (54) voor de reusachtige paardensporthal waar woensdagavond de wake voor de slachtoffers wordt gehouden. Binnen luisteren de aanwezigen naar de pastoor die vertelt dat hij niet wou opstaan die ochtend, om niet onder ogen te moeten zien wat voor gruwel zich had afgespeeld in zijn stad. Meta zat als kind zelf op de Robb Elementary School, haar kinderen ook.

Net als Pete Garza spreekt ook Menda Meta zich niet uit tegen wapenbezit. “Ik heb er drie in mijn slaapkamer”, zegt ze. Haar dochter leerde ze op haar 15de al jagen op duiven en konijnen. “We eten hier wat we doden. Dát is Texaanse cultuur.”

Maar de semiautomatische wapens die tieners in Texas zonder vergunning en zonder achtergrondcheck kunnen aanschaffen, zijn een ander verhaal.

Ook de Republikeinse senator Ted Cruz en gouverneur Abbott zijn aanwezig in de zaal. Die kan Meta nu niet zien, zegt ze. “Die mannen sturen hun eigen kinderen veilig naar privéscholen. Hun kinderen hebben geen last van dit soort schietpartijen. Wij gaan hier dood, niet zij! Ze hebben het altijd over thoughts and prayers, maar wij willen dat ze de wapenwetten veranderen.”

Wapenlobby

Veel bewoners van Uvalde zijn vóór het dragen van wapens. Ze willen zichzelf kunnen verdedigen als het nodig is en ze willen kunnen jagen. Maar ze willen ook maatregelen: controle, begrenzing, vergunningen. Een meerderheid van de Amerikanen is het daarmee eens. En in de rest van Texas is er ook een kleine meerderheid voor te vinden. Maar de Republikeinse politici van de staat weigeren.

Zelfs na het bloedbad deze week willen zij niet praten over het veranderen van de wapenwetten. Gesteund door conservatieve media en de wapenlobby-organisatie NRA beroepen ze zich ook nu op het tweede amendement van de grondwet, waarin het recht om een wapen te bezitten en te dragen is vastgelegd.

Een inwoner van Uvalde knielt en bidt voor de kinderen en leraren die vermoord werden in de Robb Elementary School. Beeld AP Photo / Jae C. Hong
Een inwoner van Uvalde knielt en bidt voor de kinderen en leraren die vermoord werden in de Robb Elementary School.Beeld AP Photo / Jae C. Hong

“Als staat en samenleving moeten wij meer doen voor geestelijke gezondheid”, zei gouverneur Abbott woensdag tijdens een persconferentie. Dat is de veelgehoorde repliek van conservatief Amerika: aandringen op meer psychische hulp om nieuwe bloedbaden te voorkomen. Maar in april bezuinigde Abbott zelf 211 miljoen dollar van het budget voor geestelijke gezondheid in Texas.

Abbott is een goede vriend van de NRA, die zijn herverkiezingen ondersteunt. “Abbott heeft meer dan twintig pro-wapenwetten getekend”, schreef de NRA trots in een steunbetuiging.

Dit weekend spreekt Abbott in Houston, 450 kilometer verderop, vele duizenden wapenbezitters toe op het jaarlijkse NRA-congres. Hij zal dat vanwege de schietpartij niet live doen, maar in een videoboodschap. Senator Ted Cruz en oud-president Donald Trump zullen er wel aanwezig zijn om een speech te houden. Een boodschap daar zal zijn: als leerkrachten ook wapens droegen, zou het niet zo uit de hand lopen als in Uvalde.

Gebroken hart

“Die geluiden hoor je hier ook”, zegt Ebanni Esquibel (15), leerling op een andere school in Uvalde. Terwijl de schietpartij bezig was, werden uit veiligheidsoverweging de deuren van alle scholen gesloten. Urenlang zat ze opgesloten met haar klasgenoten. “Onze leraar vroeg ons of we het fijn zouden vinden als zij ook wapens droegen. De meeste leerlingen zeiden: ja. Dan zou de dader sneller neergeschoten kunnen worden.”

Esquibel is het daar niet mee eens. Toen ze zelf de leeftijd had van de slachtoffers, zat ze ook op de Robb Elementary School. Onder de slachtoffers was haar vroegere juf, de 46-jarige Irma Garcia. “Ze was lief, grappig en ze hield van de muziek van Queen. Ze leerde mij goede essays te schrijven.” Donderdag overleed ook de man van juf Garcia, aan een hartaanval, volgens zijn familie door een gebroken hart. Vier kinderen zijn hun beide ouders kwijt.

Esquibel heeft sinds de schietpartij last van survivor guilt, , schuldgevoel omdat zij nog leeft, vertelt ze. Achter haar stromen de bezoekers van de wake naar buiten. Ze worden opgewacht met limonade en quesadillas. “Ik kan het niet verteren dat ik die dag gewoon weer mijn moeder zag, maar de kinderen op die basisschool dat nooit meer zullen doen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234