Zaterdag 03/12/2022

AchtergrondSport en lichaamsbouw

Een ‘pilates body’ is zogezegd lang en slank, maar bestaat het ook echt?

Instructrice Fantina Van Berendoncks aan het werk op de mat.  Beeld stefaan temmerman
Instructrice Fantina Van Berendoncks aan het werk op de mat.Beeld stefaan temmerman

Vroeger was het een sport voor geblesseerde dansers en reumatische omaatjes, maar sinds een jaar barst pilates uit zijn voegen. Met dank aan TikTok-sterren en celebrity’s die beweren dat je er ‘lange slanke spieren’ van krijgt. Kan een sport je lichaamsbouw echt drastisch veranderen?

Katrin Swartenbroux

“Gij ofwa?”

Wanneer een vriendin verbaasd reageert als ze hoort dat ik fervent pilatesbeoefenaar ben, slaag ik erin niet té beledigd te kijken. Na intensieve vorming weet ik immers niet enkel mijn lichaam, maar ook mijn gezicht in de plooi te houden. Toch zeker acht tellen lang. Het is niet dat dit nieuwe informatie voor haar is - ik heb de voorbije jaren al vaker etentjes verplaatst omdat het niet uitkwam met mijn trainingsschema - het is dat ze zich er voor het eerst in haar leven iets bij kan voorstellen, omdat een mens tegenwoordig social media niet meer kan openen zonder geconfronteerd te worden met pilates. En met de mensen die pilates beoefenen.

De witte, jonge vrouwen die me vanachter mijn telefoonscherm toeschreeuwen dat ik mijn ribben moet sluiten of mijn voeten moet punten zijn elegante, beheerste wezens met lange, golvende haren. Die passen bij hun slanke, getrainde ledematen, gehuld in korte, kleurrijke setjes van figuuromhelzend lycra. Deze pilates aesthetic is zodanig alomtegenwoordig en universeel geworden dat mensen ervan overtuigd zijn geraakt dat het de blauwdruk is voor iedereen die pilates beoefent - mensen voor wie leggings niet gewoon een broek, maar een lifestyle zijn.

En ik zie er nu eenmaal, welja, niet zo uit.

Ik ben anderhalve meter chaos en zes centimeter enthousiasme, een onbesuisde pinball die alle kanten uitschiet verpakt in een lichaam dat, met wat doorzettingsvermogen en de steun van de lokale nachtwinkel, ook best makkelijk de vorm van een pinball kan benaderen. In dat opzicht snap ik de verbazing van mijn vriendin wel. Er zijn dagen dat ook ik twijfel of ik me wel een pilates girlie mag noemen.

Contrology

Nochtans was ik er zelf bij toen ik bijna vijf jaar geleden als een ellendig hoopje crossfitblessures en slechte houding de studio van Laurence Willems binnenstapte. Willems was een van de eersten die in Antwerpen die reformer- en cadillac-pilates aanbood en die werkte volgens de klassieke principes die Joseph Pilates bijna zeventig jaar geleden vastgelegd heeft.

Pilates ontwikkelde zijn methode in een veldhospitaal aan het front van de Eerste Wereldoorlog, waar hij bedlegerige soldaten hielp revalideren. Hij haalde de springveren uit de matrassen en schakelde ze vervolgens in om zijn patiënten te helpen bewegen en hun belangrijkste spiergroepen te verstevigen. De veren zorgden ervoor dat zij die nog erg zwak waren begeleid werden in hun bewegingen, terwijl zij met wie het wat beter ging hun kracht extra konden ontwikkelen door de weerstand die de veren hen boden.

Later zou Pilates dit principe verankeren in de cadillac- en reformertoestellen, die werken met katrollen en veren. Hij bouwde zijn methode ook democratisch uit met gecoördineerde matoefeningen, gebaseerd op zes universele principes: ademhaling, concentratie, controle, precisie, balans en vloeiende bewegingen (flow). Een methode die hij ‘contrology’ noemde, maar die na zijn dood in 1967 bekend werd als ‘The Pilates Method’.

Van Berendoncks: ‘Ik heb ­ijzersterke maar geen zichtbare buikspieren. En ik ben nog steeds geen twee meter lang.' Beeld © Stefaan Temmerman
Van Berendoncks: ‘Ik heb ­ijzersterke maar geen zichtbare buikspieren. En ik ben nog steeds geen twee meter lang.'Beeld © Stefaan Temmerman

Mijn eerste les was haast vernederend. Willems liet me een uur lang enkel staan en zitten als een balorige kleuter om me tot in de kleinste centimeters te corrigeren. Hoe mijn voetzolen tegen het witgelakte parket kleefden. Hoe mijn bekken gekanteld moest, mijn schouderbladen naar achteren, mijn kin lager, mijn navel naar mijn ruggenwervel. Alsof mijn lichaam eerst afgebroken moest, vooraleer ik aan de wederopbouw kon beginnen.

“Controle is het belangrijkste aspect aan pilates”, zegt Willems, in wier Magnolia Studios ik vandaag nog altijd kind (geen kleuter meer) aan huis ben. “Daarom noem ik het een discipline en geen sport. Het is het beheersen en aanspannen van zelfs de allerkleinste spieren in je lichaam en een bewustwording van hoe dat lichaam zich hoort te bewegen. Ik begin bij al mijn klanten, ongeacht hun niveau, met een privéles, zodat ze zelf voelen wat die juiste houding is. Zelfs als ze daarna niet intekenen op reformer maar gewoon groepslessen op mat willen volgen, is het essentieel dat ze weten hoe je lichaam moet voelen tijdens die inspanning.”

Shift

Net omdat het zo’n diepgaande methode is die tegelijk weinig belasting van het lichaam vergt, trok pilates vroeger vooral mensen aan die wisten dat ze daar baat bij zouden hebben. Topsporters die hun bewegingsruimte wilden uitbreiden, dansers die niet meer in het professionele circuit konden functioneren, mensen met reuma, bejaarden. Voor de meesten was het een sport waarvan je wist dat ze bestond, maar niet waar ze voor stond.

“De laatste twee jaren is dat ontzettend geshift”, zegt Fantina Van Berendoncks, die al acht jaar pilatesinstructrice is bij verschillende sportclubs en in haar eigen onlinestudio Fantiflow. “In het begin van mijn loopbaan merkte ik dat men niet goed wist wat pilates eigenlijk was. ‘Zoiets als yoga?’, vroegen ze dan. Vandaag is het verschil voelbaar. Mijn lessen en mijn inbox zitten goed vol, almaar meer ook met berichtjes van mensen die me vragen welke oefeningen ze moeten doen om hun buikje weg te krijgen of met aanvragen voor privéles omdat ze langere spieren willen kweken.”

Dat laatste is een erfenis van de populariteit die de sport heeft bij celebrity’s als de Kardashians en TikTok-influencers. Die claimen allemaal dat ze dankzij pilates “long and lean” werden, omdat door de rek- en strekbewegingen met gewichten hun fysiek veranderde. Dat ze intensief konden trainen zonder dat ze, sidder en beef, “breed en bulky” zouden worden - een waanzinnig doembeeld dat veel vrouwen nog altijd weghoudt van krachttraining, terwijl de Wereldgezondheidsorganisatie haar aanbevelingen net heeft aangepast en krachttraining meer belang toekent.

“Ik ken de virale video’s waarin beweerd wordt dat pilates je langer en slanker maakt”, zegt Van Berendoncks. Zij is zelf ook actief op het medium, om de sport op een (body)positieve manier te belichten. “Het is ongelofelijk trendy, maar er schuilt geen waarheid in. Mocht dat het geval zijn, dan doe ik ondanks mijn certificaten toch een en ander verkeerd. Ik heb ijzersterke maar geen zichtbare buikspieren. En ik ben nog steeds geen twee meter lang”, lacht ze.

Microscopisch

Voor alle duidelijkheid: je kunt geen zichtbaar ‘langere’ spieren kweken, bevestigt postdoctoraal onderzoeker Evelien Van Roie. Zij neemt aan de KU Leuven de werking van onze spieren onder de loep. “Je spieren hebben vaste oorsprong- en aanhechtingspunten via pezen aan je botten. Die kan je niet verplaatsen of veranderen, ze zijn anatomisch vastgelegd.”

Wat wél mogelijk is, is dat de architectuur van je spiervezels wat verandert. “Er zijn bepaalde trainingsvormen die een effect kunnen hebben op de lengte van je spiervezels. Wij noemen dat excentrische vormen van krachttraining, bewegingen waarbij je kracht gaat leveren terwijl je spier verlengt. Bij dat soort oefeningen kan het zijn dat de sarcomeren, de contractiele bouwstenen van je spiervezel, zich anders gaan moduleren en meer in serie achter elkaar komen te staan.”

Bij pilates, en zeker bij pilates op een reformertoestel, voer je veel van dat soort excentrische bewegingen uit. Het kán dus wel degelijk dat je spiervezels langer worden, maar dat is niet met het blote oog waarneembaar. Esthetisch verandert er op dat vlak niets aan je lichaam.

Van Berendoncks: 'Pilates blijft een sport, de focus op het fysieke is belangrijk. Maar meer op hoe je lichaam zich voelt ­tijdens en na een sessie, niet op hoe het eruitziet.' Beeld © Stefaan Temmerman
Van Berendoncks: 'Pilates blijft een sport, de focus op het fysieke is belangrijk. Maar meer op hoe je lichaam zich voelt ­tijdens en na een sessie, niet op hoe het eruitziet.'Beeld © Stefaan Temmerman

“In de fitnesswereld gebeurt het wel vaker dat ze schermen met claims die ergens gebaseerd zijn op een theoretische achtergrond die zodanig uitvergroot en vervormd wordt dat het niet meer correct is”, zegt Van Roie. “Het kan zeker zijn dat mensen zich na pilates langer voelen - omdat ze bijvoorbeeld een hele dag ineengedoken achter een scherm hebben gezeten en nu hebben gestretcht, of omdat hun diepe buikspieren en rugspieren sterker worden waardoor ze een betere houding krijgen. Pilates is een fantastische trainingsvorm die inzet op belangrijke fysieke én mentale eigenschappen, maar je lichaamsbouw ga je er niet mee veranderen. Hoe lang je bent en hoe makkelijk je spieren opbouwt, zijn zaken die grotendeels genetisch bepaald zijn. Training kan daarop slechts een beperkte invloed uitoefenen.”

Representatie

Een deel van dit vooroordeel schuilt in wat men de ‘swimmer’s body illusion’ noemt, een cognitieve vooringenomenheid die eigenschappen verwart met resultaten. Je ziet allemaal lange slanke vrouwen pilates doen, dus je neemt aan dat zij lang en slank zijn geworden omdát ze pilates doen. Het is een dingetje dat, als je het doortrekt naar pakweg basketbal, duidelijk op weinig gestoeld is.

“Het is eigenlijk een representatieprobleem”, zegt Van Berendoncks. “Daarom hoop ik dat we, nu de interesse in pilates toeneemt, veel meer verschillende lichamen zullen zien in de pilateswereld, waardoor ook meer verschillende mensen zich erdoor aangetrokken zullen voelen. Het blijft een sport, dus de focus op het fysieke is belangrijk. Maar dan eerder op hoe je lichaam zich voelt tijdens en na een sessie, niet op hoe het eruitziet.”

“Ik vind het natuurlijk heel fijn dat pilates meer in de aandacht staat. Maar de reden waarom dat zo is, staat nogal haaks op Pilates’ gedachtegoed, dat gebaseerd is op respect voor het lichaam”, zegt Willems. Zij is ook van mening dat een goede pilatesleerkracht de fundamenten van de stichter moet meegeven. “Om eerlijk te zijn ben ik destijds ook begonnen om esthetische redenen, maar al na mijn eerste sessie is dat compleet omgedraaid. Pilates is een ontdekkingstocht van het lichaam, van wat dat lichaam aankan. Ik vond dat meteen zo boeiend en indrukwekkend dat ik alleen nog maar appreciatie kon voelen voor een lijf dat ik voorheen misschien minder graag zag. Ik denk dat daarin de echte kracht schuilt.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234