Dinsdag 25/01/2022

Een pijnlijk verhaal over onmacht en schaamte

Luk Perceval kwam na zes jaar in Duitsland even terug naar de lage landen om bij Toneelgroep Amsterdam In ongenade te maken, naar het boek van Coetzee. Het werd, ook door de keuze voor dat materiaal, een ander soort voorstelling dan waar hij bij ons om bekendstaat, maar het is evengoed een cadeautje.

Legendarisch zijn ze geworden, woeste spelersfeestjes als Joko, Wilde Lea, Ten oorlog, Oom Wanja en Dood van een handelsreiziger. Luk Perceval durfde vuil theater te maken. Geen mooie, weldoordachte plaatjes om vanop afstand voorzichtig bij weg te dromen, maar stompen in de maag. Confronterende portretten van het leven op zijn lastigst en de mens op zijn sukkelachtigst. In deze voorstelling lijkt de wereld geenszins vrolijker, maar de dynamiek is wel heel anders: In ongenade drijft niet op voluit spelen maar op inhouden, niet op energie maar op verstilling.

Dat heeft natuurlijk van alles met de keuze voor deze roman te maken. De in Zuid-Afrika geboren Nobelprijswinnaar J.M. Coetzee is een auteur die schrijft over grote thema's en problemen, die ver kijkt en diep gaat, die met een schijn van koelheid en beheersing eindeloos veel emotie buiten probeert te houden, om daar bewust nooit helemaal in te slagen. In ongenade werd niet voor niks bekroond met de Booker Prize. Het is een prachtig beklemmend verhaal over een man, een dochter en een land op dool. David Lurie is docent aan de universiteit van Kaapstad. Hij wordt ontslagen na een affaire met een studente, en trekt naar zijn dochter Lucy die in the middle of nowhere een boerderij runt. In haar huis worden ze overvallen door een paar zwarten, die Lucy ook nog eens verkrachten. In plaats van nadien te revolteren probeert zij te verzoenen. Tot wanhoop van de vader. Omdat het veel zegt over zijn positie als vader, en over de stand van zijn land. Misschien ook omdat zijn dochter op een manier boete doet voor zijn schuld: ook hij kon in zijn omgang met die studente zijn seksuele driften niet beheersen: "onvrijwillig was het zeker", biecht Lurie later op.

Josse De Pauw maakte een bewerking die expliciet verwijst naar de oorspronkelijke romanvorm. Luk Perceval ensceneert het stuk als een rondleiding in het hoofd van Lurie. Stap voor stap neemt hij je mee in een verhaal over onmacht, over schaamte, over ouder worden, over aanvaarden en, ja, ook over liefde en hoe moeilijk dat kan zijn. Een verhaal over een complex land dat na de apartheid geen onschuld meer kent, over verhoudingen tussen mensen met andere achtergronden die misschien wel altijd beladen zullen zijn. Ook al lijken Percevals keuzes op het eerste gezicht voorzichtiger dan ik van hem gewend ben, toch duwt hij vervelende vragen niet minder pertinent in het gezicht van zijn toeschouwers, toch maakt hij het beeld van deze worstelende mensen en dit in brand staande land niet minder schrijnend.

Het scènebeeld van de Duitse scenografe Katrin Brack draagt daar geweldig toe bij. Er staan vijftig poppen op het toneel: kinderen, pubers, vrouwen, mannen, allemaal zwarten. En één truck met daarop en omheen een boel mensen. Acteurs gaan nu weer op in dat tableau vivant, zetten het dan weer schijnbaar in beweging. Het is de massa die kijkt en oordeelt, die schuld schuldiger maakt, eenzaamheid groter. De massa die is en blijft, dreigend, meestal, met iets van troost, af en toe. Een groep die meer wil, beter verdient, tekortschiet, een groep die fout is, die juist is. En in die setting spelen de acteurs - met Gijs Scholten van Aschat in de hoofdrol - op de dunne grens tussen te weinig en te veel (doen, tonen, beleven), maar dat lukt hen uitstekend.

Het mag dan al geen radicale slag in het gezicht zijn, Luk Perceval laat met deze erg prachtige In ongenade nog maar eens zien wat voor een begenadigd theatermaker hij is. Ik blijf ondertussen stiekem toch duimen dat hij volgend seizoen in NTGent nog eens voor een stevig repertoirestuk gaat. Benieuwd wat hij daar na al die jaren, samen met een bende Vlaamse acteurs, van zou maken.

In ongenade speelt in Nederland en Duitsland, en is in maart 2012 te gast in Gent en Antwerpen: www.toneelgroep- amsterdam.com

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234