Zondag 31/05/2020

Een piepkleine opsteker voor Pisa

En toch beweegt hij, deze keer in de goede richting, juichte het Romeinse dagblad Il Messaggero op 3 maart jongstleden. De zin sloeg op een Italiaans monument dat net zo beroemd is als Galilei's uitspraak over de aarde die om de zon draait. De toren van Pisa, daar ging het over. Eindelijk is die een stukje minder scheef gaan staan - wel anderhalve millimeter, meldden de kranten.

Die povere anderhalve millimeter lijkt een hele opsteker voor de redders. Sinds december zijn zij bezig met een nieuwe methode om de steeds schuiner zakkende toren van de ondergang te redden. Het 55 meter hoge monument staat op slappe grond en is daarom scheef gaan staan. Dat begon al tijdens de bouw tussen 1173 en 1350, reden waarom de bovenste verdiepingen enigszins schuin werden geconstrueerd. Steeds verder helde de toren; nu staat de top bijna 5 meter uit het lood.

Angst dat het monument zou vallen inspireerde menigeen tot reddingsplannen, het ene nog fantastischer dan het andere. Na veel gepraat in talloze commissies kon in 1993 het reddingswerk van start gaan. Tegenslagen bleven niet uit. Op 9 september 1995 bijvoorbeeld schrok iedereen zich rot: in één nacht ging de toren 1,3 millimeter schuiner staan. Oorzaak: de gedeeltelijke afbraak van twee ondergrondse mortellagen, uit 1838 en 1934. Niemand wist dat die waren aangebracht om het fundament te verstevigen. Maanden lag het werk stil. In die tijd werd nog gedacht dat de toren kon worden gered door de bodem onder de noordkant, waar de toren achteroverleunt, als een tompoes samen te persen. Dat zou kunnen door 40 meter diep verankerde stangen van bovenaf aan te draaien. Uit vrees voor zijwaartse effecten (vergelijk met de tompoes) werd naar een andere methode uitgekeken. Besloten werd in de bodem aan de noordkant schuine gangetjes van enkele centimeters doorsnee te boren, zodat de grond daar samen kan drukken, niet te veel, maar genoeg om de toren geleidelijk 40 centimeter minder uit het lood te halen. Twee armdikke stalen kabels die van de toren naar de grond lopen, in de volksmond 'de bretels' genoemd, moeten het monument stabiliseren. "Dat de toren nu anderhalve millimeter omhoog is gekomen, is niet significant", zegt prof. dr. ir. Frans Barends, geotechnicus bij Grondmechanica Delft en ooit adviseur van de redders in Pisa. "Alleen al het verschil tussen dag- en nachttemperaturen kan tot grotere afwijkingen leiden. Maar de redders hebben resultaten nodig om te tonen, vandaar."

Niettemin is Barends ervan overtuigd dat nu een goede reddingsmethode is gevonden. Het gedoseerd boren van kleine gangetjes maakt een beheerst samenpersen van de grond mogelijk en de kabels houden het monument goed vast. Maar belangrijker is misschien het optreden van Michele Jamiolkowski, voorzitter van de projectcommissie, die door Barends wordt bestempeld als een krachtig leider. "Aan de slepende onenigheid tussen de technici en de monumentenzorgers, die bang waren dat er door de reddingsoperatie iets met de toren zou gebeuren, maakte hij een einde." Hoe? Hij maakte de monumentenzorgers lid van de commissie.

Eric Hendriks

© de Volkskrant / De Morgen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234