Vrijdag 25/06/2021

Een pianist die onder denagels kruipt

En toch is zijn muziek in feite heel organisch, natuurlijk en zelfs diep romantisch. ‘Ik ga te werk zoals een danser.’ De belijder van het Ellingtoniageloof klieft straks door de Benelux en Frankrijk. Alle hens aan dek.

Soms denk je: in 2009 hebben we toch alles al meegemaakt, wat kan ons nu nog verbazen of uit evenwicht brengen? Wel: probeer eens een concert van Cecil Taylor. Toen de pianist in de jaren vijftig de jazzwereld betrad, werd hij door het establishment op argwaan en afgrijzen onthaald. Taylor haalde de gevestigde jazzwaarden (vierkwartsmaten, akkoordenschema’s) meedogenloos overhoop, en hij stond daarmee bijna alleen. Toch werd zijn pioniersrol even later helemaal overschaduwd door de stormachtige intrede van Ornette Coleman in New York in 1959. Vanaf dan kreeg deze nieuwe benadering een naam: free jazz. Coleman werd er het boegbeeld van, met in zijn kielzog mensen zoals Archie Shepp, John Coltrane en Albert Ayler. Er is intussen veel water naar de zee gevloeid. Free jazz werd in de jaren tachtig even weer verguisd, maar is desondanks uitgegroeid tot een rijke traditie van geïmproviseerde muziek, met diverse vertakkingen in Europa en andere continenten. Vrije improvisatie kan vandaag op een groeiende acceptatie rekenen. Ornette Coleman is nu ook bij het grote publiek een onbetwiste held.

Interactie van je vingers

Niet zo Cecil Taylor, die lijkt nog net niet ingehaald. Een concert van Taylor wordt vaak nog op gemengde gevoelens onthaald. Dat komt omdat hij niet zo’n vriendelijke zonderling is zoals Ornette Coleman, maar wel een schijnbaar meedogenloos karakter. Hij begroet het publiek, praat niet tussendoor, geeft geen simpel dankjewel na applaus. Hij werpt bliksems, flitst het podium op, katapulteert één blik in de zaal, kronkelt op de grond, kreunt onverstaanbare woorden, belandt na tien minuten uiteindelijk achter zijn piano. Daarop mitrailleert hij donkere akkoorden, met de ongenadige precisie van een scherpschutter.Velen knappen daarop af, en toch is Taylors muziek in werkelijkheid bijzonder warm en zelfs romantisch. Hij vertelde er ooit het volgende over: “Dit heeft niets met vrijheid te maken. Ik doe niet zomaar wat, ik probeer fantastische structuren te maken, met cantilevers en hellende kolommen. Ik bewonder het werk van Santiago Calatrava (de architect van het nieuwe TGV-station in Luik, dw). Zijn constructies lijken op dieren. Mijn spel is even organisch. Ik ga te werk zoals een danser. Om goed te dansen moet je je bewust zijn van je lichaam, van de interactie van je vingers en je armen. In de ruimte en in de tijd. Je moet je bewust zijn van het ritme dat in je zit, de manier waarop je praat en gaat. Soms gaat dat wel eens de mist in, maar ik probeer altijd een niveau van transcendentie te bereiken.”Dat interview - daterend uit 2001 - was een zeldzaam moment van heldere openhartigheid. Meestal praat Taylor cryptischer en elliptischer. En hij is niet bereid tot compromissen. Directe communicatie met zijn publiek vindt hij eigenlijk onbelangrijk. Niet uit boosheid, onbeleefdheid of pretentie. Nee, vanuit een consequente houding: de belangrijkste verantwoordelijkheid van een kunstenaar is om met zichzelf te communiceren, al het andere is misleidend gebabbel om te verhullen dat je alleen uit bent op gemakkelijk succes.

Gouden duo

Taylor deelt dan ook nooit geschenken uit. En het is altijd bang afwachten wat een concert gaat brengen. Al wordt deze tournee toch beschouwd als een veilige investering. Hij komt met de Britse percussionist Tony Oxley, sinds 1989 is dat zijn meest vertrouwde sparringpartner. Het is inderdaad een gouden duo. Dat komt omdat Oxley een van de weinige percussionisten is die zich niet door Taylor laat intimideren. Tony Oxley bewaart de onbevangenheid van een kind en beantwoordt Taylors pianistieke watervallen met droge, maar goedgeplaatste tikken en roffels en met een ongedwongen maar rijkgeschakeerde percussieklank.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234