Dinsdag 26/01/2021

Een parade van talent

Een grensverleggende, royaal geïllustreerde lees- en bladergids van het beste wat de Nederlandstalige jeugdliteratuur te bieden heeft. Het boekenboek is een verfrissend overzichtswerk dat - zoals de makers het zelf zeggen - op menig nachtkastje hoort te liggen.

Wat hebben Els Beerten en Harry Mulisch gemeen? Waarom koestert Adriaan van Dis zoveel bewondering voor Joke van Leeuwen? Welke roman van J.M. Coetzee ligt er naast het bed van Floortje Zwigtman?

Het staat allemaal te lezen in Het boekenboek. Zoals de titel al aangeeft, is dit geen klassiek of droog overzicht van de betere jeugdboeken uit de Lage Landen. De ambitie van samenstellers Mirjam Noorduijn (recensent bij NRC) en Veerle Vanden Bosch (chef Standaard der Letteren) reikte verder. Jeugdschrijvers en illustratoren leven natuurlijk niet op een eiland omdat ze (ook) voor kinderen werken, en sommige boeken voor volwassenen vertonen qua stijl of thematiek opmerkelijke verwantschap met boeken die door kinderen/jongeren worden gesmaakt. Waarom zou Catcher in the Rye bijvoorbeeld niet net zo goed voor adolescentenroman kunnen doorgaan?

Het is dus een verdienste van de makers dat ze de context van de internationale en volwassen boekenwereld niet uit het oog zijn verloren. Het toont de vaak door de markt bepaalde relativiteit van labels of hokjes aan, benadrukt dat goeie jeugdliteratuur in de eerste plaats gewoon goeie literatuur is. En, last but not least, het biedt de lezer een wijdvertakt netwerk van boeiende en onverwachte dwarsverbanden aan. 'Elk boek bevindt zich op een zevensprong, vanwaar wegen leiden naar ontelbare andere boeken', zo omschrijven de samenstellers hun breed vizier en eerder associatieve aanpak. Het maakt dit overzichtswerk bij uitstek tot een inspiratieboek, waarbij je regelmatig verrassende vangsten doet in de onuitputtelijke literaire vijver.

Blikvangers

Je kunt je afvragen of je bij zo'n caleidoscopisch perspectief de bomen nog door het bos ziet. Maar de structuur van Het boekenboek blijkt - na enige gewenning - behoorlijk helder, mede dankzij de knappe vormgeving.

Centraal staan vijftig sleutelwerken van Vlaamse of Nederlandse jeugdschrijvers/illustratoren, uitgegeven na 1954, het jaar waarin de eerste Kinderboekenweek in Nederland plaatsvond. Criteria bij de keuze van die vijftig blikvangers waren zowel de verkrijgbaarheid vandaag, de literaire of cultuurhistorische verdienste als de persoonlijke smaak van Noorduijn en Vanden Bosch zelf. Fair enough. Op hun selectie valt niet veel af te dingen, al miste ik wel een grote naam als Michael De Cock bij de auteurs, of een Harriet van Reek, Leo Timmers en Yvonne Jagtenberg bij de illustratoren.

In die vijftig ankerhoofdstukken van belangwekkende titels vind je behalve typerende citaten van de makers zelf vaak laudatio's van collega's. Zo gebeurt het dat Saskia De Coster de loftrompet steekt over Carll Cneut, of Adriaan van Dis Joke van Leeuwen uitbundig bejubelt: "Ook een ouwe sok als ik maakt ze jonger, want Joke van Leeuwen tilt ons allemaal op. Ze houdt de geest lenig!"

Tandarts

Fascinerend is de vaste rubriek 'Op het nachtkastje van', waarin je te weten komt welke literaire en soms muzikale werken de auteur/tekenaar in kwestie hebben geïnspireerd.

Carson McCullers' The Member of the Wedding oefende een grote invloed uit op Bart Moeyaert, dichter Paul Snoek trok Edward van de Vendel de poëzie in, en Alleen op de wereld blijkt Guus Kuijers lievelingsboek.

Van Kuijer is ook integraal zijn telefonische reactie opgenomen op de aankondiging dat hij in 2012 de Nobelprijs voor jeugdliteratuur, de Astrid Lindgren Memorial Award, had gewonnen: "Well, I'm very surprised and honoured, but the fact is, I have to go to the dentist", zo repliceerde een laconieke Kuijer. Wat een verademing om ook eens een glimp te mogen opvangen van de mens achter de kunstenaar, moeten de makers hebben gedacht. Terecht, en er zijn wel meer van dit soort petites histoires te vinden in Het boekenboek.

Grabbeltonnen

Naast de vijftig centrale hoofdstukken bevat de publicatie ook kortere lemma's: vijfentwintig blitzportretten van illustratoren, en vijfentwintig compacte hoofdstukken die eerder thematisch of per genre zijn opgevat. Dat kan gaan van een verrassende bloemlezing van leeftijdloze troostboeken over onderduik- en Holocaustverhalen tot fraaie kunstprentenboeken.

'Grabbelton', zo heten die thematische bijdrages, en ze bevatten een ton aan waardevolle aanvullende informatie. Het laat de samenstellers soms ook toe om belangrijke schrijvers die actief waren voor 1954, even voor het voetlicht te brengen. Zoals een van mijn persoonlijke jeugdidolen, An Rutgers van der Loeff, en haar bestseller Lawines razen.

Nu en dan staat er ook een Grabbelton-hoofdstuk tussen waarbij het allemaal wat te zeer aan de oppervlakte blijft. In 'Boek of film?' bijvoorbeeld staan de makers stil bij verfilmingen van kinder-of jeugdboeken, maar ze komen niet verder dan wat magere historische anekdotiek en waslijstjes.

Het is een euvel waar dit naslagwerk soms wat onder lijdt: het uitgebreide, tegelijk speelse aanbod aan informatie op verschillende niveaus maakt indruk, zeker, maar een meer diepgravend, scherp of contextueel essay zou ook de meerwaardezoeker sterker bij de les houden, en de lezer sowieso wat ademruimte hebben gegeven. Maar daar kan het meer academische overzichtswerk Een Land van Waan en Wijs (uit 2014) dan enigszins aan tegemoet komen.

Met liefde

Deze publicatie, een turf van meer dan 300 pagina's, is ontstaan op verzoek van Bart Moeyaert. Als artistiek intendant van gastlanden Vlaanderen en Nederland op de afgelopen Frankfurter Buchmesse kwam een dergelijk visitekaartje allicht goed van pas.

Missie volbracht: als er één ding duidelijk blijkt uit dit vlot geschreven, met liefde en kennis van zaken samengestelde overzichtswerk, dan wel de duizelingwekkende rijkdom, kwaliteit én diversiteit van onze jeugdliteratuur en illustratiekunst van de voorbije zestig jaar. Een heuse parade van talent, met internationale allure! Het geeft mateloos veel zin om je naar de boekenhandel of bibliotheek te reppen om van al dat moois te smullen, ongeacht in welke afdeling of rek het mag staan.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234